2 grudnia 2012

SŁOWNIK TERMINÓW BOTANICZNYCH CZ. 1 (A-K) ILUSTRACJE WŁASNE

 CZ. 2. K-Ł JEST TUTAJ - KLIK



Baldach złożony — kwiatostan składający się z baldaszków osadzonych na szypułkach, które wyrastają z osi głównej baldachu na tej samej wysokości.
















rys.1  Baldach złożony Barszczu Mantegazziego.
 

Baldaszek — kwiatostan groniasty, którego kwiaty osadzone są na szypułkach wyrastających na tej samej wysokości.

Bulwa —  zgrubiała część korzenia lub pędu, pełniąca w roślinie funkcję spichrzową, przetrwalnikową i rozmnażania wegetatywnego. W bulwach gromadzone są substancje zapasowe, głównie białka i cukry – często skrobia. U niektórych roślin bulwa może magazynować wodę. Bulwy zbudowane są głównie z tkanki miękiszowej. Dzięki przetrwalnikowej funkcji bulw byliny mogą po okresie niesprzyjającym wegetacji (np. zimie lub suszy) odtworzyć się z zawiązków pędów znajdujących się w bulwie, mimo że pęd nadziemny tych roślin obumarł.
















rys.2 Bulwy korzeniowe Dalii.

 
Bylina — roślina trwała, wieloletnia, posiadająca niezdrewniałe pędy podziemne w postaci kłączy, rozłogów, bulw lub cebul.

Cebula — przekształcony pęd podziemny o funkcji spichrzowej i przetrwalnikowej charakteryzujący się silnie skróconą łodygą nazywaną piętką, na której gęsto osadzone, spichrzowe liście gromadzą substancje zapasowe (np. u tulipana, szafirka), zewnętrzne liście zazwyczaj martwe i skórzaste, tworzą ochronne łuski, na szczycie pąk wierzchołkowy, który w porze wegetacji wyrasta w część nadziemną, w kątach liści znajdują się pąki boczne, z których mogą wykształcić się nowe cebule (forma rozmnażania wegetatywnego).
Cebule mogą być pojedyncze, jak np. u tulipana, liczne, okryte wspólną łuską, jak np. u czosnku pospolitego lub tworzące oddzielne ząbki, jak np. u lilii. Występują głównie u bylin.
















rys. 3 Cebula Tulipana.



Cierń — ostro zakończony wyrostek roślinny o szydłowatym kształcie będący przekształconym liściem (ciernie pochodzenia liściowego np. u berberysu i kaktusów) lub pędami bocznymi (np. u tarniny i grochodrzewu) oraz rzadziej przylistkami (np. u niektórych wilczomleczowatych). U niektórych palm powstają również ciernie pochodzenia korzeniowego (rzadkość).
Ciernie są charakterystyczne dla kserofitów (roślin zasiedlających typowo suche biotopy, jak pustynie, busz i stepy), ale są spotykane i w naszej strefie klimatycznej. Stanowią przystosowanie zmniejszające powierzchnię transpiracyjną rośliny, a także chronią ją przed zjedzeniem przez zwierzęta roślinożerne.
W odróżnieniu od kolców, ciernie mają własną wiązkę przewodzącą, która łączy je z częścią rośliny, na której występują. Morfologicznie ciernie są także wzmocnione tkanką podskórną, np. drewnem, co utrudnia ich złamanie, w przeciwieństwie do kolców, np. róży.















rys. 4 cierń.



Główka — rodzaj kwiatostanu groniastego o osi głównej silnie skróconej, zgrubiałej i zwykle wypukłej. Kwiaty wyrastają na nim bez szypułek, lub na bardzo krótkich szypułkach. Zwykle są to drobne kwiaty, mogą być luźno ułożone, jak u koniczyny alpejskiej , lub gęsto zbite, jak np. u jeżogłówki gałęzistej.













rys. 5 Główka Koniczyny.





Grono — kwiatostan, w którym po bokach wydłużonej osi głównej, zakończonej kwiatem, osadzone są na szypułkach kwiaty rozwijające się od dołu ku górze. Występujące u niektórych gatunków listki pod każdym kwiatkiem to przysadki. Kwiaty w gronie mogą wyrastać na wszystkie strony, może być grono dwustronne, lub jednostronne (np. u mieczyka dachówkowatego). Grono może być też częścią kwiatostanu złożonego, gdy zamiast pojedynczych kwiatów na szypułkach z osi głównej wyrastają kwiatostany, np. koszyczki (jak u lepiężnika, czy kłoski).















 rys. 6 Grono Konwalii
















rys. 7 Grono jednostronne mieczyka dachówkowatego

 

Grono złożone — grono, w którym osie boczne rozgałęziają się.

Gymnofor — trzonek, na którym słupek jest wyniesiony ponad inne części kwiatu, odpowiednio karpofor dotyczy trzonka na którym jest wyniesiony owoc.

Jagoda — owoc o mięsistej owocni, zwykle kilkunasienny. Cechą charakterystyczną jagody jest brak endokarpu. Bezpośrednio w mezokarpie znajdują się liczne (rzadko jedno) nasiona. Przykładem roślin wykształcających jagody są liczne gatunki uprawne m.in.: pomidor, cytryna, pomarańcza, banan, porzeczka, agrest, winorośl, borówka brusznica, borówka czarna. Czasem jagody mają duże rozmiary, jak u przedstawicieli rodziny dyniowatych – ogórka, arbuza czy dyni. Jednonasienną jagodą jest awokado.















 rys. 8 Owoc porzeczki - jagoda.



Języczek błoniasty wyrostek u traw w miejscu przechodzenia pochwy w blaszkę liściową, posiadają go np. liczne gatunki roślin z rodziny ciborowatych (turzycowatych) i wiechlinowatych (trawy). Czasami języczki mogą mieć postać delikatnego puchu, jak np. u trzciny pospolitej. Występowanie języczka i jego morfologia ma duże znaczenie diagnostyczne przy oznaczaniu wielu gatunków.
















 rys. 9 języczek



Kielich — najczęściej zielona, zewnętrzna część okwiatu, składająca się z działek wolnych lub zrosłych. Zasadniczą funkcją kielicha jest osłanianie wewnętrznych części kwiatu. Zwykle jest zielony. U niektórych roślin kielich pełni dodatkowo funkcję powabni, mającej za zadanie przywabianie owadów. Zazwyczaj ma to miejsce w kwiatach o zredukowanych płatkach korony. Wówczas kielich pełni funkcję płatków korony i jest jaskrawo ubarwiony. Pod kielichem u niektórych roślin występuje kieliszek (epikalyx) np. u truskawki.
 














rys. 10 Kielich kwiatu pomidora.



Kłącze — wydłużony, zgrubiały pęd podziemny o zredukowanych liściach, służy do rozmnażania wegetatywnego i gromadzenia zapasów pokarmowych (u wielu bylin).















rys. 11 Kłącze tataraku.





Kłos — rodzaj kwiatostanu groniastego, w którym na osadce siedzą kwiaty bezszypułkowe. Odmianą kłosa jest kwiatostan zwany kotką (np. u wierzb) i kolba (np. kwiatostany żeńskie kukurydzy).
Czasami zamiast pojedynczych kwiatów na osi głównej występują kłoski, taki kwiatostan nazywa się kłosem złożonym (łac. spica composita). Występuje on u wielu gatunków roślin z rodziny wiechlinowatych, np. jęczmienia, pszenicy, żyta, bliźniczki psiej trawki. Kłos może być też częścią składową innych kwiatostanów, np. u kukurydzy kwiaty męskie tworzące kłoski zebrane są w wiechę złożoną.
















rys. 12 Kłos Pszenicy.





 CZ. 2. K-Ł JEST TUTAJ - KLIK


Źródła:  "Botanika. Tom I. Morfologia" J. Szwejkowska, J. Szwejkowski: Warszawa 2005
              "Rośliny wodne" Maria Polakowska; Warszawa 1969. 
              "Rozmnażanie się roślin" Zbigniew Podbielkowski; Warszawa 1982 

7 komentarzy: