29 kwietnia 2013

ZAWILEC ŻÓŁTY

 (ANEMONE RANUNCULOIDES)



























Zawilec żółty to kuzyn bardziej znanego i rozpoznawalnego Zawilca gajowego, występuje on też rzadziej od niego.

Zawilec żółty tak samo jak biały - gajowy występuje głównie w lasach liściastych, na łęgach, w wilgotnych zaroślach oraz w lasach  mieszanych. 

Jest to roślina wieloletnia wysokości 10-20 cm z pojedynczą, nierozgałęzioną łodygą, liście odziomkowe - takie, które wyrastają z modyfikacji łodygi – kłącza, nie pojawiają się do okresu kwitnienia, niekiedy brak ich zupełnie. Liście łodygowe trzy, ustawione okółkowo, trójdzielne aż do nasady z odcinkami 3-wrębnymi i grubo ząbkowanymi.  Kwiaty są żółte, z licznymi pręcikami i słupkami, z 5-6 płatkami w koronie kwiatowej.































Zawilec żółty kwitnie od marca do maja. Kwiaty podczas dnia obracają się za słońcem, zamykają w nocy i przy złej pogodzie.
Roślina wytwarza, działający drażniąco na skórę i błony śluzowe, glikozyd: ranunkulinę, o piekącym smaku, powodujący mdłości, biegunki i krwawienia. W stanie świeżym trujący również dla zwierząt, ale po wysuszeniu traci te właściwości i może być składnikiem pasz (na przykład siana). 



Źródła:  " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975. 
              " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973.  

27 kwietnia 2013

SZAFIREK - SZAFIREK GRONIASTY

(MUSCARI RACEMOSUM)


Często widywana w ogrodach i na rabatkach roślina kwitnąca w bardzo charakterystyczny sposób - drobne kuliste kwiatki zebrane w grono na pionowo rosnącej łodydze kwiatowej.

Szafirek Groniasty jest to gatunek niewielkiej, rośliny cebulowej z rodziny szparagowatych. Naturalnie występuje na obszarze śródziemnomorskim, w Azji Mniejszej i Azji zachodniej sięgając po Pakistan i Turkmenistan. W Polsce gatunek uprawiany, obecnie w wielu miejscach rosnący dziko.

 Szafirki nie są bardzo wymagające i radzą sobie prawie na każdym stanowisku. Najczęstsze występowanie to żyzna, próchnicza, piaszczysto-gliniasta gleba, niezbyt wilgotna. Stanowisko słoneczne do półcienistego. 

Liście szafirka są bardzo podobne do liści Złoci Żółtej, wyrastają jednak bezpośrednio z cebuli i może być ich nawet kilkanaście.

Z każdej cebuli wyrasta 1 - 8  łodyg kwiatowych, na których znajduje się od 20 - 100 drobnych, kulistych kwiatów, niebieskich, podobnych do kwiatów konwalii jednak o barwie szafirowej z białą obwódką na końcach płatków.

Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Wysadzamy je do gruntu w VIII. Ponadto można rozmnażać roślinę z nasion wysiewanych jesienią.

26 kwietnia 2013

ZŁOĆ ŻÓŁTA

(GAGEA LUTEA)

Złoć żółta jest byliną z rodziny liliowatych występującą w zaroślach nadrzecznych lasów łęgowych, w lasach liściastych, parkach, zadrzewionych stokach potoków i jarach, szczególnie na południu, oraz w górach po piętro pogórza, rzadsza w reglu dolnym. Preferuje gleby gliniasto-piaszczyste bogate w składniki odżywcze.


Złoć żółta jest rośliną cebulkową, z cebulki wyrasta jedna łodyżka wysokości 10–30 cm. Po przekwitnięciu i dojrzeniu owoców pęd nadziemny szybko zanika, tak, że na początku lata nie można go już znaleźć.

Cebula znajduje się w łupinie wraz z niewielkimi cebulkami potomnymi. Jest ona owalna lub kolista otoczona suchą okrywą i czasem kołnierzem pozostałości po liściach.

Roślina posiada jeden liść odziomkowy o szerokości 4–12 mm. Jest on równowąski, zwęża się ku obu końcom, u szczytu z zakończeniem kapturkowatym, zaostrzonym. Jego długość jest równa wysokości całej rośliny lub większa. Bezpośrednio pod kwiatostanem wyrastają dwa niewielkie liście, z których dolny jest większy. Liście te, lancetowatego kształtu, są delikatnie owłosione i posiadają cienką białą obwódkę.

Kwiaty tworzą baldach składający się z 3–7 kwiatków. Są one złoto - żółtego koloru, wyrastają na szypułkach dwukrotnie dłuższych od długości kwiatu. Z zewnątrz są zielone (u niektórych roślin mają po zewnętrznej stronie żółte smugi). Pręciki są o połowę krótsze od długości działek okwiatu. Pylniki na pręcikach mają jajowaty kształt. Kwiaty przedsłupne, zapylane są przez chrząszcze i błonkoskrzydłe. Przy braku owadów możliwe jest samozapylenie. Złoć żółta kwitnie od marca do maja. Kwiaty zamykają się na noc oraz podczas deszczu. Ponieważ z zewnątrz są zielone, wyglądają wówczas jak pąki i stają się trudne do wypatrzenia.

Owoc stanowi trójkomorowa, trójkątna w przekroju poprzecznym torebka z nasionami rozsiewanymi przez mrówki.

Źródła:  " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975. 
              " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973. 

25 kwietnia 2013

ŁYSKA

(FULICA ATRA)

 Łyskę widzimy dosyć często i gęsto na wszelkiego rodzaju zbiornikach wodnych - prawie tak często jak Kaczkę krzyżówkę. Kto patrząc na Łyskę pomyślał by, że jest ona spokrewniona z majestatycznym żurawiem? Oba ptaki należą do rzędu żurawiowych.

Łyska ma jednolite czarne upierzenie, białe czoło oraz dziób. Palce u nóg nie są złączone błoną pławną, mają jednak sztywne płatki skórne wycięte w karby. Łyski dzięki kontrastowemu do reszty ciała dziobowi i czole są widoczne i rozpoznawalne z daleka.


Łyski występują na wszelkiego rodzaju akwenach z rozwiniętą roślinnością wodną, na oczkach wodnych w miejskich parkach, na wybrzeżach morskich czy na spokojniejszych rzekach.

Jest to ptak bardzo liczny w naszym kraju, omija jedynie góry.

Pożywienie Łyski stanowią części wodnych roślin – zarówno części zielone jak i nasiona są głównie spożywane latem, a różnorodne zwierzęta wodne, szczególnie małże, jesienią i zimą. Z powierzchni wody wyskakuje na 40 cm, a nurkuje do 6,5 m. Znosi dobrze znaczne zmiany w diecie.

Łyski nie zimują w Polsce, pierwsze osobniki powracają z zimowisk w marcu, powrót trwa do końca kwietnia. Osobniki zbierają się w różnej wielkości stada. Wędrówka jesienna rozpoczyna się we wrześniu a kończy w listopadzie.

  Pary, łączące się zimą, odchodzą w odosobnienie i stają się agresywne. Zaciekle bronią swojego terytorium, w walce o nie i o jego utrwalenie. Samiec atakuje wtedy obce łyski biegnąc do nich na powierzchni i uderza w nie skrzydłami, aż się ich pozbędzie. Gdy cel jest osiągnięty z podniesioną szyją krąży wokół samicy.

Gniazdo Łysek umieszczone jest bezpośrednio na powierzchni wody bądź tuż nad wodą, w plątaninie roślin nabrzeżnych, zbudowane jest z łodyg i liści trzcin.

Od kwietnia do czerwca składa 6- 15 białawych obficie, brązowo nakrapianych jaj, które wysiadywane są przez okres 22-24 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo zaraz po wykluciu, a samodzielność uzyskują po około 8 tygodniach. Na początku zajmują się nimi oboje rodzice, potem tylko samiec, bo samica zakłada drugi lęg. Młode z pierwszego lęgu opiekują się też młodszym rodzeństwem razem z rodzicami, a nawet je karmią.

Jest to gatunek łowny - od dnia 15 sierpnia do 21 grudnia.

Wymiary: długość ciała 37 - 42 cm, rozpiętość skrzydeł 70 - 77 cm, waga 380 - 990 g.

















Łyska o numerze seryjnym A57 - niekoniecznie jest jej z tym wygodnie.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.

21 kwietnia 2013

FIOŁEK SKALNY - KWIATY POLSKIE

(VIOLA RUPESTRIS)






























Wyprawa z aparatem w okolice Ogrodzieńca zaowocowała sfotografowaniem kilku bardzo ładnych roślin skalnych. Pierwszą z nich jest Fiołek Skalny.

W Polsce występuje aż 27 gatunków z rodzaju fiołków, należą one do pięknych zwiastunów wiosny.

Fiołek skalny jest rośliną trwałą o niewielkich rozmiarach ze względu na wykorzystywane przez te rośliny wszelkie zakamarki i szczeliny skalne. Fiołki te sięgają 5-10 cm wysokości.

Liscie i łodyga kwiatowa wyrastają bezpośrednio ze znajdującego się w małej ilości gleby, w szczelinie skalnej kłącza. Na łodydze występują krótkie włoski. Blaszki liści mają kształt sercowaty, liście są grube, drobne, o max. 2 cm długości.






























Kwiaty fiołka skalnego są drobne - jedne z najdrobniejszych fiołków, mają barwę blado- fioletową, okwiat składa się z pięciu płatków- 2 skierowane sa ku górze, trzy dolne tworzą "lądowisko" dla owadów, na dolnym środkowym płatku widać charakterystyczny ciemno fioletowo- granatowy rysunek na białym tle. Wewnątrz okwiatu znajduje się 5 pręcików i 1 słupek, środek kwiatu jest pomarańczowy.
Kwiaty są bezwonne, na jednej łodydze znajduje się tylko po jednym kwiatku.

Fiołek skalny kwitnie od połowy marca do czerwca.

Owoc stanowi naga, owalna torebka.

 Fiołek skalny ma bardzo małe wymagania glebowe, wystarczy, ze nasiono wpadnie w szczelinkę skalna, w której jest odrobina próchnicy- kiełkuje tam a później zakwita. Fiołki te rosną również na suchych łąkach nieopodal skał, w borach iglastych i mieszanych a także na piaskach i  żwirach.

Fiołek skalny czasami krzyżuje się z innymi fiołkami np. z fiołkiem leśnym czy fiołkiem wonnym, czego wynikiem są rośliny większe od skalnego o kwiatach o mocniejszym zabarwieniu.

17 kwietnia 2013

ŚNIEŻNIK LŚNIĄCY- KWIATY POLSKIE

(CHIONODOXA LUCILIAE)


Znam tylko jedno miejsce gdzie co roku w pierwszej połowie kwietnia pojawia się piękny dywan utkany z tych niesamowicie kwitnących roślin.

Widok jest spektakularny i przyciąga wielu ludzi. Miejscem tym jest niewielki park im. ks. bp. Michała Klepacza, znajdujący się w Łodzi, na terenach Politechniki Łódzkiej niedaleko hali sportowej. W parku znajduje się wiele ciekawych roślin, które na pewno pojawia się na "Przyrodniczku".



Śnieżnik lśniący jest roślina cebulową należącą do rodziny szparagowatych, jest rośliną naturalnie rosnącą w Azji mniejszej. Jest jedna z pierwszych roślin kwitnących wiosną, często nawet wtedy, kiedy leży jeszcze śnieg. Każda roślina wytwarza 2-3 łodygi na których znajdują się lazurowo- błękitne, jaśniejące do środka i wpadające w biel kwiatostany. Kwiaty maja kształt gwieździsty, o sześciu płatkach i białym środku. Liście śnieżnika lśniącego są dość długie i wąskie. Dorasta do 15 cm wysokości.




Śnieżniki są często spotykane w ogrodach i bardzo lubiane przez hodowców, są łatwe w uprawie.
Śnieżnik lśniący lubi w miarę pulchną glebę ze średnia ilością wilgoci z wyjątkiem okresy wegetacji, kiedy wymaga dużej ilości wilgotności. Może rosnąć w pełnym słońcu, jak i w lekkim cieniu. W zależności od odmiany kwiaty mają barwę białą, różową lub jasnoniebieską. Po przekwitnięciu liście usychają i odpadają.

 Źródła:    "Przewodnik do oznaczania roślin"  Olga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973. 

16 kwietnia 2013

ROPUCHA SZARA

(BUFO BUFO)






























Ropucha Szara rozpoczyna życie aktywne w marcu, w końcu tego miesiąca lub na początku kwietnia zaczynają się gody.

Ropucha Szara jest jednym z największych naszych płazów. Długość starych osobników dochodzi do 20 cm. Kształt ciała ropuchy zazwyczaj jest bochenkowaty, szeroki i masywny. Pysk jest bardzo szeroki, skóra grzbietu bardzo chropowata i pokryta licznymi brodawkami.

Bardzo duże i wyraźnie odcinające się od reszty ciała są skupiska gruczołów jadowych zwane parotydami lub gruczołami zausznymi. Błony pławne są dość dobrze rozwinięte.

Zasadniczym kolorem grzbietu jest brąz w różnych odcieniach i czasem zielonkawy lub szarawy, brzuszna strona ciała jest bledsza - brudnoszara lub płowa, często pokrywa go ciemny marmurkowy wzór.

Samce są od samic mniejsze i mniej masywne.






























Ropucha szara występuje prawie w całej Europie z wyjątkiem Irlandii, północnej Skandynawii, Krymu i wysp Morza Śródziemnego, występuje zarówno na nizinach jak i w wysokich górach.

W Polsce jest bardzo pospolita w całym kraju, w górach sięga 1600 m.n.p.m.

Ropucha jest płazem typowo lądowym wchodzącym do wody jedynie w czasie rozrodu, żyje ona w lasach, zaroślach, często w parkach czy ogrodach, blisko siedzib ludzkich.
W dzień przebywa w ukryciu - pod kamieniami, w norach gryzoni, pod liśćmi, a nawet w piwnicach czy szczelinach w murze.
Na żer wyrusza o zmroku, ruchy ropuchy szarej są ociężałe, powolne, rzadko wykonuje ona dalekie skoki, częściej powoli kroczy.

Pożywienie niezwykle żarłocznej ropuchy szarej stanowią: bezkręgowe- owady pajęczaki, wije, ślimaki, stonogi itp, oraz kręgowce- młode płazy, gady, pisklęta, młode gryzonie. W ogrodach zjada ślimaki gąsienice co sprawia iż jest płazem pożytecznym.






























W porze godowej w stronę wody podążają najpierw samce, które oczekują przy brzegu na samice nawołując je cichym, gdaczącym głosem godowym o wysokiej tonacji. Ponieważ w populacji liczniejsze są samce, muszą często stoczyć walkę o partnerkę.

Samice składają skrzek w długich (2-6m) podwójnych sznurach, które owijają o rośliny wodne. Liczba złożonych jaj wynosi od 2 - 10 tys. Natychmiast po godach ropuchy opuszczają wodę.

Kijanki wylęgają się po 1-2 tygodniach, są to najmniejsze kijanki naszych płazów bezogoniastych, okres przeobrażania trwa ok 6 tyg, po czym następuje masowe opuszczanie wody przez małe ropuszki.

Ropuchy zimują na lądzie, w rozmaitych kryjówkach - często pod ziemią.

Ropucha szara ma najlepiej rozwinięte spośród wszystkich naszych płazów gruczoły jadowe, ich jad jest trujący i toksyczny, wstrzeliwany w kierunku ofiary w razie zagrożenia, niebezpieczny jest dla oczy czy w razie połknięcia.































Ropucha przez setki lat cieszyła się wyjątkowo złą sławą, będąc obiektem wielu głupich zabobonów, przypisywano jej moc rzucania złych uroków na zwierzęta gospodarskie, buła atrybutem czarownic.
Tępiło się ją myśląc, że zjada owoce z sadów.

Ropucha nie posiada licznych naturalnych wrogów- ze względu na wydzielany jad.

Płaz ten objęty jest w Polsce całkowita ochroną gatunkową!

Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.

DZIĘCIOŁ DUŻY - NIESPODZIEWANY, WIOSENNY ZJADACZ SŁONINKI.

 Podczas zimy wiele przeróżnych ptaków pożywiało się wywieszoną przeze mnie słoninką, rozdziobywało kulę tłuszczowo- nasienną czy zajadało ziarna z karmnika, jednak Dzięcioła Dużego  i to już po przyjściu wiosny się nie spodziewałem.


Dzięcioł dosyć długo pożywiał się słoninką a potem odleciał i już się nie pojawił, a było to 2 dni temu.

 Więcej o Dzięciole Dużym TUTAJ.

15 kwietnia 2013

PODBIAŁ POSPOLITY, BOŻE LICZKO, OŚLA STOPA, BIAŁKUCH, KNIAT, KORZYNIEC - KWIATY POLSKIE

(TUSSILAGO FARFARA)






























Podbiał jest jednym z pierwszych zwiastunów wiosny - zazwyczaj zakwita już w marcu, w tym roku zakwitł dopiero w połowie kwietnia.

Jest to roślina z rodziny astrowatych

Początkowo z ziemi wyrastają pędy kwiatowe, które są okryte łuskowatymi liśćmi.
Kwiaty barwy złocisto- żółtej zebrane są w koszyczki: po przekwitnięciu pozostaje puch- owocostan podobny jest wówczas do mniszka..

Dopiero po przekwitnięciu kwiatów ukazują się liście. Osadzone na długich ogonkach, kształt mają sercowaty, górna strona liścia jest ciemnozielona, dolna - porośnięta licznymi włoskami jest koloru biało- szarawego, włoski tworzą jakby pajęczynę.

 Podbiał występuje najczęściej na brzegach wód, na łąkach, polach, w wilgotnych zaroślach, często na pogorzeliskach, w lasach, głównie na podłożach gliniastych.

Ziele można uprawiać w ogrodzie, rozmnażając przez podział licznych pędów podziemnych, pędy kroi się na kawałki zostawiając po kilka korzonków na odcinek. Nie ma specjalnych wymagań co do jakości gleby.

Roślina posiada właściwości lecznicze: liść podbiału stanowi ludowy środek przy leczeniu chrypek, przewlekłych nieżytach oskrzeli, wchodzi w skład farmakologicznych ziół piersiowych. Kwiaty podbiału zawierające roślinne hormony rozrodcze, używane są w zaburzeniach menstruacyjnych. Liście służą do kapieli.

Przy astmie i przewlekłym kaszlu, a także podczas zapalenia oskrzeli wdychano przez rurkę dym z korzeni tej rośliny spalanych na węglu z drzew cytrusowych. Palono też - tak jak papierosy - jej specjalnie wysuszone i zwinięte liście. Wykorzystywano podbiał do leczenia schorzeń skórnych: ran, czyraków, wrzodów, ropni, odcisków, oparzeń, pękających brodawek u kobiet karmiących oraz przy tzw. róży i uporczywych bólach głowy.


Źródła: " Dziko rosnące rośliny użytkowe" Jakub Mowszowicz: Warszawa 1990.           
             " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987. 
             " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.

7 kwietnia 2013

SIKORKA MODRASZKA - GNIAZDO W BUDCE LĘGOWEJ


 (SAMCZYK PRZED BUDKĄ LĘGOWĄ)
Prawie miesiąc temu zrobiłem 2 budki lęgowe dla Sikor (Tutaj instrukcja), jedną z nich od razu powiesiłem na Kaszubach a druga czekała w Łodzi na nadejście wiosny.

Od kilku dni nie pada śnieg, w nocy nie było mrozu i wczoraj postanowiłem powiesić budkę.

Powiesiłem ją na starej jabłoni- tej samej, na której zainstalowane są kule tłuszczowe i słoninki, tuż przed balkonem.

Miejsce jest znane zarówno Bogatkom jak i Modraszkom, miałem więc nadzieję, że Sikory wykażą zainteresowanie skrzynką.

Już po 5 minutach od wejścia do mieszkania zobaczyłem samczyka Modraszki bardzo zainteresowanego sztuczną dziuplą - przeskakiwał z gałązki na gałązkę, oglądał skrzynkę z każdej strony, siadał na otworze wejściowym jednak do środka nie wszedł, za chwile przyleciała samiczka i także rozpoczęła oglądanie.






























 (SAMICZKA PRZED BUDKĄ LĘGOWĄ)

To co dzieje się dzisiaj przerosło moje najśmielsze oczekiwania- parka Sikor Modrych zaczęła wymaszczać sobie gniazdko w zrobionej przeze mnie budce lęgowej.

Samiec i Samiczka od rana śmiało wchodzą do budki, czasami pojedynczo, czasami razem.

 Zaczynają znosić odkopane spod śniegu źdźbła, patyczki, jakieś kłaczki i wióry. Z budki czasami dochodzą dźwięki kucia - wygląda na to, że Sikory poprawiają nieco moją robotę.

No to mamy już wiosnę! Teraz będzie coraz cieplej, życzmy więc sikorkom udanej budowy i licznego lęgu :)

5 kwietnia 2013

OCHOTKOWATE, OCHOTKI, OCHOTKA PIÓRKÓWKA - owad podobny do komara.

OCHOTKOWATE (CHIRONOMIDAE)































Skoro do życia zaczynają budzić się pierwsze owady oznacza to, że wiosna może jednak kiedyś przyjdzie...
Pierwsze latające i stąpające po śniegu owady, które zobaczyłem w tym roku to Ochotki - Ochotka Piórkówka.

Ochotki mimo zewnętrznego podobieństwa do komarów komarami nie są, ich podobieństwo bywa dla nich często zgubne. Ochotki to oddzielna, obejmująca liczne gatunki rodzina owadów z rzędu Muchówek.
Są jedną z najliczniejszych w gatunki rodzin w świecie zwierząt – na świecie opisano ponad 10 000 gatunków, w Polsce około 500. Ich systematyka jest bardzo skomplikowana, wciąż opisuje się nowe gatunki i dokonuje rewizji systematycznych. Wykazano, że wiele blisko spokrewnionych ze sobą gatunków z tej rodziny krzyżuje się ze sobą dając płodne potomstwo – w ten sposób dochodzi do powstawania stref mieszańców.


 Ochotki przechodzą cztery stadia życiowe; jajo, larwa, poczwarka i postać dorosła imago. Czas trwania stadium larwalnego może wynosić od dwu tygodni do kilku lat, co zależy przede wszystkim od temperatury. Stadium poczwarki nie trwa dłużej niż kilka dni.

Ochotka Piórkówka ma uwypuklony tułów, ze schowana pod nim głową, która u samca wyposażona jest w długie, pierzaste czułki. Ochotki nie maja kłujki. Długi odwłok samca wystaje wyraźnie poza skrzydła.

Ochotki występują w okolicach zbiorników wodnych, bagien a nawet kałuż.

Przedstawiciele ochotkowatych są bardzo liczni w wodach obfitujących w składniki biogenne. U niektórych gatunków występuje niemal jednoczesny, masowy wylot, tworzą się przez to roje tych owadów.































Łączenie się w pary następuje podczas rójki, na krzewach lub jeszcze w locie. Bezpośrednio po tym samica składa do wody jaja, które namakają i opadają na dno, tam rozwijają się robakowate larwy, na tylnym końcu ciała maja one obok tzw. nóżek tylnych, krótkie wyrostki analne.

Ochotki stanowią ważne źródło pokarmu dla ryb i ptaków wodnych.
Larwy to też ceniona przynęta wędkarska i ceniony przez akwarystów pokarm ryb, dostępne w handlu pochodzą z hodowli. Dzięki masowemu występowaniu i masowym wylotom dorosłych osobników, larwy Chironomidae są lokalnie w Afryce wykorzystywane przez miejscową ludność jako pokarm, z drugiej strony w niektórych regionach świata są dokuczliwa plagą, powodując u ludzi poważne, czasem śmiertelne objawy alergiczne.

Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.
             "Bezkręgowce słodkowodne Polski" Andrzej Kołodziejczyk, Paweł Koperski: Warszawa 2000

3 kwietnia 2013

ŻURAW

(GRUS GRUS)

Majestatyczny, duży ptak, przypominający swą sylwetką bociana a ubarwieniem czaplę siwą. Wyciągnięta prosto do przodu głowa odróżnia go od esowato wygiętej szyi u czapli.
Ubarwienie żurawia jest popielato- szare, z czarnymi końcówkami skrzydeł, na czubku głowy znajduje się duża czerwona plama - czapeczka, tył szyi i boki głowy aż do oczu - białe. Ogon składa się z długich, zwisających piór w kształcie pióropusza, nogi wysokie, nieopierzone, czarne.






























Do niedawna można go było spotkać w całej Europie. W wyniku osuszania podmokłych lasów zniszczono jego lęgowiska i obecnie na południe od Bałtyku i na południu Europy występuje tylko wyspowo. Ciągły zasięg obejmuje Półwysep Skandynawski, północną Rosję i Azję aż po wschodnią Syberię. Wiosenne powroty w marcu i kwietniu, a jesienne przeloty we wrześniu i październiku. Zimuje na Półwyspie Iberyjskim, w zachodniej Azji i Afryce Północnej aż do Sudanu.

W Polsce nieliczny lub bardzo nieliczny ptak lęgowy występujący na Mazurach, Pomorzu i w Wielkopolsce, rzadziej na Podlasiu, Mazowszu i Lubelszczyźnie. Nieliczne osobniki zimują w kraju.

W nieodległych czasach występował tylko na oddalonych od ludzi, niedostępnych bagnach i olsach. Obecnie na skutek wzrostu populacji i zmniejszenia płochliwości żyje bliżej ludzi i zakłada gniazda nawet przy stawach hodowlanych, nad niewielkimi zabagnieniami wśród pól.

Pożywienie Żurawia jest bardzo urozmaicone, ale dominuje pokarm roślinny, w tym nasiona, uzupełniany gryzoniami, owadami, robakami i mięczakami.

Podczas przelotów stada lecą w kluczach lub skośnych szeregach i wydają donośny głos zwany klangorem, przypominający głos trąbki. Jest on słyszalny w promieniu kilku kilometrów. Powstaje dzięki pętlowatej budowie tchawicy, działającej jak pudło rezonansowe. Żuraw odzywa się często, a w samym gnieździe inaczej – "grrk grrk". W locie wyciąga szyję i nogi podobnie jak bocian. Uderza skrzydłami powolnie, majestatycznie. Przy poruszaniu się po powierzchni ziemi ruchy ma płynne, powolne. Bardzo ostrożny i płochliwy.































Gniazdo Żurawia zbudowane jest zawsze na ziemi, jest to płaska platforma z bezładnie ułożonego materiału w postaci zbutwiałych roślin zebranych z okolicy, o średnicy ok. 80 cm, często oblane dookoła wodą, wysłane źdźbłami lub mchem.

Toki Żurawi to charakterystyczny taniec. Ptaki podskakują i kłaniają się sobie z rozpostartymi płasko skrzydłami. Samce pionowo trzymają dziób i w dostojnym marszu kroczą za samicą. Samice i samce tworzą małe grupy, biegając ku sobie, wysoko skacząc i uderzając skrzydłami, krążąc w kółko lub zygzakiem. Ogólne podniecenie wyrażają, podnosząc czasami gałąź lub kamień z ziemi i wyrzucając je wysoko w powietrze. Żurawie tworzą pary na długie lata i nie zmieniają partnerów nawet na zimowiskach. Zwykle też wybierają to samo miejsce na budowę gniazda.

Od marca do maja składają zwykle 2 oliwkowo- zielone bądź oliwkowo- szare nakrapiane brązowymi i rdzawymi plamami jaja, które wysiadywane są na przemian przez obydwoje rodziców przez cały miesiąc.
Rodzice opiekują się młodymi przez 10 tygodni. Jest to czas, kiedy całkowicie się pierzą i przez cały miesiąc nie są w stanie latać, więc są bardzo ostrożni. Co ciekawe, każdy dorosły ptak zajmuje się jednym młodym i karmi go ślimakami, owadami i robakami. Pisklęta – zagniazdowniki – w puchu są rudawe. Opuszczają gniazdo po ok. 65 dniach, jednak wolno się rozwijają i w pełni dojrzałe są po 5-6 latach.

Wymiary Żurawia: Długość ciała 100 - 140 cm, rozpiętość skrzydeł 200 - 240 cm, ogon 16 - 21 cm, waga 5 - 6 kg.

W Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Wymaga ochrony czynnej.

 
Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.