31 grudnia 2012

MEWA ŚMIESZKA

(CHROICOCEPHALUS RIDIBUNDUS)

 Gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny mew (Laridae).
To najpowszechniejsza z małych mew. We wszystkich szatach widać biały klin na przednim końcu dłoni. Samiec i samica ubarwione jednakowo. W szacie godowej od marca do sierpnia, a nawet listopada, łatwa do rozpoznania - głowa brązowoczarna, szyja, spód ciała i ogon białe, a grzbiet i skrzydła popielate. Końce lotek czarne, a nogi i dziób czerwone. Wokół oczu mały, wąski, biały pasek, przerwany z przodu. W szacie spoczynkowej głowa biała, a w okolicy pokrywy usznej szara plama. Dziób z czarnym końcem. Osobniki młode mają wierzch ciała brązowy, a na końcu ogona szeroka, wyraźnie odgraniczona czarna pręga, głowa również biała. Nogi i dziób brązowopomarańczowe. Pod koniec pierwszego roku życia ciemna plama z okolic ucha znika z wierzchu głowy. Szatę dorosłych osobników osiągają w drugim roku życia.

 Pożywienie Mewy śmieszki stanowią głównie owady łapane w powietrzu, poza tym pędraki, chrabąszcze, gąsienice, żaby, myszy, rzadziej ryby gdyż nie potrafi nurkować i może zbierać jedynie z powierzchni wody ryby chore.
Gniazdo pływające na wodzie bądź zbudowanie pośród zarośli na brzegu zbiornika wodnego,na trudno dostępnych trzęsawiskach, zbudowane z suchych źdźbeł, traw i trzciny, w dużych koloniach.
Na lęgowiskach pojawia się od połowy marca. Na początku samce wybierają małe terytoria, które służą potem do łączenia się w pary. W koloniach ożywienie pojawia się w kwietniu. Można wtedy zobaczyć rytualne zachowanie się tych ptaków. Para staje naprzeciw siebie z na wpół rozwiniętymi skrzydłami i rozpostartym ogonem, kładzie dzioby na piersiach i następnie nagle wyrzuca je w górę, kiwa głową, schyla się i prowadzi udawane ataki. Po tokach para razem buduje gniazdo i go broni, choć miejsce na nie wybiera samica.
Składa 2-4 oliwkowozielonych lub brązowych równomiernie pokrytych szarymi bądź brązowymi plamami jaj, które wysiadywane są przez okres 22-24 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta są zagniazdownikami, lecz nie opuszczają okolic gniazda. Młode w puchu są rudobrązowe z czarnymi plamami na bokach i grzbiecie. Zdolność do lotu uzyskują po 5 tygodniach. We wrześniu młode ptaki zmieniają pióra na szyi, głowie i tułowiu i stają się jaśniejsze. Zwłaszcza populacje północne i wschodnie, od lipca zaczynają odlatywać, zaraz gdy opuszczają gniazda.

 Modelka...

Długość całego ciała śmieszki to 37-42 cm, rozpiętość skrzydeł 85-100 cm, skrzydło złożone 29-31 cm, ogon 11,5-12 cm, waga 211-292 g.

Gatunek chroniony.
Różnorodność pokarmu oraz mała płochliwość sprawiły, że mewa śmieszka od I połowy XX wieku do lat 70. korzystała z konsekwencji rozwoju gospodarki człowieka przejawiającej się we wzroście wysypisk śmieci, użyźnianiu wód lub w rozwijaniu upraw rolnych. Od pewnego jednak czasu obserwuje się u wielu populacji spadek liczebności. Zagraża jej osuszanie terenów bagiennych i niszczenie kolonii lęgowych na stawach hodowlanych.

 Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.  
              "Ptaki wodne"  Karel Stastny; Warszawa 1993.

29 grudnia 2012

SZCZUPAK

(ESOX LUCIUS)

 Jest to jedna z największych ryb słodkowodnych. Jest drapieżnikiem o dziennym trybie życia, polującym na inne ryby z zasadzki.
Szczupak ma bardzo charakterystyczna wrzecionowatą sylwetkę, jego głowa jest duża, klinowata z pyskiem w kształcie wydłużonego, spłaszczonego dzioba, uzbrojonego w ostre zęby zakrzywione ku dołowi, szczupak ma duże oczy osadzone wysoko pośrodku głowy. Cechą charakterystyczną jest mocne cofnięcie płetwy grzbietowej, która znajduje się tuz przy nasadzie ogona. 
Ubarwienie podobnie jak u innych ryb zależy od środowiska życia. Młode osobniki są najczęściej zielonka we z jasnymi poprzecznymi pręgami, u dorosłych grzbiet ciemnieje a boki ciała stają się zielonoszare lub niebieskoszare z jasnymi cętkami, brzuch pozostaje jasny. Płetwy maja kolor żółtobrunatny, niekiedy czerwonawy.

Szczupak żyje w rzekach o umiarkowanym prądzie, w jeziorach i słonawych wodach przybrzeżnych całej Europy z wyj. płw. Iberyjskiego, Bałkanów. W Polsce występuje naturalnie na terenie całego kraju.
Jest to typowy drapieżnik, czatuje na swe ofiary w ukryciu-  najchętniej w przybrzeżnych zaroślach, wśród korzeni i opadniętych liści, chętnie ukrywa się także w nierównościach dna i wśród zatopionych gałęzi i pni.
Najmłodsze osobniki żywią się planktonem, dorosłe Szczupaki żywią się prawie wyłącznie mniejszymi rybami - głównie płociami i okoniami, niekiedy ofiarami są żaby a nawet młode ptaki czy ssaki. Szczupak pluje najchętniej o świcie i zmierzchu.

Dojrzałość płciowa osiągają w 2-gim i 3-gim roku życia, tarło odbywa się wczesna wiosną, gdy na powierzchni lodu zalegają jeszcze resztki lodu. Larwy wykluwają się z jaj po kilku dniach, zależnie od temp. wody. W miniatury dorosłych osobników przekształcają się po ok. 2 miesiącach gdy maja 6,5 cm. dł.

Mimo powszechnego występowania liczebność szczupaka wyraźnie się zmniejsza, jest to powodem nieracjonalnej gospodarki rybackiej. Dopiero od 2007 r. został objęty okresem ochronnym (od 1 stycznia do 30 kwietnia) i wymiarem ochronnym (45 cm) limit dziennego połowu wynosi 3 szt.
Ponieważ jego główny składnik pokarmowy stanowią drobne ryby planktonożerne, przyczynia się on do rozwoju zoo planktony, który z kolei żywi się planktonem roślinnym ograniczając zakwity zbiorników wodnych.

Szczupak osiąga długość ciała 80 do max. 150 cm, wagę 7-10 kg (max. 24), maksymalna dóługość życia to 20 lat.


Źródła: "Polska: Gady Płazy i Ryby" pod red. Marka Szokalskiego; Warszawa 2011.
             "Ryby wód Polskich" Andrzej Rudnicki; Warszawa 1982.  

26 grudnia 2012

SIKORA CZUBATKA, CZUBATKA EUROPEJSKA

(PARUS CRISTATUS)

 Mniejsza od Bogatki, z oryginalnym i skomplikowanym rysunkiem na głowie, i dobrze widocznym, zaostrzonym, sterczącym w górę zaostrzonym czubkiem. Obie płci ubarwione jednakowo, wierzch ciała jednolicie szarobrazowy, spod jasny, szarokremowy. Młode osobniki są mniej kontrastowo ubarwione.

Czubatka najchętniej zamieszkuje starsze wiekiem bory sosnowe i świerkowe, rzadziej lasy mieszane.

Zamieszkuje większość kontynentu europejskiego, oprócz Irlandii, południowych obszarów Wielkiej Brytanii, północnej Skandynawii, Włoch, południowej Grecji, Azji Mniejszej i Europy Południowo-Wschodniej. Można ją spotkać od Hiszpanii i Francji, w Szkocji aż po obszary leżące na wschód od Uralu. Typowo osiadły, ale niekiedy odbywa wędrówki na niewielkie odległości, koczując stadami wspólnie z innymi sikorami. Wyróżnia się 6-7 podgatunków.

 W Polsce średnio liczny ptak lęgowy na terenie całego kraju (lokalnie na terenach ubogich w drzewa iglaste to ptak nieliczny lub bardzo nieliczny), w górach dochodzi do górnej granicy lasu. Pozostaje na zimę, nie wędruje, co sprzyja rzadkiej u wróblowatych monogamii. W Polsce występują 2 podgatunki czubatki - na zachodzie spotyka się Parus cristatus mitratus o nieco dłuższym dziobie i rdzawym nalocie na kuprze, a na wschodzie Parus cristatus cristatus o bardziej szarym upierzeniu i wyraźniejszych barwach na głowie.

Gniazdo wymoszczone sierścią z domieszką wełny zakłada w dziupli pruchniejącego pnia badź w opuszczonym gnieździe wiewiórki.

Od kwietnia do czerwca składa 5-11 białych, brązowo nakrapianych jaj, które są wysiadywane 15-18 dni, młode opuszczają gniazdo po ok. 3 tygodniach.

Dlugość całego ciała do 12 cm, rozpietość skrzydeł 20 cm, skrzydło złożone 6,1 - 6,8 cm, ogon 5,5 cm, waga 10 - 11 g.

 Najchętniej przebywa wśród gałęzi i zdradza swą obecność śpiewem. Choć dość licznie występuje w borach, to nie jest zbyt dobrze znana ze względu na stałe przebywanie w koronach iglastych drzew. Czubatki są nieco mniejsze od wróbla domowego, ale dorównują wielkością modraszkom. To bardzo ruchliwe i niepłochliwe ptaki, choć są mniej towarzyskie niż inne sikory. Zwykle nie kryje się przed człowiekiem. Po okresie lęgowym tworzy liczące nawet kilkadziesiąt osobników stada. Zimą przyłącza się do innych gatunków sikor, dzięciołów, mysikrólików, kowalików i pełzaczy i tworzy stada mieszane szukające razem pokarmu i wzajemnie się ostrzegające przed drapieżnikami. Sikora czubatka żyje przeciętnie 5 lat, choć gdy środowisko jest dla niej sprzyjające pojedyncze osobniki dożywają nawet do 10 lub 12 lat.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.  

22 grudnia 2012

SZCZYGIEŁ

(CARDUELIS CARDUELIS)

Szczygiel






























Ptak mniejszy od wróbla, bardzo efektownie upierzony, o charakterystycznym rysunku na głowie i skrzydłach.
Zasiedla cały obszar Polski, w górach dochodzi do wys. 1000 m.n.p.m. Na nizinach skupia się głównie w okolicach ludzkich osiedli, dość liczny, w przeszłości rzadszy z uwagi na większy udział lasów.
Występuje na brzegach lasów, w ogrodach i parkach, wymaga otwartych przestrzeni porośniętych chwastami.
Samiec śpiewa świergotliwie na wzniesionych stanowiskach dość przyjemną dla ludzkiego ucha melodię - miękkie, kilkakrotnie powtarzane wabiące tony, które przeplatają trele i świergot. Jednocześnie zwykle wykonuje żwawe ruchy całym ciałem. W powietrzu ptaki przywołują się charakterystycznym wabieniem "didlit szczyglik szczygelit" lub "cit wit", którego nie można pomylić z żadnym innym gatunkiem.

Szczygiel



































Przód głowy, dookoła dzioba czerwony dalej w kierunku tułowia biała obwódka i czarny kołnierz, wierzch ciała rudobrązowy, skrzydła czarno-biało kreskowane z długą żółtą kreską, spód ciała jasny z bezowym odcieniem, pierś rudobrązowa, ogon czarno-biały. Różnica między płciami w ubarwieniu jest trudna do zauważenia w terenie. U samca czerwona maska nad okiem dotyka i czasami przekracza oko, pod skrzydłem czarne ubarwienie. U samicy maska kończy się w połowie głowy i jest koloru ciemnopomarańczowego, głowa jest bardziej okrągła niż u samca, a pod skrzydłem kolor jest brunatny do szaro-zielonego. Pewne określenie płci zapewnia jednak dopiero obserwacja ptaka trzymanego w ręku.
Szczygieł najłatwiejszy jest do zobaczenia jesienią i zimą, kiedy stada ptaków żerują na zachwaszczonych polach i nieużytkach.

Pożywienie szczygła stanowią nasiona chwastów, zwłaszcza ostów, latem również owady (szczególnie mszyce, drobne chrząszcze, gąsienice i dwuskrzydłe) i nasiona drzew. Zaobserwowano, że zjada nasiona przynajmniej 152 gatunków roślin, a wiosną również pąki drzew.

Szczygły przedstawia się najczęściej na oście lub łopianie, ponieważ ich ulubionym i podstawowym pokarmem są ich dojrzałe nasiona. Sama nazwa łacińska wywodzi się od carduus, co oznacza oset.

Szczygieł swoje gniazdo zakłada wysoko w koronie drzewa, wije je misternie z źdźbeł, włosia i mchu.
Gniazdo ma kształt grubościennej czarki. Ptaki dobrze je ukrywają. 

Od kwietnia do lipca składa 4-6 niebieskawych, brązowo nakrapianych jaj, wysiaduje je 11-14 dni, młode opuszczają gniazdo po 13-16 dniach.

Wymiary: Długość ciała 12,5 cm, rozpiętość skrzydeł 25,5 cm, skrzydło złożone 7,8-8,4 cm, ogon 5 cm, waga 13-19 g. 

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. 

Ze względu jednak na liczność krajowych populacji nie wykonuje się wobec tego ptaka specjalnych zabiegów ochronnych. 
































Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

20 grudnia 2012

JEMIOŁA POSPOLITA

(VISCUM ALBUM)

 Krzewinka dwupienna pasożytująca na gałęziach drzew, najczęściej liściastych, głównie topolach, klonach, lipach i brzozach. Jemioła przyjmuje wygląd kuli nadzianej na konar drzewa żywiciela.
Jest to półpasożyt-pobiera soki z drzewa na ,którym rośnie ale produkuje tez sama substancje odżywcze w procesie fotosyntezy.

owoc jemioły





























Owoce jemioły to soczyste jagody, które są zjadane przez ptaki. Ptaki pośredniczą w ten sposób w rozsiewaniu roślin. Jagody zawierają jedno lub kilka nasion. Są lepkie i w ten sposób przyklejają się do ptasiego dzioba, ptak chcąc się pozbyć lepkiej substancji wyciera dziub o konar drzewa wprowadzając w ten sposób nasionka pomiędzy pęknięcia kory.

Kwitnienie następuje w marcu i kwietniu, kwiaty są żółtozielone i skupione po kilka w rozgałęzieniach pędów i na ich końcach.






























Liście są podłużne, tępe i skórzaste, z mało widocznym unerwieniem, nie opadają w zimie i są zielone cały rok.

Jako roślina lecznicza Jemioła znana była już w starożytności, kapłani sławili ja jako symbol wieczności świata i nieśmiertelności duszy, cenione były jej moce lecznicze, szczególnie w takich chorobach jak: epilepsja, gruźlica, krztusiec, stosowano ja w leczeniu bezpłodności, objawów choroby nadciśnieniowej.

Ścięte pędy świętej jemioły leczyły niemal wszystkie choroby, jednały pomyślność, włożone do wazonu lub podwieszone pod sufitem chroniły dom przed złymi mocami, zapobiegały pożarom, a już powstałe wygaszały. Pędy jemioły sprowadzały do domu szczęście i bogactwo, spełniały ludzkie życzenia i marzenia, noszona przy sobie zapewniać miała potencję seksualną. Niestety również jako pasożyty życia miały sprowadzać na aurę małżeństwa złe dni.

 Jemioła zawiera cholinę i jej estry, związki trójterpenowe, witaminę C i inne. Rozszerza naczynia krwionośne i obniża nieznacznie ciśnienie krwi.

Jest środkiem silnie działającym; może wywołać wymioty, kolki a nawet majaczenia i drgawki, objawy te mogą wystąpic po spożyciu kilku owoców.


Źródła: "Rośliny trujące" Jakub Mowszowicz: Warszawa 1976.             
             " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987. 
             " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.

19 grudnia 2012

MYSZOŁÓW ZWYCZAJNY

(BUTEO BUTEO)

myszolow































Duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).
Sylwetka w locie charakteryzuje się szerokimi i krótkimi skrzydłami, oraz podobnym w proporcjach ogonem.
Ubarwienie jest bardzo zmienne: od ciemnobrunatnego do białego, większość osobników występuje w wielu odcieniach brązu z jasnym spodem ciała.
W przeciwieństwie do Myszołowa włochatego jego skoki (nogi) nie są opierzone do samych stóp a oczy nigdy nie mają zabarwienia ognistożółtego.

Myszołów zaobserwowany podczas zimowej wyprawy wokoło zalewu Czorsztyńskiego w Pieninach.
Podczas całej wycieczki widzieliśmy około 10 sztuk

 Występuje na terenie całej Polski, w lasach poprzerywanych polami i łąkami.
Pożywienie Myszołowa to przede wszystkim myszy i norniki, rzadziej szczury, chomiki, krety, żaby, węże, padalce i owady, sporadycznie słabe osobniki większych gatunków jak bażant czy królik. Poluje na otwartych przestrzeniach oddalając się od gniazda w czasie lęgów na kilka kilometrów. W czasie patrolu krąży wtedy nad ziemią i szybuje, co daje mu szerokie pole widzenia. Gdy wypatruje zdobyczy w powietrzu zdarza mu się zwisać na chwilę (przy silnych poziomych podmuchach) i trzepotać skrzydłami. Kiedy ją upatrzy nagle spada na nią z wysokości kilkunastu metrów. Obserwuje się go najczęściej czatującego na ofiarę z wysokiego punktu w terenie, jak drzewo, słup, duży kamień, a w czasie sianokosów na kopach siana,

Gniazdo zbudowane z patyków i gałęzi konstruuje wysoko w koronie drzew leśnych, gniazdo wysłane jest wrzosem, trawą sierścią i piórami.
Od kwietnia do czerwca znosi 2-4 białych zmiennie upstrzonych szafirowymi, fioletowymi, żółtymi i rdzawymi plamami, wysiaduje je 30 dni, pisklęta opuszczają gniazdo po 45 dniach.


Wymiary: dł. ciała 51-55 cm, rozpiętość skrzydeł 117- 137 cm, skrzydło złożone 37- 43 cm, ogon 21- 24 cm, waga ok 1000 g.
































Przelot wiosenny zaczyna się pod koniec lutego i trwa do polowy kwietnia, jesienny zaczyna się w sierpniu, i trwa do grudnia. Dość często zimuje w kraju, najczęściej w zachodniej części. Lata zdawało by się powolnie i dość ociężale, potrafi jednak sprawnie wykorzystywać prądy powietrza na szybowanie.

Głos myszołowa to charakterystyczne przeciągłe gwizdy/krzyki.

Sylwetka myszołowa


Myszołów Zwyczajny jest objęty ochroną gatunkową ścisłą. Niestety hodowcy gołębi i drobiu mylnie identyfikując go jako jastrzębia tępią myszołowy nielegalnie.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.  

16 grudnia 2012

SŁOWNIK TERMINÓW BOTANICZNYCH CZ. 2 (K-Ł) ILUSTRACJE WŁASNE

CZ. 1. A-K JEST TUTAJ - KLIK




Kolanko - zgrubienie pędu roślin traw. Występuje w podstawie międzywęźla, tuż nad węzłem i z niego właśnie wyrasta liść, a dokładniej nasadowa jego część, czyli pochwa liściowa.
Kolanko tworzone jest przez komórki miękiszowe cechujące się dużym turgorem oraz żywą tkankę mechaniczną – kolenchymę. Pełni funkcję ochronną dla merystemu interkalarnego i strefy wzrostu elongacyjnego – najbardziej delikatnych miejsc źdźbła. Poza tym kolanko umożliwia pokładającym się źdźbłom dźwignięcie się i wzrost ku górze. W razie potrzeby, komórki znajdujące się w kolanku od strony podłoża wydłużają się i wyginają łodygę ku górze.


 Rys. 1 Kolanko.

Kolec - Kolec jest to wytwór epidermy oraz tkanek znajdujących się pod nią. Wykształca się na łodygach  liściach  lub owocach. W odróżnieniu od podobnych i pełniących podobne funkcje cierni nie posiada połączenia z wiązkami przewodzącymi, daje się łatwiej oderwać. Zbudowany jest ze sklerenchymy. Chroni roślinę przed zjedzeniem przez zwierzęta.


 Rys. 2 Kolec Róży.

 Kolba - Jest to kłos, którego oś główna jest silnie zgrubiała. Często w kolbie kwiaty ułożone są bardzo gęsto i ściśle obok siebie. Kolba występuje m.in. u niektórych roślin z rodziny arekowatych, obrazkowatych, wiechlinowatych. W kolbę zebrane są np. kwiaty żeńskie i ziarniaki kukurydzy zwyczajnej.

Kolba Pałka szerokolistna

 Rys. 3 Kolba Pałki szerokolistnej.


Korona - najczęściej barwna, wewnętrzna część kwiatu składająca się z płatków wolnych lub zrosłych. Barwa płatków jest spowodowana występowaniem barwników w soku komórkowym (np. antocyjany). Olejki eteryczne, które nadają kwiatom zapach, występują zazwyczaj w komórkach epidermy płatków. Płatki korony składają się z rozszerzonej zwykle blaszki i wąskiego paznokcia, za pomocą którego są przytwierdzone do dna kwiatowego. Na płatkach korony u wielu roślin występują miodniki wytwarzające nektar. Czasami całe płatki przekształcone są w miodniki – tzw. listki miodnikowe.

Mak


 Rys. 4 korona kwiatu Maku.


Kwiat grzbiecisty - kwiat o koronie, przez którą można przeprowadzić tylko jedną oś symetrii. Kwiaty grzbieciste są bardziej zaawansowane ewolucyjnie, niż kwiaty promieniste posiadające dwie lub więcej osi symetrii. Występują np. w rodzinie bobowatych, storczykowatych, jasnotowatych i w wielu innych.
Wśród kwiatów grzbiecistych istnieje wiele różnych form budowy. W rodzinie bobowatych mają specyficzną budowę; poszczególne płatki korony mają różny kształt i tworzą tzw. żagielek, łódeczkę i skrzydełka. W rodzinie storczykowatych jeden z płatków różni się znacznie od pozostałych tworząc tzw. warżkę. U jasnotowatych zrośnięte płatki tworzą dwuwargową koronę. W rodzinie astrowatych są to tzw. kwiaty języczkowe.

Wyka siewna

 Rys. 5 Kwiat Wyki siewnej.

Kwiat promienisty - Kwiat przez, który można przeprowadzić więcej niż jedna oś symetrii. Jest to najstarszy ewolucyjnie typ budowy kwiatów. W rodzinie astrowatych jego odmianą są tzw. kwiaty rurkowe. 



Rys. 6 Kwiat promienisty

Kwiat męski - Kwiat posiadający tylko pręciki.

Kwiat obupłciowy - Kwiat posiadający pręciki oraz słupki.

Kwiat żeński - Kwiat posiadający tylko słupki.

Liść prosty, liść pojedynczy - z jedną blaszką liściową. Blaszka ta może być jednak wcinana, lecz wcięcia zwykle nie sięgają centralnej wiązki przewodzącej (nerwu głównego). Liście sieczne, u których wcięcia sięgają nerwu głównego, odróżnić można od złożonych po tym, że odpadają w całości.

Liść pojedynczy

 Rys.7 Liść pojedynczy Lipy drobnolistnej.

Liść trójlistkowy -składa się z trzech blaszek liściowych (zwanych listkami) osadzonych na wspólnej osadce liścia (osi liścia). Poszczególne listki odpadają osobno od osadki liścia. 

Szczawik zajęczy


 Rys. 8 Liść trójlistkowy Szczawiku zajęczego.

Liść dłoniastozłożony - Liść z wieloma listkami ułożonymi w kształt dłoni.

Kasztanowiec


Rys. 9 Liść Kasztanowca.

Liść nieparzystopierzasty - listki symetrycznie ułożone wzdłuż szypułki zakonczonej listkiem nieparzystym.

Akacja


 Rys. 10 Liść Akacji.

Łuszczyna - Owoce suche utworzone przez zrośnięcie się dwóch owocolistków, które przy dojrzewaniu pękają wzdłuż dwóch szwów, nasiona osadzone są na błoniastej przegrodzie, która po pęknięciu owocni pozostaje na szypułce kwiatowej, łuszczyna jest wydłużona i wąska. U niektórych przedstawicieli kapustowatych (np. u roślin z rodzaju rzodkiew) owoc jest wyraźnie zwężony między nasionami i nie otwiera się klapami, lecz rozpada na jednonasienne fragmenty. Owoce takie nazywane są łuszczynami przewęzistymi i zaliczane są do owoców niepękających jako rozłupnie (poszczególne fragmenty są nazywane rozłupkami).


Rzepak


 Rys. 11 Łuszczyna Rzepaku.


Łuszczynka - rodzaj suchego, pękającego owocu będący krótką łuszczyną. Występuje u roślin z rodziny kapustowatych. Jest to łuszczyna, której długość jest równa lub krótsza od trzykrotności jej szerokości. Są to owoce dwukomorowe, z wewnętrzną fałszywą przegrodą rozpiętą między dwoma łożyskami, na których umocowane są nasiona.



 Rys. 12 Łuszczynka Tasznika pospolitego.


CZ 1. A-K JEST TUTAJ - KLIK

Źródła:  "Botanika. Tom I. Morfologia" J. Szwejkowska, J. Szwejkowski: Warszawa 2005
              "Rośliny wodne" Maria Polakowska; Warszawa 1969. 
              "Rozmnażanie się roślin" Zbigniew Podbielkowski; Warszawa 1982 
              "Rośliny towarzyszące człowiekowi" Zofia Schwarz i Janina Szober; Warszawa 1974

13 grudnia 2012

MYSZ LEŚNA

(Apodemus flavicollis)

Mysz lesna, forrest mouse
 Największa z pośród rodzimych myszy. Mysz o długim ogonie- równym lub nieco dłuższym od całego ciała.
Stopy długie i szerokie, uszy dłuższe niż u myszy domowej. Oczy duże. Ogon dwubarwny- wierzch ciemny, spód jasny, podzielony na 180-220 pierścieni łusek. U samicy 3 pary łusek w tym 1 para piersiowych.


 Ja latam!!

Futerko na grzbiecie rudobrunatne wyraźnie oddzielone od białej barwy brzucha. Na piersi zwykle żółta plama. Młode osobniki są szare. 
Dł. ciała 7-12 cm. Ogona 6-13 cm. Masa ciała 17-68 g. Samce są nieco większe niż samice.

Mysz leśna występuje w lasach liściastych oraz mieszanych zarówno na nizinach, wyżynach jak i w górach (zdjęcia zrobione w Pieninach w Pienińskim Parku Narodowym). Lubi miejsca zacienione i wilgotne, niekiedy zachodzi do budynków położonych w pobliżu lasu. Dobrze wspina się po drzewach dochodząc do samych koron.

 Gniazda buduje pod ziemią, w korzeniach drzew głównie z liści i mchu.
Pożywienie myszy leśnej stanowią nasiona, zielone części roślin oraz pokarm zwierzęcy- głównie stawonogi.
Rozmnaża się od marca do października. Ciąża trwa 23-26 dni, samica rodzi 2-3 mioty w ciągu roku liczące 2-8 młodych. Młode są ślepe do 12-14 dnia życia. po 3 tygodniach staja się samodzielne. 
Maksymalny czas życia w przyrodzie to 18 miesięcy, w niewoli 2-4 lata.
W kulturach leśnych może wyrządzać szkody ogryzając korę młodych drzewek. Niekiedy zjada tez jaja drobnych ptaków.
Naturalni wrogowie myszy leśnej są drobne ssaki drapieżne- lis, łasicowate, oraz sowy- puszczyk, płomykówka.


W poszukiwaniu pożywienia.

Źródła: "Klucz do oznaczania ssaków Polski" praca zbiorowa pod redakcją Zdzisława Pucka; Warszawa 1984. 

9 grudnia 2012

GIL

(Pyrrhula pyrrhula)

 Charakterystyczny ptak z rodziny łuszczaków o rozmiarach większych od wróbla, o krępej budowie ciała, z mocno wysuniętą piersią i dużą głową.

Ubarwienie samca w szacie godowej to czerwono- ceglasta pierś i brzuch oraz policzki, popielaty wierzch ciała oraz czarna czapeczka sięgająca aż do gardła. Skrzydła i ogon koloru czarnego a na nich szeroki biały pasek. W locie dobrze widoczny biały kuper. Samica ma brązowo- popielaty kolor piersi i brzucha.


 Samiczka

Gile najłatwiej zaobserwować zimą lub na przelotach, w okresie lęgowym prowadzą natomiast skryty tryb życia. Wystepują w lasach iglastych a szczególnie w świerkowych i jodłowych. Zasiedlają również lasy mieszane z domieszka młodych świerków.
Pożywienie Gila stanowią głównie nasiona drzew i krzewów leśnych, np. dzikiej róży. Z owoców jarzębiny chętnie wydłubuje pestki. Wiosną odżywia się pączkami drzew, młodymi pędami. Bardzo rzadko zjada nasiona chwastów, ponieważ niepewnie się czuje na cienkich łodyżkach. Bardzo chętnie zjada nasiona (skrzydlaki) klonu. Po okresie lęgowym chętnie żywią się takimi suchymi i mięsistymi owocami jak jagody, owoce leśne - nasiona pokrzyw, łobody, jarzębiny, głogu, dzikiej róży, jaworu, czereśni, brzozy, olchy, dębu, buka, szczawiu i innych roślin, które ściągają je do parków i ogrodów. W odróżnieniu od drozdów i pokrzewek gile zatem nie interesują się mięsistą częścią owoców, ale ukrytymi w nich nasionami.




 Długość ciała 15-17 cm, rozpiętość skrzydeł max. 29 cm, masa ciała ok. 25 g.
Wyprowadza dwa lęgi, od maja do lipca. Składa 4-5 niebieskawych, nakrapianych jaj, które wysiaduje 14-15 dni. Młode opuszczają gniazdo po 14-16 dniach.
Gniazdo Gila jest zwykle zbudowane w gęstym świerku i ma kształt czarki utkanej z suchych gałęzi, łodyg, korzonków, mchów, liści i traw. Osiedla się w sąsiedztwie jezior, strumieni i górskich potoków.

 Zamieszkuje północną Europę i Azję aż po Kamczatkę i Japonię. Poza tym spotkać go można w północnej Turcji i Iranie. Nie zamieszkuje regionów śródziemnomorskich. Częściowo osiadły, ale wiele ptaków migruje zimą bardziej na południe, koczując w miejscach występowania pokarmu. Tylko populacje gnieżdżące się strefie tajgi na północy Europy i Azji migrują regularnie w rejony leżące w niższych szerokościach geograficznych na obu kontynentach. Przeloty od marca do kwietnia i od października do listopada. Wyróżnia się 9-10 podgatunków.
 W Polsce nieliczny ptak lęgowy we wszystkich regionach, lokalnie może być średnio liczny. Przez 200 lat na terenie Polski gile odbywały lęgi prawie wyłącznie w górach. Na pozostałym obszarze niegdyś tylko zimował, ale co najmniej od początku XX wieku zasięg jego występowania się rozszerzał, a liczebność wzrastała.


 Przelot wiosenny ma swój początek w połowie marca, a kończy się w kwietniu, jesienią migracja zaczyna się w październiku a kończy w listopadzie. Przelot jest dość obfity a spotykane stada  rzadko przekraczają liczbę kilkudziesięciu osobników.

 Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.


Ile gilów jest na zdjęciu?


Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.  

2 grudnia 2012

SŁOWNIK TERMINÓW BOTANICZNYCH CZ. 1 (A-K) ILUSTRACJE WŁASNE

 CZ. 2. K-Ł JEST TUTAJ - KLIK



Baldach złożony — kwiatostan składający się z baldaszków osadzonych na szypułkach, które wyrastają z osi głównej baldachu na tej samej wysokości.
















rys.1  Baldach złożony Barszczu Mantegazziego.
 

Baldaszek — kwiatostan groniasty, którego kwiaty osadzone są na szypułkach wyrastających na tej samej wysokości.

Bulwa —  zgrubiała część korzenia lub pędu, pełniąca w roślinie funkcję spichrzową, przetrwalnikową i rozmnażania wegetatywnego. W bulwach gromadzone są substancje zapasowe, głównie białka i cukry – często skrobia. U niektórych roślin bulwa może magazynować wodę. Bulwy zbudowane są głównie z tkanki miękiszowej. Dzięki przetrwalnikowej funkcji bulw byliny mogą po okresie niesprzyjającym wegetacji (np. zimie lub suszy) odtworzyć się z zawiązków pędów znajdujących się w bulwie, mimo że pęd nadziemny tych roślin obumarł.
















rys.2 Bulwy korzeniowe Dalii.

 
Bylina — roślina trwała, wieloletnia, posiadająca niezdrewniałe pędy podziemne w postaci kłączy, rozłogów, bulw lub cebul.

Cebula — przekształcony pęd podziemny o funkcji spichrzowej i przetrwalnikowej charakteryzujący się silnie skróconą łodygą nazywaną piętką, na której gęsto osadzone, spichrzowe liście gromadzą substancje zapasowe (np. u tulipana, szafirka), zewnętrzne liście zazwyczaj martwe i skórzaste, tworzą ochronne łuski, na szczycie pąk wierzchołkowy, który w porze wegetacji wyrasta w część nadziemną, w kątach liści znajdują się pąki boczne, z których mogą wykształcić się nowe cebule (forma rozmnażania wegetatywnego).
Cebule mogą być pojedyncze, jak np. u tulipana, liczne, okryte wspólną łuską, jak np. u czosnku pospolitego lub tworzące oddzielne ząbki, jak np. u lilii. Występują głównie u bylin.
















rys. 3 Cebula Tulipana.



Cierń — ostro zakończony wyrostek roślinny o szydłowatym kształcie będący przekształconym liściem (ciernie pochodzenia liściowego np. u berberysu i kaktusów) lub pędami bocznymi (np. u tarniny i grochodrzewu) oraz rzadziej przylistkami (np. u niektórych wilczomleczowatych). U niektórych palm powstają również ciernie pochodzenia korzeniowego (rzadkość).
Ciernie są charakterystyczne dla kserofitów (roślin zasiedlających typowo suche biotopy, jak pustynie, busz i stepy), ale są spotykane i w naszej strefie klimatycznej. Stanowią przystosowanie zmniejszające powierzchnię transpiracyjną rośliny, a także chronią ją przed zjedzeniem przez zwierzęta roślinożerne.
W odróżnieniu od kolców, ciernie mają własną wiązkę przewodzącą, która łączy je z częścią rośliny, na której występują. Morfologicznie ciernie są także wzmocnione tkanką podskórną, np. drewnem, co utrudnia ich złamanie, w przeciwieństwie do kolców, np. róży.















rys. 4 cierń.



Główka — rodzaj kwiatostanu groniastego o osi głównej silnie skróconej, zgrubiałej i zwykle wypukłej. Kwiaty wyrastają na nim bez szypułek, lub na bardzo krótkich szypułkach. Zwykle są to drobne kwiaty, mogą być luźno ułożone, jak u koniczyny alpejskiej , lub gęsto zbite, jak np. u jeżogłówki gałęzistej.













rys. 5 Główka Koniczyny.





Grono — kwiatostan, w którym po bokach wydłużonej osi głównej, zakończonej kwiatem, osadzone są na szypułkach kwiaty rozwijające się od dołu ku górze. Występujące u niektórych gatunków listki pod każdym kwiatkiem to przysadki. Kwiaty w gronie mogą wyrastać na wszystkie strony, może być grono dwustronne, lub jednostronne (np. u mieczyka dachówkowatego). Grono może być też częścią kwiatostanu złożonego, gdy zamiast pojedynczych kwiatów na szypułkach z osi głównej wyrastają kwiatostany, np. koszyczki (jak u lepiężnika, czy kłoski).















 rys. 6 Grono Konwalii
















rys. 7 Grono jednostronne mieczyka dachówkowatego

 

Grono złożone — grono, w którym osie boczne rozgałęziają się.

Gymnofor — trzonek, na którym słupek jest wyniesiony ponad inne części kwiatu, odpowiednio karpofor dotyczy trzonka na którym jest wyniesiony owoc.

Jagoda — owoc o mięsistej owocni, zwykle kilkunasienny. Cechą charakterystyczną jagody jest brak endokarpu. Bezpośrednio w mezokarpie znajdują się liczne (rzadko jedno) nasiona. Przykładem roślin wykształcających jagody są liczne gatunki uprawne m.in.: pomidor, cytryna, pomarańcza, banan, porzeczka, agrest, winorośl, borówka brusznica, borówka czarna. Czasem jagody mają duże rozmiary, jak u przedstawicieli rodziny dyniowatych – ogórka, arbuza czy dyni. Jednonasienną jagodą jest awokado.















 rys. 8 Owoc porzeczki - jagoda.



Języczek błoniasty wyrostek u traw w miejscu przechodzenia pochwy w blaszkę liściową, posiadają go np. liczne gatunki roślin z rodziny ciborowatych (turzycowatych) i wiechlinowatych (trawy). Czasami języczki mogą mieć postać delikatnego puchu, jak np. u trzciny pospolitej. Występowanie języczka i jego morfologia ma duże znaczenie diagnostyczne przy oznaczaniu wielu gatunków.
















 rys. 9 języczek



Kielich — najczęściej zielona, zewnętrzna część okwiatu, składająca się z działek wolnych lub zrosłych. Zasadniczą funkcją kielicha jest osłanianie wewnętrznych części kwiatu. Zwykle jest zielony. U niektórych roślin kielich pełni dodatkowo funkcję powabni, mającej za zadanie przywabianie owadów. Zazwyczaj ma to miejsce w kwiatach o zredukowanych płatkach korony. Wówczas kielich pełni funkcję płatków korony i jest jaskrawo ubarwiony. Pod kielichem u niektórych roślin występuje kieliszek (epikalyx) np. u truskawki.
 














rys. 10 Kielich kwiatu pomidora.



Kłącze — wydłużony, zgrubiały pęd podziemny o zredukowanych liściach, służy do rozmnażania wegetatywnego i gromadzenia zapasów pokarmowych (u wielu bylin).















rys. 11 Kłącze tataraku.





Kłos — rodzaj kwiatostanu groniastego, w którym na osadce siedzą kwiaty bezszypułkowe. Odmianą kłosa jest kwiatostan zwany kotką (np. u wierzb) i kolba (np. kwiatostany żeńskie kukurydzy).
Czasami zamiast pojedynczych kwiatów na osi głównej występują kłoski, taki kwiatostan nazywa się kłosem złożonym (łac. spica composita). Występuje on u wielu gatunków roślin z rodziny wiechlinowatych, np. jęczmienia, pszenicy, żyta, bliźniczki psiej trawki. Kłos może być też częścią składową innych kwiatostanów, np. u kukurydzy kwiaty męskie tworzące kłoski zebrane są w wiechę złożoną.
















rys. 12 Kłos Pszenicy.





 CZ. 2. K-Ł JEST TUTAJ - KLIK


Źródła:  "Botanika. Tom I. Morfologia" J. Szwejkowska, J. Szwejkowski: Warszawa 2005
              "Rośliny wodne" Maria Polakowska; Warszawa 1969. 
              "Rozmnażanie się roślin" Zbigniew Podbielkowski; Warszawa 1982