31 stycznia 2013

PRÓCHNILEC GAŁĘZISTY

(XYLARIA HYPOXYLON)

Bardzo ciekawie wyglądające małe, twarde grzybki, maja kształt jelenich rogów. Im starsze osobniki tym bardziej rozgałęzione, rozgałęzienia często są połączone przypominając łosiowe łopaty.

Próchnilca gałęzistego spotkać można na próchniejącym drewnie drzew liściastych - najczęściej na dużych elementach drewna czyli powalonych pniach czy pniach obciętych przy ziemi.
Jego najbliższym kuzynem jest próchnilec owocolubny (Xylaria carpophila), który wyrasta na leżących w ściółce owocniach buka. 

Owocnik Próchnilca ma wysokość 30 do 50 mm, szerokości 2 do 6 mm. Powierzchnia dolnej części czarnofilcowata, górna nieco guzowata wskutek wytwarzania się worków w tzw otoczniach(perytecjach), biało opylona przez konidia (zarodniki bezpłciowe). Dojrzałe otocznie(wewnątrz nich powstają worki z zarodnikami) powstają wiosną, rzadziej późną jesienią, po ich wytworzeniu grzyb traci jasne zabarwienie i staje się niepozorny.

Próchnilec jest grzybem niejadalnym.

 Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.
              "Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik." E. Gerhardt; Warszawa 2006.

27 stycznia 2013

SÓJKA ZWYCZAJNA

(GARRULUS  GLANDARIUS)

Gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny krukowatych, sójka rozmiarami zbliżona jest do kawki.
Sójka zamieszkuje cały obszar kraju, w górach dochodząc do 1400 m.n.p.m. Jej największe liczebności notuje się w drzewostanach liściastych, najrzadziej występuje w lasach górskich.

Gatunek częściowo osiadły; populacje z północy i wschodu podejmują czasami dalsze wędrówki na południowy zachód; mogą wtedy tworzyć wielkie, choć często luźne, stada, liczące kilkaset do tysiąca osobników, przez kraj przelatują sójki z krajów, gdzie warunki zmuszają je do migracji. Obce osobniki z północnej i wschodniej Europy pojawiają się od marca do kwietnia i jesienią od września do października. Szczególnie dużo pojawia się ich na Wybrzeżu, choć dolatują też do innych regionów kraju. W niektórych latach przeloty są tak liczne, że mają charakter inwazji. W minionych dekadach notowano stada złożone nawet z tysiąca sójek.

 Najbarwniejszy spośród ptaków krukowatych Europy. Dobrze rozpoznawalny nawet z daleka po niecodziennym połączeniu ciemnej i jasnoczerwonobrązowej barwy z niebiesko-czarnym prążkowanym skrzydełkiem. Obie płci ubarwione jednakowo i podobnej wielkości. Większość upierzenia brązowa o pastelowym, różowym odcieniu. Kuper i dolne pokrywy ogona białe. Na zaokrąglonych skrzydłach charakterystyczne lusterka: białe oraz niebieskie z czarnym prążkowaniem. Czoło białe z czarnym kreskowaniem, od dzioba gruby czarny wąs, boki głowy są czerwonobrązowe. Sterówki i końce skrzydeł czarne. Ma brązowe tęczówki. Dziób mocny, stalowoszary lub czarny. Nogi jasnobrązowe. Młode podobne do dorosłych, ale mają bardziej czerwonawy odcień upierzenia i mniej kreskowany wierzch głowy.

Pożywienie Sójki stanowią, owady, jaja i pisklęta drobnych ptaków, nasiona i żołędzie, w zimie chętnie zjada zmarznięte jabłka.
Jesienią gdy żołędzie dojrzewają, sójka gromadzi je i zakopuje w sobie tylko znanym miejscu, w zimie gdy spadnie śnieg wykopuje je spod niego ( o tym było w poprzednim poście)

Od kwietnia do maja sójka składa 5 - 7 niebieskawych, nakrapianych jaj, które są wysiadywane 16 - 17 dni. Młode opuszczają gniazdo po ok 3 tygodniach.

Gniazdo sójki usytuowane jest w środkowej partii korony, w rozwidleniu gałęzi tuż przy pniu, głównie drzewa iglastego, rzadziej liściastego, czasem krzewu, najczęściej na wysokości 1 – 5 m. Luźna, dość płaska i mała konstrukcja ze zręcznie splecionych patyków i gałązek, na której znajduje się wyściółka z miękkich części roślin, traw, włosia, korzonków, piór czy mchu. Konstrukcję budują oboje przyszli partnerzy, razem też wysiadują jaja i karmią młode. W jego pobliżu ptaki zachowają się skrycie tak, że dostrzec je tam można tylko przypadkiem.

Wymiary sójki: długość ciała 33 cm, rozpiętość skrzydeł 53 cm, skrzydło złożone 17 - 19 cm, ogon 18 - 19 cm, waga 175 g.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.

25 stycznia 2013

SÓJKA, IDEALNY PTAK DO ODŚNIEŻANIA

(GARRULUS  GLANDARIUS)



Od pewnego czasu próbuję zrobić ciekawe zdjęcia sójce, dzisiaj z racji ładnej, słonecznej i mroźnej pogody udałem się do Parku 3-go Maja.

Widziałem przelatujące Sójki, Kosy, Sikory i Sroki, jedną z sójek wziąłem na celownik i podążałem za nią. Moja sójka przelatywała z drzewa na drzewo aż w końcu wylądowała na śniegu, zbliżałem się do niej powoli, sójka zaczęła grzebać w śniegu... 


ku mojemu zdziwieniu zobaczyłem, ze kilka metrów obok coś szybko porusza się w głębokim, białym puchu...



Przy szybkich ruchach zwierzątka oraz dalekiej odległości trudno było ocenić kim jest ów kopiący w śniegu stwór, przez chwilę myślałem, że to może jakiś mały ssak... ale dlaczego nie płoszy on śledzonej przeze mnie sójki? 
Po chwili okazało się!


 Tak wspaniale odśnieżała druga sójka! Wykopała głęboki na ok 20 cm dołek w śniegu, poszukiwała żołędzi (bo wszystko to działo się pod dębem). Z głębokiego dołka wystawała jej tylko bacznie obserwująca okolicę głowa oraz długi ogon.

W tym momencie sójka, która przywiodła mnie na teren podśniegowych terenów żołędzionośnych również zaczęła kopanie w poszukiwaniu pokarmu.


I oto jaki dołek udało się wykopać temu sympatycznemu wąsatemu ptaszkowi.


Z mojej przygody z Sójkami wyciągam wniosek taki:
Jeśli macie coś do odśnieżenia, zatrudnijcie właśnie te ptaki!

Jutro pójdę za ciosem i opiszę gatunek oraz dodam zdjęcia tej ptaszyny.

24 stycznia 2013

KOS ZWYCZAJNY, KOS

(TURDUS MERULA)



Kos Zwyczajny to średniej wielkości ptak częściowo wędrowny z rodziny drozdów.
Stosunkowo długi ogon i krótkie skrzydła, upierzenie jednolicie czarne, bez tęczowego połysku z wyróżniającym się żółtym dziobem z czarnym końcem, jesienią staje się brązowy, starsze osobniki mają dziób pomarańczowy (zwłaszcza wiosną). Podobnego koloru jest obrączka oczna. Pełni on funkcje sygnalizacyjne pomiędzy osobnikami tego samego gatunku. Wokół oka ma nagą żółtą obrączkę, a sama tęczówka jest ciemnobrązowa. Samica oliwkowobrązowa z niewyraźnymi brązowymi plamkami na szarym spodzie i rozjaśnieniem na podgardlu, dziób brązowy, na gardzieli różowy odcień. U obu płci nogi ciemnobrązowe. Młode podobne do samicy, ale bardziej brązowe i więcej nakrapiane na spodzie ciała. Mają początkowo ciemny dziób, który żółty staje się dopiero w drugim roku życia. Niedojrzałe samce są matowoczarne. Rozróżnienie zatem płci i wieku w terenie nie przysparza większych problemów. Obie płci mają podobną wielkość.



Kos występuje w lasach całego  kraju, na zachód od Wisły bardzo częsty w parkach i ogrodach. Europejskie leśne ptaki (poza osobnikami z miast) pochodzące z północnej i wschodniej Europy zimują na południowym zachodzie Europy w rejonie śródziemnomorskim, azjatyckie – na południe od lęgowisk. Miejskie kosy odlatują tylko sporadycznie, zwykle wybrane samice i tegoroczne, młode ptaki. Przeloty w marcu i kwietniu oraz październiku i listopadzie. Populacje miejskie są osiadłe, zimą przenoszą się niektóre do lasów. Wyróżnia się 15 podgatunków. Część ptaków zimuje w polskich miastach, środkowoeuropejskie, synantropijne obecnie, ptaki są częściowo wędrowne i spotkać je można w prawie wszystkich siedliskach od lasów po bezdrzewne centra miast.

Pożywienie Kosa stanowią: owady, dżdżownice, ślimaki, w zimie również odpadki na śmietnikach i ziarna oraz miękkie owoce, w tym jagody różnych drzew i krzewów (jarzębiny, głogu, cisu, jemioły, czarnego bzu itp.). Populacje miejskie są prawie wszystkożerne, w zimie chętnie korzystają z karmników.
Dieta zwierzęca dominuje wiosną. Żerują wtedy na bezkręgowcach na ziemi lub wydziobują dżdżownice spod niej, jak i spomiędzy liści. Poruszają się krótkimi skokami co chwilę przystając, aby rozejrzeć się lub wypatrzeć zdobycz.



Gniazdo kosa to koszyk uwity z mchu, suchych liści, korzonków i źdźbeł wylepiony ziemia, gniazdo zbudowane na bardzo różnej wysokości krzewów i drzew, mieście, oprócz drzew w parkach, żywopłotach i ogrodach, również w załomach murów i innych miejscach przypominających półdziuple. W mieście kosy wykorzystują też znalezione odpadki: kawałki sznurka, papieru, folii. Rzadko gnieździ się bezpośrednio na ziemi. W miastach gniazda nie są często niczym osłonięte, co jest łatwo zauważalnym łupem dla drapieżników (których jednak nie jest wiele w tych warunkach).

Od marca do lipca wyprowadza kilka lęgów. Samica kosa składa 3–6 wysmukłych jaj (zwykle 6, w powtarzanych lęgach – 4–5). Barwy jaj zmienne – od zielononiebieskich w czerwonobrązowe, liczne i drobne rdzawe plamki, po brązowe.
Jaja wysiadywane są przez okres 12–14 dni przez samicę. Średnio co godzinę przylatuje samiec, pozwalając jej na chwilę odpoczynku i zdobycie pożywienia.

Wymiary: długość ciała 24 - 28 cm, rozpiętość skrzydeł 34 - 40 cm, skrzydło złożone 12 - 14 cm, ogon 10,5 - 12 cm, waga 75 - 120 g.

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Od dawna zwiększa swą liczebność, do czego przyczyniły się: zaprzestanie na początku XX wieku odłowów do celów konsumpcyjnych oraz synantropizacja zasiedlanie miast.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

19 stycznia 2013

ŚNIEGULICZKA BIAŁA, ŚNIEGULICZKA BIAŁOJAGODOWA

(SYMPHORICARPUS ALBUS)

snieguliczka biala

Śnieg pada całymi dniami, wszędzie biało i w pewnym momencie aura przypomniała mi o tym pospolitym krzewie, którego zdjęcia zrobiłem jeszcze przed opadami śniegu. Za młodu dziadek powtarzał mi żebym nie rozgniatał tych kulistych, białych owoców bo ptaszki nie będą miały co jeść.

Śnieguliczka biała pochodzi z Ameryki Północnej gdzie rośnie od alaski po Kalifornię, znana jest u nas z białych, gąbczastych nibyjagód. Od dawna spotyka się ją jako roślinę uprawną lub zdziczałą w Europie Środkowej. W Polsce jest powszechnie uprawiana, czasami przejściowo dziczeje.


Krzew ten ma skromne wymagania  – dość dobrze znosi cięcie i zagęszcza się co pozwala na kształtowanie z niego żywopłotów. Śnieguliczka jest bardzo wytrzymała na mrozy oraz suszę i mało wymagająca w stosunku do gleby, rośnie dobrze nawet na bardzo jałowych, suchych i kamienistych glebach. Odporna na zanieczyszczenia powietrza. Łatwo rozmnaża się z odrostów korzeniowych. Jej ozdobą są białe owoce bardzo długo utrzymujące się na roślinie i zdobiące krzew jesienią i zimą po opadnięciu liści, a także ładne, zdrowe liście. Ponieważ dosyć dobrze znosi zacienienie, może być sadzona pod drzewami.


 Śnieguliczka osiąga wysokość 1-3 m, jego gałęzie są cienkie, czworokanciaste.
Liście o kolorze jasnozielonym, starsze niebieskawozielone, do 4 cm długości, elipsoidalne.
Kwiaty różowo-białe, dzwonkowate, zebrane w szczytowe nibykłosy. Jest rośliną miododajną, kwiaty rozwijają się przez całe lato, dzięki czemu pszczoły mogą zbierać nektar przez długi okres. Mają drobny, 5-ząbkowy kielich, 5-łatkową, beczułkowatą i owłosioną wewnątrz koronę,1 słupek i 5 pręcików.
Owoce stanowią charakterystyczne, białe, gąbczaste nibyjagody, których skórkę stanowi przezroczysta błonka głośno pękająca przy mocnym ściśnięciu.


Źródła:  "Słownik roślin użytkowych" Zbigniew Podbielkowski Warszawa 1989.       
             " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.

18 stycznia 2013

BIEGACZ SKÓRZASTY


W związku z tym, że często bywamy w Szczawnicy; w Pieninach i całej pięknej okolicy to mam stamtąd sporo zdjęć przyrodniczych z "ery przedblogowej", jedne kompletnie się nie nadają, inne są w porządku a jeszcze inne np trochę nie ostre.

Ostatnio udało mi się odkopać zdjęcia Biegacza Skórzastego. Zrobione po zmroku na jednej z alejek Parku Górnego podczas powrotu z wycieczki. Biegacz po zdjęciach został od razu przeniesiony w bezpieczne miejsce, w którym nie grozi mu zadeptanie.

Dziś o Biegaczu Skórzastym (Carabus coriaceus) !

Chrząszcz ten jest największym z występujących w naszej części kontynentu biegaczowatych – osiąga długość 40 mm, większy jest tylko Biegacz olbrzymi żyjący na południu Europy. Występuje w lasach liściastych, ogrodach i parkach.

Prowadzi on nocny tryb życia i aktywny jest szczególnie po deszczu, w czerwcu bądź lipcu ma letnią przerwę w aktywności, często natomiast widuje się go w sierpniu, a nawet wrześniu.

Biegacz skórzasty jest chrząszczem drapieżnym, jest prawie niezdolny do lotu, poluje biegając. Jego pożywienie stanowią: ślimaki, gąsienice, inne chrząszcze; zjada także owoce.  
W związku z nienasyconym apetytem potrafi zupełnie oczyścić pole ziemniaków ze stonki!
Ofiarę oblewa sokami trawiennymi, a następnie wysysa jej nadtrawione tkanki. Soki trawienne służą mu również jako ciecz obronna. Zaniepokojony biegacz może je wystrzykiwać na odległość 1 m.


 Jaja składa pojedynczo w małych dołkach w ziemi, teleskopowo wydłużającym się odwłokiem. Drapieżne larwy żyją w wierzchniej warstwie gleby. Chrząszcze te żyją 2–3 lata.

Zagrożony biegacz skórzasty nie ratuje się odlotem, gdyż jego błoniaste skrzydła są uwstecznione. Stara się natomiast odstraszyć napastnika, unosi wysoko ciało na nogach i rozwiera groźnie silne żuwaczki, równocześnie wystrzykujac z gruczołów odwłokowych cuchnącą wydzielinę bądź "plując" sokami trawiennymi.

Swą nazwę zawdzięcza oczywiście temu, że bardzo sprawnie i szybko porusza się po terenie oraz temu, że jego czarne, perforowane pokrywy skrzydłowe przypominają grubo wyprawioną skórę.

Wszystkie biegacze z rodzaju carabus są pod ochroną!

Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

15 stycznia 2013

OKOŃ EUROPEJSKI

(PERCA FLUVIATILIS)


Okoń to ryba o bocznie spłaszczonym i wygrzbieconym ciele, u starych osobników wygrzbiecenie ma postać widocznego garbu, Otwór gębowy osadzony końcowo, zaopatrzony w liczne drobne i ostre zęby.
Okoń posiada dwie płetwy grzbietowe, które  stykają się podstawami. Płetwa ogonowa jest lekko choragiewkowato wycięta, płetwy brzuszne sa przesunięte ku przodowi ciała i leżą pod piersiowymi.
Całe ciało okonia łącznie z pokrywami skrzelowymi jest pokryte drobnymi, ostrymi łuskami, mocno osadzonymi w skórze i zachodzącymi dachówkowato na siebie.
Tylna krawędź pokrywy skrzelowej jest zakończona dużym, wyraźnym, ostrym hakiem.

Okoń żyje w wodach prawie całej Europy, zasiedla jeziora, stawy, różne typy rzek, żyje również w wodach przybrzeżnych Bałtyku. Przeważnie przebywa wśród roślinności, np. na płytkich łąkach podwodnych. 


Młode okonie żywią się planktonem i larwami owadów. Prędko jednak stają się one drapieżnikami polującymi na młode ryby i wyjadającymi ikrę złożoną na tarliskach.

Tarło Okonia odbywa się od marca do maja. Samica składa w tym czasie od 30 do 300 tys. jaj wydzielanych wraz z dużą ilością śluzu. Jaja oblepione śluzem tworzą długie wstęgi rozpięte na roślinach.

Okoń może dorastać do 30-50 cm długości i osiągać wagę nawet 1,5 kg.

Mięso okonia jest bardzo smaczne. Jego połowy są dość obfite, jednak mimo tego gatunek ten w racjonalnie prowadzonej gospodarce rybackiej jest uważany za szkodnika (zjadanie ikry), przyczyna jest duża płodność i żarłoczność okoni.

Długość życia okonia to 15 a maksymalnie 22 lata.



Źródła: "Polska: Gady Płazy i Ryby" pod red. Marka Szokalskiego; Warszawa 2011.
             "Ryby wód Polskich" Andrzej Rudnicki; Warszawa 1982. 

12 stycznia 2013

PUSTUŁKA, SOKÓŁ PUSTUŁKA

(FALCO TINNUNCULUS)



W indeksie gatunków mojej ulubionej książki "Ptaki Polski" z 1988 r. próżno szukać tego Ptaka pod nazwą "Pustułka", jest tam jako "Sokół Pustułka" obecnie jednak używa się tej pierwszej nazwy.

Tego niewielkich rozmiarów drapieżnego ptaka z rodziny Sokołowatych spotkałem w Pieninach gdzieś pomiędzy Dębnem a Czorsztynem.

Pustułka jest niewielka, posiada długi, rozszerzony na końcu ogon i zaostrzone skrzydła.
W ubarwieniu samca występują różne kolory: rudy na wierzchu ciała, popielaty na głowie i ogonie, bezowy na spodzie ciała i czarny na lotkach i końcu ogona. Grzbiet i pokrywy skrzydłowe zawsze rdzawobrązowe z czarnymi, trójkątnymi plamami, również pazury są czarne. Samica jest bardziej brązowa z wierzchu i ma kreskowaną głowę. U obu płci spód ma kremową barwę o gęstym nakrapianiu. Niebieskawoszary ogon jest długi, u samca z widoczną z daleka szeroką, biało obrzeżoną, czarną pręgą, u samicy oprócz szerokiej, czarnej pręgi występuje szereg węższych, ciemnych prążków.



Pustułka występuje w całym kraju, nie omijając nawet Tatr, największa liczebność notuje się w krajobrazie rolniczym oraz na osiedlach o zabudowie wielorodzinnej, a także w centrach dużych miast. Liczebność w Polsce to ok 3000 par lęgowych.
Chętnie wybiera zadrzewienia śródpolne, szpalery drzew w otwartym krajobrazie.
Spośród ptaków drapieżnych łatwa do obserwacji, lecz pomimo to bardzo często mylona z krogulcem lub kobuzem. Jednak to ona jest najczęściej spotykanym ptakiem drapieżnym. Wydaje się, że liczebność miejskich ptaków znajduje się na stabilnym poziomie, choć pomoc ze strony człowieka może sprzyjać jej wzrostowi. Zauważono też zasiedlanie nowych miast we wschodniej i północnej Polsce.

Gniazda zakłada na obrzeżach lasów, urwiskach kamieniołomów i piaskowni a także na wysokich budynkach.
Sama gniazda nie buduje, zajmując stare gniazda wron, gawronów, gołębi lub innych ptaków.  Korzysta także ze skrzynek lęgowych, zwłaszcza typu półotwartego.
Od marca do czerwca składa 3-6 jaj o żółtawej barwie z ciemnym plamkowaniem. Wysiaduje je 30 dni, po kolejnym miesiącu młode opuszczają gniazdo.



Pożywienie Pustułki stanowią przeważnie myszy, norniki, jaszczurki, żaby i owady. Zdobycz chwyta na ziemi wypatrując ją swym sokolim wzrokiem wysoko z powietrza. Trzepocze skrzydłami zawisając w miejscu. W wybranym miejscu zawisa z opuszczonym ogonem i uniesionymi, szybko poruszanymi skrzydłami i w razie dostrzeżenia zwierzyny ostro pikuje w dół. Często manewr musi powtarzać, bo nie kończy się on sukcesem. Tam, gdzie jest większa obfitość pokarmu, jak świeżo skoszone łąki, można spotkać większą liczbę tych ptaków, choć poza okresem lęgowym prowadzą samotniczy tryb życia. Polowania na ptaki zdarzają się zwykle latem, zwłaszcza w lipcu, i zimą, szczególnie w styczniu. Skuteczność łowów jest bardzo dobra, gdy weźmie się pod uwagę słabe przystosowanie pustułki do takiej zwierzyny – słabe i krótkie nogi oraz długie sterówki powodują wolniejszy lot niż u kobuza czy sokoła wędrownego. Skutkuje to odpowiednią taktyką polowania – chwyta przeważnie ptaki, które siedzą na dachach lub unikają przemoczenia piór przez deszcz lub śnieg. Zimą jej ofiary są o tyle łatwiejsze do schwytania, że często skupiają się w stada. Drapieżnik ma jednak problem ze ściganiem zwierzyny w locie.

Wiosną ptaki przylatują od początku marca do polowy kwietnia. Jesienna wędrówka zaczyna się od końca sierpnia i trwa do listopada. Pustułki lecą pojedynczo, rzadko grupami składającymi się z kilku osobników.

Polska nazwa ptaka wywodzi się od rosyjskiego "pustoj", co oznacza "głupi". Tak negatywne określenie nadali jej jednak sokolnicy, którzy nie mogli wyszkolić tego gatunku do polowania na ptaki. Uważali zatem, że brakuje mu zdolności niezbędnych do nauki nowych umiejętności. Wynika ona jednak głównie ze sposobu latania oraz taktyki chwytania ofiar.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Wymaga ochrony czynnej, np. poprzez zakładanie budek lęgowych.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

8 stycznia 2013

PUSTUŁKA PĘCHERZYKOWATA

(HYPOGYMNIA PHYSODES)





























Nadszedł czas na Pustułki! Dzisiaj ta łatwiejsza do zaobserwowania - porost, a w następnym poście jej skrzydlata imienniczka.

Pustułka pęcherzykowata jest najbardziej rozpowszechnionym porostem listkowatym w Polsce, jej plecha jest mocno podzielona na odcinki o różnym kształcie i szerokości, ma kolor szary lub szarozielony czasem z brązowymi zabarwieniami, od spodu czarna.
Występuje pospolicie na korze drzew, gałęziach, zarówno żywych jak i odłamanych, w lasach i na terenach wilgotnych. Rzadziej występuje na piaszczystej glebie, humusie czy skałach bezwapiennych.

Jest najczęściej wykorzystywanym gatunkiem w oznaczaniu stopnia zanieczyszczenia powietrza poprzez obserwację porostów i należy do klasy IV w skali porostowej (średnio zanieczyszczone powietrze).
A więc miejsca w których występuje charakteryzują się przynajmniej w miarę czystym powietrzem (klasa I to powietrze bardzo zanieczyszczone, klasa VII to powietrze prawie nie skażone).
Owocniki wykształcają się bardzo rzadko, tylko u okazów rosnących w warunkach dużej wilgotności powietrza i podłoża.




6 stycznia 2013

KOŚCIENICA WODNA

(MYOSOTON AQUATICUM)


Gatunek rośliny należący do rodziny goździkowatych. Roślina rozpowszechniona w całej Polsce. Zasięg obejmuje niemal całą Europę (z wyjątkiem południowych i północnych jej krańców) i Azję (z wyjątkiem krańców północnych oraz części południowo-wschodniej i południowej). W Polsce pospolita.

Łodyga wiotka, osiąga długość od 30 do 120 cm. górą gruczołowato owłosiona. Tylko liście dolne i na płonnych łodygach ogonkowe. Kielich 5-działkowy, ogruczolony, płatków pięć, nieco dłuższych od kielicha, białych, rozciętych niemal do nasady, płatki są podwójne, przez co kwiat wyglada jakby posiadał ich dziesięć. 5 szyjek słupka. Kielich owłosiony, długości podobnej jak korona.
Owoc -jajowata torebka pękająca pięcioma ząbkami.
Kościenica kwitnie od czerwca do sierpnia.



Występowanie przy rowach, w wilgotnych zaroślach i na obrzeżach wilgotnych lasów, zarośla, rowy, brzegi wód. Uważana za chwast.
Jest bardzo podobna do gwiazdnicy gajowej, która różni się od kościenicy wodnej walcowatą łodygą, ma słupek z 3 znamionami.
Ulistnienie naprzeciwległe, liście siedzące lub na krótkim ogonku, sercowate, ostro zakończone. Tylko liście dolne i na płonnych łodygach ogonkowe.



Źródła:    "Przewodnik do oznaczania roślin"  Olga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973. 
               " Rośliny polskieWładysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Warszawa 1953.


4 stycznia 2013

JEMIOŁUSZKA

(BOMBYCILLA GARRULUS)

Jemioluszka
















Gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny jemiołuszek.
Wielkością ciała zbliżona jest do szpaka, o krępej budowie, z krótkim ogonem i dużym sterczącym czubkiem na głowie. W locie widać jej zaostrzone skrzydła.
Obie płci ubarwione jednakowo - płeć można rozróżnić tylko z bliska patrząc na bardziej rozległą i intensywniej czarną plamę na podbródku samca. Na głowie wyraźny, długi, zaostrzony i powiewny czub sięgający za potylicę, który jest składany i rozkładany w razie zaniepokojenia. Upierzenie brązowoszare, miękkie i gęste. Okolice oka, podgardle i lotki pierwszego rzędu czarne, część lotek ma jasnożółte końcówki, tęczówki ciemnobrązowe. Na skrzydłach pióra mają białe paski. Intensywnie różowe zakończenie lotek drugorzędowych, ogon czarny z żółtym obramowaniem na końcu, na skrzydłach dwie duże białe pręgi. Pokrywy podogonowe są rdzawe. Dziób i nogi czarne. Młode ptaki przed zmianą upierzenia na zimowe łatwo zidentyfikować po brązie dominującym na grzbiecie i bieli z podłużnymi kreskami na spodzie. Na zimowiskach mają już jednak normalną szatę zimową. Niektóre ptaki na końcach lotek drugorzędowych mają intensywnie czerwone zrogowaciałe, woskowate, płytkie i owalne płytki (podobne do kawałków plastikowego plastiku), których nie ma u większości osobników w populacji. U dorosłego samca na pierwszorzędowych lotkach skrzydeł "lakierowanych" płytek rogowych jest więcej, są większe i mają intensywniejszy kolor czerwieni, samice mają je mniejsze, jasnoczerwone (młode samice mogą ich nie mieć), u młodych są małe i jasnoróżowe. To jedyny europejski ptak mający na piórach skrzydeł takie ozdoby. Młode jemiołuszki przed zmianą upierzenia na zimę są łatwe do zidentyfikowania - dominuje brąz na grzbiecie, a na spodzie biel z podłużnymi kreskami. Podbródek i podgardle są brudnobiałe, a nie czarne, jak u dorosłych osobników. Na zimowiskach mają już typowe upierzenie zimowe. 

 Jemiołuszka jest jedynym europejskim ptakiem mającym na końcach niektórych piór skrzydła specyficzne ozdoby – płaskie owalne płytki, wyglądające jak kawałeczki kolorowego plastiku. Dorosły samiec ma tych płytek więcej, są one większe i mają intensywnie czerwony kolor. U samicy są one mniejsze i jasnoczerwone, a u młodego ptaka jest ich mniej, są małe i jasnoróżowe (młoda samica może wcale nie mieć takich ozdób).
Jemiołuszki można często zobaczyć w mniejszych lub większych stadach (latem 20-30 osobników, wyjątkowo ok. 90 lub kilkaset) w miastach, na wsi i w lasach, tak więc rzadko spotyka się ją pojedynczo. Łatwo jemiołuszkę rozpoznać, tym bardziej, że nie jest płochliwa (w swej północnej ojczyźnie rzadko ma okazję do kontaktów z człowiekiem i dopiero po prześladowaniach z jego strony staje się nieufna), siada wysoko na drzewach i nie kryje się, choć gdy przelatuje w stadzie myli się ją z grupą szpaków.

Jemiołuszka zasiedla obrzeża lasów, szpalery drzew i zadrzewienia typu parkowego - wszędzie tam gdzie może znaleźć owoce jarzębiny, ligustru, jemioły, berberysu i rokitnika. będące jej pokarmem.

Nie gnieździ się w Polsce a miejsca lęgowe znajdują się w lasach północnej Eurazji oraz w Ameryce Północnej, gniazdo jest zlokalizowane na drzewie i zbudowane z traw i porostów.

Jemiołuszki żerują gromadnie na drzewach i krzewach. Codziennie ptaki te pobierają dwa razy więcej pokarmu niż same ważą (ponad 110 g). Nie dziwi więc ich żarłoczność i ociężałość po posiłku. Trawienie pokarmu u jemiołuszki trwa szybko, 7-10 minut. Niestawione resztki po posiłku zostają wydalone zaraz potem na zewnątrz, gdyż szybko przesuwają się przez żołądek i jelita. W tak krótkim czasie soki trawienne są w stanie rozłożyć miąższ i skórkę, ale same nasiona są zwykle nienaruszone. Ptak ma zatem duże znaczenie w rozsiewaniu i rozprzestrzenianiu nasion roślin - krzewów i drzew, które znajdują się w jego diecie. Przemieszczając się wydala je z odchodami.

Wymiary: Długość ciała 20,5 cm,  rozpiętość skrzydeł 35 cm, skrzydło złożone 11-12 cm, ogon 6 cm, waga 49-65 g.

  Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 
               "Ptaki leśne" Pavel Vasak; Warszawa 1993

3 stycznia 2013

CHROBOTEK STRZĘPIASTY

(CLADONIA FIMBRIATA)

































Gatunek grzybów należący do rodziny chrobotkowatych. Dawniej zaliczany był do porostów.
Podobny do chrobotka kubkowatego, ale z „kieliszkami” (plecha wtórna) wyższymi (3 cm) i bardziej wysmukłymi.
Pospolity w całej Polsce, rośnie na ziemi w lasach na glebach wrzosowiskowych i torfiastych, często na wilgotnych pniakach.































Na podłożu tworzy plechę złożoną z trwałych łuseczek o długości do 6 mm i szerokości do 4 mm. Są one nieregularnie karbowane, ząbkowane lub zatokowo wycięte. Z plechy tej wyrastają podecja (postać plechy wtórnej) o wysokości 6-30 mm (wyjątkowo do 40 mm) i szerokości 1-2 mm. Zarówno plecha, jak i podecja mają kolor od szarego do zielonkawego. Podecja są pojedyncze, nierozgałęziające się i mają postać "trąbki", której rozszerzony koniec ma średnicę 2-6 mm. Obrzeża trąbki są postrzępione, a powierzchnia pokryta jest mącznymi urwistkami - drobnymi wytworami plechy porostów, które składają się z komórki glonu oplecionej strzępkami grzyba.


































Rozmnaża się wegetatywnie przez urwistki oraz fragmentację plechy. Owocniki pojawiają się rzadko. Wyrastają na górnej części podecjum (na obrzeżu "trąbki"), mają brązowy kolor i średnicę do 1,5 mm.