28 lutego 2013

SARNA, SARNA EUROPEJSKA

(CAPREOLUS CAPREOLUS)


Za sarnami uganiam się od paru miesięcy i z uwagi na to, że zwierzęta te są bardzo czujne jeszcze nigdy nie udało mi się podejść ich na odległość dobrą do zrobienia sensownego zdjęcia, zawsze albo nie było za czym się chować albo śnieg był bardzo głośny pod stopami albo wiatr wiał od mojej strony.

Tym razem warunki były idealne!

Często jeżdżę w okolicach terenów rolniczych i leśnych (zawsze mam przy sobie aparat), tym razem po drodze ze Skierniewic do Lipiec Reymontowskich na jednym z pól, pod lasem stało stadko - rudel składający się z 5 -ciu sarenek.

Szczęśliwie złożyło się, że pole sąsiadowało z zagonami krzewów porzeczek, za którymi mogłem pochylony przemieszczać się nie zauważony.

Do przejścia miałem około 90 m, pod stopami częściowo roztopiony śnieg na dość wysokiej przygniecionej trawie - starałem się stąpać delikatnie po miejscach bez śniegu.

Sarny mnie nie słyszały i nie widziały, wiatr wiał mniej więcej od nich.
Po przejściu 50 m musiałem stąpnąć na śnieg.... momentalnie wszystkie głowy poszły w górę, uszy niczym radary zaczęły wyłapywać dźwięki, na szczęście pozostałem niewidoczny, zwierzęta po dwóch minutach mojego stania w bezruchu i prawie bezdechu powróciły do skubania zieleniny.

Gdy zbliżyłem się na ok. 20 m sarny znowu stały się niespokojne, trzeba było podnieść się i spróbować zrobić zdjęcia, niestety nie udało mi się dojść do wyrwy w rzędach krzewów dlatego tez musiałem robić zdjęcia z za nich.

Po zrobieniu kilku zdjęć sarny zaczęły odchodzić, najpierw powoli, gdy zrobiłem krok zerwały się w galop i uciekły w las.

Rudel składał się z 2 -ch rogatych koziołków i 3 kóz.


Sarna jest to najmniejszy polski przedstawiciel Jeleniowatych, który występuje licznie w różnego rodzaju lasach w całym kraju, ma drobna, proporcjonalną sylwetkę, z zadem nieco wyższym niż kłąb, smukłą stosunkowo długą szyję.
Kolor futra latem jest rudy, spodem jaśniejszy niż na grzbiecie. Włos zimowy jest bardziej szary i ciemniejszy. Na zadzie sarny występuje okrągława biała plama zwana lustrem, ma ona średnicę 15- 30 cm. i wyraźniej zaznaczone jest zimą. Koniec pyska na dużej przestrzeni jest nieowłosiony, koloru czarnego. Na tylnych nogach, poniżej pięty, od strony zewnętrznej znajdują się szczoteczkowate pęczki dłuższych włosów, otaczające gruczoły metatarsalne - zapachowe.

Opuszki palców pod kopytami nie są zrogowaciałe. Przy stąpaniu na ziemi czy śniegu pozostawia odcisk racic tylko dwu środkowych palców, mające u osobników wyrośniętych 40 - 46 mm długości i 30 - 36 mm szerokości. Odstępy śladów tej samej kończyny w chodzie spokojnym to 45 cm, w biegu 1,5 do 2 m.






























Samce co roku budują nowe poroże (parostki), które ma po trzy odnogi w wierzchołkowej części każdej tyki, parostki mogą mierzyć 20 - 25 cm wysokości. U saren często zdarzają się deformacje poroży spowodowane chorobami i niedostatkiem pokarmu. Budowa nowego poroża zaczyna się zazwyczaj w styczniu, a więc w trudnym zimowym okresie.

Sarny żyją w niewielkich stadach - Rudlach, latem złożonych z 1 - 2 matek z młodymi czasem z potomstwem z poprzedniego roku. Jesienią i zimą gromadzą się w większych rudlach.
Rudel może liczyć do kilkunastu osobników.

Sarny prowadzą osiadły tryb życia i trzymają się raczej swoich ostoi, letnie miesiące spędzają ukryte w wysokich trawach i zbożach.

Pożywienie sarny w lecie to trawy, młode pędy drzew i krzewów oraz zioła, jesienią, po żniwach zerują głównie na skraju lasu żywiąc się żołędziami, szyszkami bukowymi,  kasztanami, krzewinkami.
Sarna w zimie żywi się wygrzebanymi spod śniegu owocami drzew, krzewami, gałązkami i kora młodych drzew iglastych, wrzosem. Sarny chętnie wychodzą na pola uprawne żywiąc się oziminami.






























Ruja występuje od polowy lipca do polowy sierpnia. Ciąża trwa 276 - 295 dni, w drugiej połowie maja i na początku czerwca koza rodzi 1 - 2 młode ważące przy urodzeniu 1,2 - 1,5 kg. Młode w wieku pół roku osiąga wagę ok 10 kg i na zimę jego wzrost przyhamowuje się. Młode sarny pozostają z matką około roku, ssą mleko przez 3 miesiące.

Naturalnymi wrogami Sarny są wilki, lisy, rysie, niedźwiedzie a także zdziczałe psy.
Sarna jest jednym z najważniejszych zwierząt łownych z okresem ochronnym, który dla kozłów trwa od początku października do 10 maja a dla kóz i koźląt od  połowy stycznia do końca września.

Wymiary sarny:  długość ciała 100 - 140 cm, ogon 2 - 3 cm, wys. w kłębie 60- 90 cm, waga 15 - 25 kg.

Sarna (nie odstrzelona) żyje a właściwie mogła by żyć do 10 lat.






























Źródła:  "Klucz do oznaczania ssaków Polski" Praca zbiorowa; Warszawa 1984.
              "Ssaki Polski Od A Do Ż" Sławomir Wąsik; Warszawa 2011.
             "Polska: SSAKI encyklopedia ilustrowana" red. Marek Szokalski; Warszawa 2011.

21 lutego 2013

KOWALIK, KOWALIK ZWYCZJNY, BARGIEL

(SITTA EUROPAEA)


Kowalik to gatunek niewielkiego, osiadłego ptaka z rodziny kowalików (Sittidae).

Rzadziej używana nazwa "Bargiel" odnosi się do uderzania dziobem w korę i oznacza rzemieślnika wykuwającego w kuźni przedmioty z żelaza.

Ten piękny okaz przyłapałem podczas  "polowania" na Sikory - Sosnówkę i Czarnogłówkę, polowanie miało miejsce w Szczawnicy, w drodze na Bereśnik. Miejsce upatrzyłem sobie już dnia poprzedniego i przyszedłem specjalnie w celu fotografowania Sikor, które w dużej ilości latały w okolicy jednego z domów usytuowanych na zboczu Bereśnika.

Dzięki uprzejmości właścicielki domu i jej zaproszenia do robienia zdjęć przy jej bogato obleganym karmniku oprócz Sikor sfotografowałem też Kowalika!

To już 2-gi w ciągu kilku dni tak bogato zaptasiony karmnik, wcześniejszy - Słowacki z zupełnie innymi gatunkami ptaszków TUTAJ.

A teraz o dzisiejszym bohaterze:

Kowalik jest ptakiem wielkości wróbla, ma krótki ogon i długi spiczasty dziób, jest bardzo charakterystyczny i łatwy do rozpoznania, często chodzi po pniach drzew z głowa skierowana do dołu.
Obie płci podobnych rozmiarów, ubarwione prawie jednakowo, choć samiec w porównaniu z samicą ma bardziej rdzawy spód ciała i ciemnokasztanowe boki ciała z wiśniowym odcieniem. Z boku samice są jasnobrązowe z rdzawym odcieniem, wierzch ciała szaroniebieski, policzki i podbródek białe, przez oko przechodzi czarny pasek sięgający do karku.



 Kowalik przemieszcza się inaczej niż dzięcioły i pełzacze, które gdy chodzą po pniu podpierają się ogonem jak trzecią kończyną. Poruszając się po korowinie drzewa kowalik zaczepia na nierównościach pazury swych silnych palców. Wykonuje swobodne ruchy po dość gładkich, wilgotnych pniach buków. Doskonale się wspina (podobnie jak dzięcioły), chodzi nawet po spodniej stronie gałęzi. Podobnie jednak jak dzięcioły, kowalik swym potężnym dłutowatym dziobem wyciąga zdobycz ze szczelin w korze. Czaszka tego ptaka nie jest przystosowana do kucia w drewnie. Może najwyżej kilkoma dobrze wymierzonymi uderzeniami mocno wbić nasienie w szparę w korowinie (zachowania podobne do dzięcioła dużego). Jest to sposób na chowanie zapasów na wypadek gorszej zasobności terenu w pokarm. Takie zachowania obserwuje się przy karmnikach zimą. Regularnie, w bardzo krótkich odstępach czasu przenosi w dziobie po jednym ziarnie i chowa je w pobliżu. Sam nie potrafi wykuć dziupli. Wykazują dużą ruchliwość i zwinność zachowując przy tym ostrożność. Nie jest to ptak zbyt towarzyski.

Kowalik jest rozpowszechniony w całej Polsce i wyprowadza lęgi na terenie całego kraju. w górach dochodzi do wys. 1100 m.n.p.m. najchętniej zamieszkuje stare drzewostany leśne i parkowe, aleje starych drzew, duże zadrzewienia śródpolne, większe ogrody. Preferuje drzewostany z udziałem gatunków ciężkonasiennych np. dębu i buka. Unika wnętrza lasów i suchych borów iglastych. Czasem zasiedla też małe bory świerkowe i sosnowe, ale musi tam zalatywać na obszary z drzewami liściastymi.


Pożywienie Kowalika stanowią owady, ich larwy i pająki, a w zimie nasiona, drobne owoce, również duże nasiona drzew liściastych i iglastych, zbóż takich jak jęczmień, owies oraz słonecznik, orzechy laskowe, żołędzie, nasiona bukowe. W trakcie sezonu lęgowego żywi się głównie motylami, pająkami i pluskwiakami. Jesienią i zimą jada zazwyczaj nasiona dębu, buka, grabu i leszczyny.

Gniazdo Kowalika usytuowane jest dość wysoko w dziupli drzewa, wysłane łuskami kory sosnowej lub suchymi liśćmi czy trawą, zasiedla też skrzynki lęgowe. Zarówno w dziuplach jak i skrzynkach uszczelnia miejsce lęgu plastyczna gliną, zapycha nią wszelkie szczeliny, a także zwęża otwór wejściowy i dopasowuje go ściśle do swoich rozmiarów.

Od kwietnia do maja składa 5 -8 białych rdzawo nakrapianych i plamionych jaj, które wysiaduje 22 - 24 dni, młode opuszczają gniazdo również po 22 - 24 dniach.

Lot kowalika jest bardzo szybki i ma falisty tor. W czasie przelotu ptak zręcznie porusza się pomiędzy gałęziami. Można wtedy dostrzec jego szaroniebieski wierzch ciała, ciemne lotki i krótki czarno-biały ogon. Łatwo zauważyć tego ptaka, choć dłuższe przyglądanie się mu jest niemożliwe przez szybkie poruszanie się po pniach i przelatywanie z drzewa na drzewo. Zimą można spotkać kowaliki w stadach mieszanych z sikorami, pełzaczami, mysikrólikami i dzięciołami. Razem szukają pokarm i wzajemnie ostrzegają się przed drapieżnikami. Nie tworzą same stad. Choć to gatunek osiadły co parę lat może jesienią liczniej koczować. Zimą wraz z sikorkami przylatuje w pobliża siedzib ludzkich.

Głos wabiący Kowalika to twij, twij, twet, twet, sit. Śpiew: pil, pil, pil, tju, tju...

Wymiary: długość ciała 13,5 cm, rozpiętość skrzydeł 27,5 cm, ogon 4,5 cm, waga 8 - 12 g.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.


Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

18 lutego 2013

Zatłoczony Słowacki karmnik - Czyż, Dzwoniec, Szczygieł i Sikora.


Przemierzając północną część kraju naszych południowych sąsiadów -  Słowacji, na trasie z Niedzicy do Krynicy, po pomyleniu drogi pojechaliśmy trochę za daleko w głąb kraju, nadłożone kilometry zrekompensowało jednak obserwowanie pełnego ptaszków karmnika.

W miejscowości Pecovska Nova Ves postanowiłem sprawdzić trasę na mapie, nieopodal miejsca gdzie zaparkowaliśmy była niewielka wiejska chałupka z ogródkiem pełnym jabłoni i grusz. Na jednej z jabłoni zawieszony był prosty drewniany karmnik, wokół którego roiło się od ptactwa.

W momencie gdy podszedłem do murowanego ogrodzenia wszystkie ptaki uciekły na pobliskie drzewa, jednak już po chwili do karmnika przyleciały zaczajone najbliżej Sikory Bogatki:
































Tłumnie nadlatywały też złowrogo zamaskowane Szczygły:































W pogotowiu, gotowe do skoku czekały Dzwońce:
































Ze smakiem "oblizywały się" Czyże:
 

W karmniku i jego okolicach zrobił się prawdziwy tłum, pełno było krzyków, pisków i przepychanek.






























Czyżom najbardziej smakowały ziarna, które wypadły z karmnika na ziemię:































Szczygły chwytały za to najokazalsze kęsy:































W pewnym momencie z domku wyszła siwa staruszka z kubeczkiem pełnym ziaren słonecznika, część nasypała do karmnika a część pod.
Kobieta opowiadała o nazwach ptaszków w języku Słowackim: i tak Dzwoniec to dzwończik, Szczygieł to stehlík, Czyżyk - pinka a Sikorka... Sykorka. Mówiła też że oprócz nasion słonecznika, które smakują wszystkim z ptaszków sypie również ulubioną przez dzwońce pszenicę oraz różne kasze. Mimo widocznych różnic językowych dowiedziałem się wielu ciekawych rzeczy.

Dodam jeszcze, że okolica, w której występowały wszystkie te gatunki to tereny rolne, w lecie zapewne porośnięte rozmaitymi zbożami, otoczone lasami świerkowymi z domieszką jodeł.

Mógłbym obserwować ten karmnik jeszcze przez długi czas, jednak trzeba było jechać dalej.

11 lutego 2013

WRONA, WRONA SIWA

(CORVUS CORONE)






























Wrona - z Wroną to ja mam generalnie kłopoty... W Łodzi jej prawie w ogóle nie widuje, natomiast w Warszawie jest na każdym trawniku, skwerku i chodniku - zazwyczaj nie wyglądając zbyt ciekawie. W celu zaobserwowania ładnej, zdrowej i błyszczącej Wrony proponuję wybranie się nad morze albo nad jezioro - mówcie co chcecie, ale  moich obserwacji wynika że Wrona lubi sąsiedztwo zbiornika wodnego lub rzeki.

O Gawronie, Wronie i ich występowaniu TUTAJ.

Wrona to gatunek średniego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae), zasadniczo wędrowny, choć duża część osobników jest już osiadła (zwłaszcza populacje miejskie).
Wrona jest wielkości Gawrona jednak w kolorze jej upierzenia dominuje kolor popielaty z czarnymi plamami na głowie, piersi, skrzydłach i ogonie.
Dziób ma masywniej zbudowany niż Gawron, z wierzchu o bardziej zaokrąglonym kształcie, kolejne różnice to płaskie czoło i całkowicie nieopierzone nogi.

Występuje w północnej i wschodniej Europie od Półwyspu Apenińskiego i Łaby po Ural. Pierwotnie specjacja następowała w południowo-wschodniej Europie i w cieplejszych strefach Azji.
Zasiedla cały obszar kraju, w górach dochodząc do 1300 m.n.p.m. najczęściej jest spotykana w sąsiedztwie zbiorników wodnych i rzek. Duże zagęszczenia par lęgowych obserwuje się również w parkach miejskich Wrocławia, Warszawy i Poznania, zdecydowanie rzadsza w krajobrazie rolniczym a prawie zupełnie nieobecna w zwartych kompleksach leśnych.
Dawniej w pobliżu dużych miast zimowała także duża liczba ptaków ze wschodu Europy, obecnie przylatuje ich znacznie mniej, a na zimowych noclegowiskach dominują ptaki z populacji osiadłych. Intensywniejsze przeloty zaznaczają się głównie na wybrzeżu, w głębi lądu nie są już tak wyraźnie widoczne.
Na ludzkich osiedlach przebywa cały dzień w swoim rewirze, który lustruje z kominów i anten, co łatwo zaobserwować. Latem częściej przebywa w okolicach lasów, a zimą w towarzystwie gawronów zalatuje na pola i w pobliże osiedli ludzkich, gdzie znajduje się więcej łatwiejszego do zdobyciu pokarmu.

 Pożywienie Wrony jest bardzo urozmaicone: owady, dżdżownice, myszy, jaja i pisklęta, owoce, nasiona, ślimaki i inne bezkręgowce, również padlina, odpadki na śmietnikach itp.

Czasem zdarza się, że zjadają lęgi innych wron gniazdujących w pobliżu. Dieta uzależniona jest od pory roku i lokalnych zasobów środowiska w którym przebywa. Preferuje gryzonie – norniki, myszy, młode zające, jaszczurki, żaby, pisklęta i jaja ptaków, gąsienice i chrząszcze. Sięgają też po martwe zwierzęta. Wśród roślinnego pokarmu dominują trawy, zboża, ziemniaki, różne jagody, rośliny kapustowate.
Miejsca w których żeruje i sposoby w jaki to robi są bardzo różnorodne. Najczęściej szuka pokarmu na ziemi, chodzi spokojnie po niej lub skacze. W parach lub grupach może urządzać polowania na małe kręgowce, takie jak małe ptaki, lub rabunki ptasich gniazd. Zdarza się, że odbiera zdobyte ofiary ptakom, również szponiastym.

Gniazdo Wrona buduje na wysokim drzewie, zawsze samotne, jako budulca używa gałązek, w środku wymaszcza korzonkami, źdźbłami, liśćmi i sierścią.

W połowie kwietnia składa 4–6 różnobiegunowych, silnie wydłużonych jaj o tle zielonkawym i średnich wymiarach 43×31 mm. Jaja wysiaduje ok. 3 tygodni, pisklęta opuszczają gniazdo po 28 - 35 dniach.

Do niedawna wyróżniano dwie odmiany barwne wrony. Nosiły one różne nazwy -  Wrona Siwa i Czarnowron. Obecnie obie te formy mają status różnych gatunków a nazwę Wrony Siwej zredukowano do samej tylko Wrony.

Wymiary: Dł. ciała 44 cm, rozpiętość skrzydeł 95 cm, skrzydło złożone 31 - 34 cm, ogon 18,5 cm, waga ok. 500 g.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

7 lutego 2013

TRĄBKA OTRĘBIASTA

(TUBARIA FURFURACEA)

Pomarańczowy grzybek z blaszkami znaleziony w okolicach opanowanych przez bobry czyli na terenie podmokłym, kilka tych grzybów rosło na pozostałościach po pniaku brzozy bądź osiki.

Młodsze osobniki mają kapelusz wypukły natomiast starsze płaski z wywijającymi się brzegami ku górze,
blaszki prześwitują przez kapelusz i widać je z góry jako promieniste ciemniejsze kreskowanie.
Grzyby w całości maja jednolity kolor- kapelusz, blaszki i trzon, starsze mają ciemniejsze zabarwienie na środku kapelusza.

 Kapelusz Trąbki Otrębiastej ma średnicę 10 - 25 mm.

Blaszki są dość rzadkie, trzon długości 10 - 40 mm i grubości 1 - 3 mm.

Miąższ cienki, ochrowo brązowawy bez wyraźnego smaku i zapachu.

Trąbka rośnie od października do maja w lasach i poza nimi na martwych szczątkach roślinnych.

Jest grzybem niejadalnym.






























Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.