29 czerwca 2013

DZIK

(SUS SCROFA)

























Dzik jest jedynym - jak sama nazwa wskazuje - dziko żyjącym przedstawicielem świniowatych, a zarazem przodkiem świni domowej, z którą może się krzyżować dając płodne potomstwo. Początki udomowienia dzika sięgają neolitu.

Dzik jest zwierzęciem dość pospolitym w naszym kraju, zamieszkuje praktycznie cały obszar Polski, w górach dochodząc do górnej granicy lasu. Zwierzęta te zamieszkują lasy liściaste i mieszane, zwłaszcza bardziej wilgotne, obfitujące w błota i tereny podmokłe. Dziki lubią większe kompleksy leśne, jednak spotkać je można także w zadrzewieniach śródpolnych a ostatnimi czasy coraz bardziej oswajające się z widokiem człowieka dziki zauważane są na obrzeżach miast a nawet w parkach miejskich.

























Ciało dzika zbudowane jest masywnie, krępe, głowa jest wydłużona, kark krótki, ogon dość długi, zakończony kitą, nozdrza umieszczone są na końcu ryja pokrytego nagą, dobrze unerwioną skórą nawilżona przez wydzielinę gruczołów, oczy małe i głęboko osadzone w oczodołach. Uszy umiejscowione wysoko na głowie mają kształt szerokiego trójkąta. U dorosłych samców nazywanych odyńcami, na pysku widnieją dobrze rozwinięte kły, lochy również maja kły, są one jednak znacznie mniejsze.

Skóra dzika pokryta jest twarda ale elastyczną szczeciną oraz gęstym podszyciem włosów wełnistych, stanowiących świetną izolacje cieplną. Szczecina rosnąca wzdłuż kręgosłupa dzika jest dłuższa -  do 15 cm i ma możliwość jeżenia się. Ubarwienie dzików jest szaro- brązowe, brązowo- czarne lub czarne z białym nalotem, czasem bywa rudawe a nawet łaciate, młode dziki- warchlaki maja ubarwienie jaśniejsze, ich ciało pokrywają idące wzdłuż ciała żółto- brązowe pasy.



Dziki żyją w grupach liczących od kilku do kilkunastu osobników, przewodzi nimi najstarsza samica bądź samiec a czasem para, najczęściej stadko składa się z lochy z potomstwem lub kilku loch i ich dzieci a także kilku samców. Niektóre odyńce żyją samotnie i przyłączają się do stada tylko na okres rui. Dziki mają swoje stałe ostoje, ich terytorium wynosi od 1do nawet 25 km kwadratowych. Dziki potrafią odbywać długie wędrówki, nawet do kilkuset km, osobniki, które odbywają taką wędrówkę to dwulatki, które poszukują nowej enklawy do życia.

Okres rui dzika trwa od listopada do stycznia, starsze samce odpędzają młodsze i walczą o samice, używając przy tym kłów.

Ciąża dzika trwa 108- 120 dni, po tym czasie rodzi się od 2 do 13 młodych, ich liczba często zależy od wieku samicy.
Młode dziki swoje charakterystyczne pasiaste ubarwienie maja do ok 3- 4 miesiąca życia czyli mniej więcej do zakończenia karmienia przez samicę, wtedy pasiastość się zaciera a młodociane dziki staja się rudo- brązowe, kolejna zmiana owłosienia następuje w wieku 12- 14 miesięcy.

Dzik osiąga dojrzałość płciowa w wieku 8- 10 miesięcy, maksymalna długość życia to 21 lat jednak średnia wynosi tylko 2 lata.

























Dzik jest zwierzęciem wszystkożernym, obok różnorodnego pokarmu pochodzenia roślinnego żywi się także drobnymi zwierzętami. W jadłospisie dzika dominują podziemne części roślin - korzenie, cebule, bulwy, nasiona drzew i krzewów oraz zielone części roślin. Pokarm zwierzęcy to dżdżownice, owady i ich larwy, mięczaki, ryby, żaby, jaszczurki, żmije, jaja ptaków, drobne ssaki a także padlina. Pokarm pochodzenia zwierzęcego stanowi jednak niewielki udział procentowy diety dzika. Z roślin uprawnych dziki zjadają najchętniej kukurydzę, owies i ziemniaki. Na żerowiska z ich ulubionym pokarmem - żołędziami i orzechami bukowymi potrafią wędrować przez wiele kilometrów.

Dzik to bardzo ważne zwierzę dla myśliwych, dostarcza on mięsa, skóry i trofeów. Praktycznie wszystkie części ciała dzika maja swoją własna nazwę w nazewnictwie myśliwskim i tak: ryj to gwizd, płaski nos to tabakiera, szczecina na grzbiecie- chyb, dolne kły to szable a górne to fajki, racice to rapcie a całe nogi to biegi, natomiast ogon to chwost, samiec dzika to odyniec, samica to locha, natomiast stadko dzików nazywane jest watahą, legowisko dzika to barłóg.

Naturalnymi wrogami dzika są wilki i rysie nie występujące jednak licznie w naszym kraju.
Okres ochronny w polowaniu na dziki występuje dla loch od 15 stycznia do 15 sierpnia a na pozostałe sztuki od końca lutego do 1 kwietnia.

Wymiary ciała dzika:  długość ciała 140- 210 cm, dł. ogona 15- 40, wysokość w kłębie do 100 cm, waga samca do 200 kg, samicy do 150.

























Źródła:  "Klucz do oznaczania ssaków Polski" Praca zbiorowa; Warszawa 1984.
              "Ssaki Polski Od A Do Ż" Sławomir Wąsik; Warszawa 2011.
              "Polska: SSAKI encyklopedia ilustrowana" red. Marek Szokalski; Warszawa 2011.

              "Co w dziczy kwiczy" Tomasz Kłosowski; Warszawa 2010. 

26 czerwca 2013

RYNNICA TOPOLOWA

(CHRYSOMELA POPULI)

























Widząc którykolwiek z gatunków topoli i oglądając jego liście możemy z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć znalezienie na nich rynnicy topolowej.

Rynnica topolowa to roślinożerny chrząszcz z rodziny stonkowatych.

Owad ten osiąga długość ponad 1 cm. Pokrywy skrzydłowe mają kolor intensywnej czerwieni, ich przedplecze i głowa mają barwę bardzo ciemno- granatową bądź szarą. Ciało ma zarys owalny i silnie uwypuklony.


























Rynnica topolowa rozmieszczona jest w całej Europie, a także w umiarkowanej i subtropikalnej części Azji, występuje w lasach i luźnych zadrzewieniach, w parkach i ogrodach, wszędzie tam gdzie występują topole a także wierzby.

Jest to owad pospolity, w niektórych latach następuje masowy pojaw rynnicy, która wyrządza wtedy niemałe szkody w uprawach topoli i wierzby.


























Rynnice topolowe przystępują do kopulacji w ciepłe kwietniowe dni, wkrótce po opuszczeniu swych kryjówek zimowych. Już w kilka dni później samice składają jaja w pakietach zawierających 20 - 30 sztuk, łącznie samica składa ponad 100 jaj.

Po kilku dniach legną się z nich czarno- zielonkawe larwy, które szybko się rozchodzą po okolicznych topolach, objadając liście aż do nerwów. Larwy rynnicy topolowej są bardzo żarłoczne i ogałacają liść po liściu całe nawet drzewa.

Larwa ostatniego stadium przytwierdza swą wylinkę do kory drzewa i w niej się przepoczwarza. Po niespełna tygodniu następuje przeobrażenie w postaci dorosłe.


























W lasach naturalnych masowe pojawy Rynnicy topolowej występują bardzo rzadko ponieważ owad ten nie tworzy tam zwartych populacji lecz występuje w znacznym rozproszeniu. Znalezienie w takim lesie nowego drzewa żywicielskiego dla larw jest bardzo utrudnione, wiele z larw ginie zanim znajdzie nowe źródło pożywienia, w monokulturach topolowych nie mają z tym żadnego problemu.

Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

25 czerwca 2013

GOŹDZIK KROPKOWANY

(DIANTHUS DELTOIDES)

























Goździk kropkowany jest rośliną wieloletnia należącą do rodziny goździkowatych. W kraju jest dość pospolity na nizinach i w niższych partiach górskich.

Goździk kropkowany występuje na suchych łąkach, zboczach, nieużytkach, pastwiskach i w zaroślach. Preferuje tereny piaszczyste, unika podłoża wapiennego, jest on roślina dość ekspansywną, szybko rozrastającą się za pomocą kłączy.

























Kłącze goździka kropkowanego jest czołgające się i wielokrotnie rozgałęzione, wyrastają z niego dwa rodzaje pędów- płonne i kwiatonośne.

Łodygi są płożące się i wznoszące, rozgałęzione. Tworzą kolanka, z których wyrastają liście. Są omszona krótkimi włoskami.

Liście równowąskie, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości do 3 mm. Są 3-nerwowe, całe omszone krótkimi włoskami i zrośnięte nasadami.

Kwiaty Goździka kropkowanego są drobne (1–1,5 cm średnicy), zebrane w luźną wiechę. są one siedzące lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich sztywny, złożony z 5 zrośniętych działek, oraz 2, dwukrotnie krótszych od kielicha szydlastych łusek podkielichowych (przysadek). Korona składa się z 5 wolnych, płytko ząbkowanych płatków o deltoidalnym kształcie (stąd łacińska nazwa gatunku). Mają one różowo- purpurowy kolor, jasne plamki i ciemny pierścień w środku korony. Wewnątrz kwiatu znajduje się jeden słupek i dziesięć pręcików.

 Goździk kropkowany kwitnie od czerwca do końca września, kwiaty są bezwonne i zamykają się na noc.

Roślina ta często uprawiana jest jako ozdobna, uprawia się wiele jej odmian i krzyżówek z innymi goździkami. Uprawiany jest przeważnie z nasion, może być też rozmnażany przez podział bryły korzeniowej lub przez sadzonki.


 Źródła:  " Rośliny borów"  Wanda Laskowska, Warszawa 1973.
               " Rośliny łąk"  Delfina Gayówna, Warszawa 1960.
               " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.
               " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973.

23 czerwca 2013

TRZNADEL ZWYCZAJNY, ŚPIEW TRZNADLA (FILM)

(EMBERIZA CITRINELLA)


Trznadel jak wskazuje łacińska nazwa jest ptakiem o cytrynowym ubarwieniu, jest to mały, częściowo wędrowny ptak z rodziny trznadlowatych.

Trznadel wielkością ciała dorównuje wróblowi, jest on jednak dużo smuklejszy dzięki dłuższemu ogonowi.

Samiec w szacie godowej ma żółtą głowę z ciemniejszym - brązowo- brunatnym rysunkiem. Wierzch ciała brązowy w liczne ciemniejsze plamki i żółtawe centki, kuper rdzawy co szczególnie widać w locie. Spód ciała żółty, upstrzony brunatnymi kreskami. Samica ma zdecydowanie mniej intensywne ubarwienie. 


Trznadel występuje w całej Polsce, najczęściej na styku terenów otwartych z różnego rodzaju zadrzewieniami. Często spotkać go można również na zrębach i polanach lasów. Ptaki te często przebywają w pobliżu człowieka i nie są zbyt płochliwe, nie boja się maszyn ani samochodów, zima i na przedwiośniu bywają gościem w karmnikach i na wiejskich podwórkach.

Głos wabiący trznadla to powtarzane "cik, cik" a w locie "cikcjur". Śpiew Trznadla to często słyszana na polanach i polach w pobliżu lasów melancholijna, zawsze równo brzmiąca zwrotka "sisisisi- sit", śpiewana w eksponowanych miejscach- na kołkach ogrodzeń, wystających, bezlistnych gałęziach i samotnych drzewach.


Zdjęcia i film ze śpiewającym trznadlem zrobione zostały nad rzeką Widawką, w Parku Krajobrazowym Międzyrzecza Warty i Widawki niedaleko miejscowości Ligota.

Pożywienie trznadla jest bardzo zróżnicowane, na wiosnę i w lecie oprócz nasion zjada również owady (dorosłe, larwy, poczwarki i jaja), pająki i inne bezkręgowe, a jesienią i zimą nasiona traw, najróżniejszych chwastów i ziarna zbóż. Żeruje głównie na ziemi, również w miejscach nieosłoniętych, choć rzadko szuka pokarmu w siedliskach gęsto zarośniętych i zacienionych. Owady zbiera z roślin. Po okresie lęgowym trznadle łączą się w stada w których mogą też się znaleźć zięby i inne łuszczaki. Razem szukają pożywienia na polach i w okolicach siedlisk ludzkich. Zimą, gdy zalega pokrywa śnieżna, pojawiają się w okolicach paśników dla zwierząt i  korzystają z karmników.

 Swoje gniazdo trznadel buduje w płytkim zagłębieniu w ziemi w warstwie ziół, w miejscu dobrze nasłonecznionym, lecz osłoniętym zwisającymi gałązkami lub źdźbłami trawy albo nisko na krzewie lub też w dolnych partiach młodych świerków, czasem może się gnieździć na rozległych porębach z obfitą roślinnością złożoną z roślin zielnych i krzewów, skarpach rowów, gdzie rosną kępy traw i niskie, cierniste krzewy. Budową konstrukcji zajmuje się samica. Gniazdo trznadla uwite jest z suchych źdźbeł i wyścielone miękkim materiałem, np. sierścią.

Od kwietnia do lipca samica trznadla składa 4- 5 białawych/ kremowych, czarno nakrapianych i nieregularnie kreskowanych jaj, które są wysiadywane 12- 14 dni. Młode opuszczają gniazdo po kolejnych dwóch tygodniach. Samicę podczas wysiadywania karmi samiec, a pisklęta oboje rodzice. Karmione są nie tylko nasionami, które wchodzą w skład głównej diety ptaka dorosłego, ale i w znacznym stopniu owadami.


Wymiary: długość ciała 17,5 cm, rozpiętość skrzydeł 30 cm, ogon 7- 8 cm, waga 42- 64 g.

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 
             "Co w dziczy kwiczy" Tomasz Kłosowski; Warszawa 2010. 

22 czerwca 2013

ŚLIMAK WSTĘŻYK OGRODOWY

(CEPAEA HORTENSIS)

 Wstężyk ogrodowy jest ślimakiem o średniej wielkości, jego muszla ozdobiona jest brunatnymi, spiralnymi pasami, na muszli może być jeden taki pas bądź nawet pięć biegnących do siebie równolegle, muszla wstężyka ogrodowego nie posiada dołka osiowego, posiada białą wargę wejściową.

Muszla kulisto- stożkowata o średnicy 15 - 23 mm. powierzchnia muszli jest gładka, nie licząc osiowych prążków wzrostowych.


Muszla wstężyka ogrodowego poza spiralnymi, brunatnymi paskami ubarwiona jest białawo, żółto- cytrynowo bądź różowawo. Czasem można spotkać osobniki bez wstęgi, wtedy ich przynależność gatunkową zdradza biała warga (u podobnego wstężyka gajowego warga ma barwę taką jak spiralna wstęga).

 Wstężyk ogrodowy często spotykany jest w zachodniej i północnej Polsce, gdzie w wilgotnych lasach, ogrodach i na łąkach pełza po roślinach zielonych i po ziemi.

Ślimak ten jest wybitnie roślinożerny, zawitał do naszego kraju z za zachodniej granicy, gdzie jest bardziej pospolity.

Wstężyk ogrodowy jest ślimakiem jadalnym, czasami spożywanym zamiennie ze ślimakiem winniczkiem przyrządzany jest on jednak rzadko ze względu na niewielkie rozmiary.


Źródła:  " Ślimaki i Małże Polski"  Rafał Wasowski, Aleksander Penkowski, Warszawa 2003.

16 czerwca 2013

JĘTKA POSPOLITA, JACICA

(EPHEMERA VULGARA)


 Jętka pospolita wcale nie jest taka pospolita... jej budowa ciała pozwala temu owadowi być prawdziwą modelką, co zresztą widać w blaskach fleszów.

Jętka pospolita jest  gatunkiem owada z rodzaju Ephemera należącego do rzędu jętek. 

Jętki są owadami rozdzielnopłciowymi, chociaż czasem zdarzają się formy hermafrodytyczne.
Wyróżnia się ok. 2 tys. gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce występuje ok. 120 gatunków.
Owady te dzieli się na 3 podrzędy i 23 rodziny (liczby te wahają się zależnie od przyjętego systemu klasyfikacyjnego).

Jętka pospolita występuje nad wolnopłynącymi i stojącymi wodami o  mulistym i piaszczystym dnie.

Jętki w ciepłe, czerwcowe, lipcowe i sierpniowe wieczory tworzą często ogromne roje "tańczące" niczym baletnice nad lustrami wody.

Życie dorosłych jętek trwa bardzo krótko, często zaledwie kilka godzin. W tym czasie jętki nie przyjmują żadnego pokarmu.

Samica po zapłodnieniu składa jaja wprost do wody, larwa rozwija się w wodzie, liniejąc ponad 20 razy zanim osiągnie dorosłe stadium zwane nimfą.

Larwa jętki przekształca się w mające już skrzydła tzw. subimago, które dopiero po opuszczeniu wody i jeszcze jednym linieniu przeobraża się w dorosłego osobnika dojrzałego płciowo.

Rozwój larw może trwać 1 do nawet 3 lat.

Pokarm jętki pospolitej stanowią martwe szczątki organiczne i glony, dorosła forma jętek ma silnie uwstecznione narządy gębowe i nie pobiera przez to pokarmu.



Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

15 czerwca 2013

KACZENIEC, KACZENIEC BŁOTNY, KNIEĆ BŁOTNA

(CALTHA PALUSTRIS)

























Knieć błotna szerzej znana jest wszystkim jako kaczeniec, jest to roślina trwała z rodziny jaskrowatych. Kaczeńce spotkać można na bagnistych łąkach, nad brzegami wód i w niższych partiach gór, tam gdzie gleba jest wilgotna i żyzna.

Knieć ma krótkie kłącze, z którego wyrastają liczne, dość grube i słabo rozgałęzione korzenie rozrastające się na boki, jesienią z kłącza rozwijają się pąki, które zimują.

Kaczeńce mają pędy nadziemne liczne, rozgałęzione - dochodzą one do 50 cm wysokości, płożące się lub wynoszące ku górze, pędy liścienno- kwiatowe tworzą kępy, z których wyrasta po kilka łodyg kwiatowych i kilka do kilkunastu liści.

























Łodygi są nagie, przy ziemi ciemno fioletowe, zmieniające swą barwę w górę na zieloną,

Liście odziomkowe osadzone są na długich ogonkach, ich blaszki są nerkowate, u nasady sercowato wycięte, ogonek liścia jest tym krótszy im wyżej dany liść się znajduje, w wyniku takiej budowy liście osadzone najwyżej są niemal bezogonkowe. Blaszki liści są ciemnozielone, nagie, mięsiste i połyskujące, ich brzegi są pofalowane, karbowane.

Zazwyczaj mianem "kaczeńcy" nazywa się nie całą roślinę lecz jej charakterystyczne, masywne kwiaty.

Na szczytach rozgałęzionych łodyg rozwija się po kilka żółtych kwiatów o średnicy do 4 cm. Kwiaty kaczeńca błotnego są promieniste, okwiat składa się z 5-7 listków, zielonych w pączku, złocisto-żółtych po rozwinięciu się, pręcików jest dużo, słupków luźno stojących po środku kwiatu 5-8. Nektar wydzielający się dookoła nasady słupków jest w otwartym kwiecie kaczeńca łatwo dostępny dla licznych owadów, jak muchołówki, chrząszcze, pszczoły, które korzystają także z obficie wytwarzanego pyłku.


Knieć błotna kwitnie od marca do maja.

Owoc kaczeńca stanowi mieszek z krótkim dzióbkiem o licznych nasionach, mieszki te pękają po dojrzeniu i wysypują się z nich nasiona.

Kaczeniec w stanie świeżym zawiera, podobnie jak liczne z rodziny jaskrowatych, substancje trujące, wtedy krowy wypasane na podmokłych łąkach nie zjadają kaczeńca, jednak po ususzeniu wraz ze skoszonym sianem kaczeniec traci swe trujące właściwości i jest zjadany przez bydło.
























W agrotechnice kaczeniec jest uważany za roślinę wskaźnikową, uwidacznia nadmierne nawodnienie i meliorację pól uprawnych oraz łąk położonych w pobliżu zbiorników wodnych. Knieć błotna często zwalczana jest na łąkach poprzez wczesne koszenie ich i uniemożliwianie wydania nasion. Kaczeńce mogą być sadzone jako roślina ozdobna przy oczkach wodnych, nie mają wygórowanych wymagań co do gleby, ważne jest tylko, by była ona stale podmokła, stanowisko powinno być słoneczne. Rozmnaża się przez wysiew nasion jesienią lub przez podział rozrośniętych kęp (najlepiej jesienią).

 Źródła:  " Rośliny łąk"  Delfina Gayówna, Warszawa 1960.
               " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.
               " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973.
 

14 czerwca 2013

ŻABA ŚMIESZKA - NASZA KRÓLOWA ŻAB

(RANA RIDIBUNDA)


























Dlaczego żabę śmieszkę nazwałem królową naszych żab?  Dlatego, że jest to największa i najokazalsza z Polskich żab. Długość ciała tego gatunku dochodzi podobno do 17 cm, w Polsce jednak nie znaleziono tak dużego okazu, przeciętnie żaba śmieszka ma długość ciała od 7 do 13 cm.

Zewnętrznie jest ona bardzo podobna do ŻABY WODNEJ różni się od niej jednak znacznie masywniejszą i cięższą budową ciała, oraz charakterystyczną chropowatą i ozdobioną czarnymi plamami skórą wierzchu ciała. Po bokach grzbietu bardzo dobrze zaznaczone są u żaby śmieszki fałdy grzbietowe.

Ubarwienie grzbietu jest bardzo podobne jak u żaby wodnej, jednak plamy są większe i ciemniejsze co jest najbardziej charakterystycznym elementem odróżniającym te dwa gatunki.

 Żaba śmieszka zamieszkuje brzegi większych zbiorników wodnych, jezior, głębszych stawów czy starorzeczy. Nie obserwowano wędrówek osobników tego gatunku.

Zamieszkuje ona całą prawie Europę lecz szczególnie liczna jest na terenach południowych i południowo wschodnich. Rzadko występuje w górach, jednak okazy jej znajdowano na kaukazie na wys 2400 m.n.p.m. W Polsce żyją przedstawiciele rasy nominalnej, która występuje w całej Europie oprócz południowej Francji i półwyspu Iberyjskiego gdzie zastępuje ją rasa zachodnia.


Żaba śmieszka ze snu zimowego budzi się w końcu marca, zaś okres godowy rozpoczyna nieco wcześniej niż żaba wodna. Samce odzywają się charakterystycznym, donośnym, śmiejącym głosem, słyszanym z odległości nawet kilku kilometrów, najsilniejsze osobniki są terytorialne, słabsze godują w grupie.

Samice składają od tysiąca do 16 tysięcy jaj w kilku kłębach skrzeku, które przyczepiają do roślin wodnych. Jaja rozwijają się szybko - kijanki wylęgają się już po tygodniu.

Przeobrażenie kijanek w postaci dorosłe następuje po około 3 miesiącach, zwykle pod koniec lipca i w sierpniu, młode żabki pozostają w zbiorniku wodnym.

Żaba śmieszka rozpoczyna zimowanie w połowie października gdy zagrzebuje się w dnie zbiornika, w którym żyje.

Choć lokalnie liczna, żaba śmieszka jest dość rzadka w Polsce. Ma wielu naturalnych wrogów w postaci ptaków wodno- błotnych, zaskrońca czy też ssaków takich jak jeże, wydry, lisy itp.

W Polsce żaba śmieszka jest objęta całkowitą ochrona gatunkową!!!


























Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.

12 czerwca 2013

CZERMIEŃ BŁOTNA, CZERMIEŃ BŁOTNY, "WODNA WSZA"

(CALLA PALUSTRIS)




Czermień błotna jest wodno lądową byliną z rodziny obrazkowatych, wytwarza ona kłącze obłe, członowane, czołgające się.
Liście czermieni błotnej pojawiają się pojedynczo na całej długości kłącza oraz w kępie na jego wierzchołku. Ogonki liściowe wzniesione, o długości 10–30 cm. Blaszki liściowe połyskliwe, jasnozielone, całobrzegie, szeroko jajowate do niemal okrągłych, z sercowatą nasadą i spiczastym lub kończykowatym wierzchołkiem, o wymiarach 6–14×4-12 cm.
Pęd kwiatostanowy ma u nasady dwa liście, na szczycie zwykle jedną pochwę kwiatostanową, otwartą, wewnątrz białą a na zewnątrz zielonkawą o wymiarach 4–6×3–3,5 cm, ostro zakończona kończykiem. Czermień to roślina jednopienna. Kwiatostan typu kolbiastego wyrasta na wzniesionej szypułce o długości 15–30 cm i średnicy 8–12 mm., o wymiarach 4–6×3–3,5 cm, ostro zakończona kończykiem. Kolba osadzona na krótkim trzonku, cylindryczna, żółtawo-zielona, o długości 1,5–3 cm, całkowicie pokryta obupłciowymi kwiatami, niekiedy wierzchołkowo pokryta kwiatami męskimi. Kwiaty obupłciowe z (6-)9–12 pręcikami dwóch typów: zewnętrzne z szerokimi nitkami i wewnętrzne z wąskimi nitkami pręcików. Zalążnie jednokomorowe, zawierające od 6 do 9 anatropowych zalążków. Istnieją doniesienia o roślinach tworzących w jednej pochwie więcej niż jedną kolbę (do 4).

Owoc Czermieni Błotnej to czerwone jagody o wymiarach 6–12×5–10 mm, zebrane w kolbowaty owocostan. Nasiona brązowe, cylindryczne, o długości 3–5 mm, z obfitym bielmem, otoczone galaretowatym i lepkim śluzem.

 Czermień błotna jest rośliną występującą głównie na bagnach śródleśnych, przy zarośniętych brzegach jeziorek i oczek wodnych oraz podmokłych olszyn i bardzo mokrych łąk. W Polsce dość pospolita na niżu i w niższych partiach górskich. Występuje w północnej i środkowej Europie oraz atlantyckiej części Ameryki Północnej.

Czermień błotna kwitnie od maja do lipca a czasem jeszcze w sierpniu i wrześniu, zapylana bywa przez owady wabione wydzielającym się z kwiatów nieprzyjemnym zapachem, jej przedsłupne kwiaty są zapylane przez ślimaki. Nasiona bywają rozprzestrzeniane przez wodę - jagody unoszą się na powierzchni a także przez wodne i błotne ptaki - nasiona są lepkie i przyklejają się często do ptasich dziobów.

Jest to roślina trująca, zawiera alkaloid aroinę i kryształy szczawianu wapnia. Przy kontakcie ze śluzówką układu pokarmowego powoduje silne, bolesne pieczenie oraz stan zapalny, a po spożyciu w większych ilościach może wywołać biegunkę i paraliż. Kontakt soku rośliny ze skórą wywołuje silne podrażnienie.


 Źródła:" Rośliny wodne"  Maria Polakowska, Warszawa 1969.
             " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975. 
             " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973. 

7 czerwca 2013

RAPORT Z BUDKI MODRASZEK, WYLOT!!

Wczoraj po raz ostatni odwiedziłem budkę sikorek modraszek.

W gniazdku siedziało 5 zdrowych, dużych i chyba gotowych do opuszczenia gniazda młodych modraszek.

























Maluchy prezentują się bardzo ładnie, mają piękne kolory, otwarte oczka i w pełni ukształtowane lotki.

























Do popołudnia rodzice w standardowy sposób ciągle kursowali z jedzeniem do budki

























i z odchodowymi woreczkami z budki na zewnątrz.



























Po południu pierwszy raz w swoim życiu, pierwszy z maluchów poczuł zew natury, wspiął się na poprzeczki wewnątrz budki i ujrzał na własne oczy wielki świat

























Po przyzwyczajeniu się do nowej pozycji i widoku mała modraszka prosiła już o jedzenie prosto z wejścia do budki lęgowej.

























Prośby zostały spełnione i rodzice zaczęli podawać jedzenie prosto do otworu wlotowego, młode co jakiś czas chowało się i wydaje mi się, że następowała wtedy zmiana pisklaka wyglądającego z budki.

















































Takie karmienie odbywało się już do samego zmroku, wieczorem żadne z młodych nie postanowiło na dobre opuścić budki lęgowej, ale rano...

























Dziś rano maluchy buszują już w okolicznych krzakach bardzo głośno nawołując rodziców, którzy ciągle dostarczają im pożywienia.

























Wszystkie 5 podlotków opuściło już budkę lęgową, w okolicy nie czają się sroki ani inni drapieżcy więc można mieć nadzieję że cała piątka dożyje kolejnej wiosny a zimą będzie korzystać z mojego karmnika.

























To chyba wszystko w cyklu relacji z budki modraszek, bardzo się cieszę, że zakładając budkę mogłem się przyczynić do rozwoju populacji tych pięknych ptaków. Mam nadzieje na kolejne legi i kolejne budki dla innych tez gatunków.

Wszystkie relacje i wszystko o Sikorach Modraszkach:

1.BUDKA

2.BUDOWA GNIAZDA

3.SĄ JAJECZKA!!

4.PISKLAKI SIĘ WYKLUŁY

5.ROZWÓJ PISKLĄT

6.SIKORA MODRASZKA

7.ZDJĘCIA MODRASZEK

5 czerwca 2013

BIEDRONKA SIEDMIOKROPKA

(COCCINELLA SEMPTEMPUNCTATA)






















Nasza biedronka siedmiokropka jest znanym i powszechnie cieszącym się sympatią chrząszczem z rodziny biedronkowatych. Biedronka w środkowej europie występuje prawie w 100 gatunkach, które są bardzo zmienne pod względem ubarwienia. Wszystkie biedronki cechują się owalnym kształtem ciała i mają krótkie czułki zakończone buławką. Punkty lub plamy na pokrywach skrzydłowych biedronki mogą mieć rozmaity kształt i kolor - mogą być czarne na jasnym tle lub odwrotnie. Największa zmienność pod względem ubarwienia wykazuje Biedronka Azjatycka (Biedronka Arlekin) - gatunek obcy, napływowy w naszym kraju, stanowiący zagrożenie dla rodzimych biedronek.

Biedronka występuje niemal wszędzie - na uprawach rolnych, w lasach, parkach i ogrodach a także w domach mieszkalnych na roślinach doniczkowych - wszędzie tam gdzie może znaleźć pokarm czyli mszyce i czerwce, biedronka chętnie zimuje na poddaszach czy strychach, zimują dorosłe osobniki. Biedronki zimują także w kryjówkach na korze drzew i w ściółce, wśród opadniętych liści.

Biedronka siedmiokropka zasługuje na szczególną ochronę - jest owadem pożytecznym, odżywia się mszycami oraz innymi szkodnikami roślin, takimi jak: tarczniki, wełnowce, czerwce. Szkodnikami żywią się są larwy i imago biedronki. Dorosła biedronka zjada kilkadziesiąt mszyc dziennie, larwa zjada kilkaset mszyc w ciągu swojego rozwoju. Stwierdzono także, że larwa biedronki siedmiokropki niszczy w czasie swojego rozwoju nawet do 2100 czerwców, biedronki są często wykorzystywane do walki biologicznej z tymi szkodnikami.

Rozród biedronki: wiosna samica składa do 400 jaj, po tygodniu wylęgają się z nich pokryte jaskrawym deseniem bardzo ruchliwe larwy, które żywią się żyjącymi nieopodal mszycami a także jajami biedronek, często zdarza się, że pierwsze wylęgające się larwy biedronki zjadają pozostałą część złożonych jaj.
Larwy przechodzą cztery stadia larwalne. Czas rozwoju zależy od panujących w tym okresie temperatur - wyższa temperatura otoczenia przyspiesza rozwój.
W czasie przepoczwarzania się larwa biedronki przytwierdza się twardniejącą wydzieliną do podłoża a poczwarka pozostaje częściowo w oskórku larwy. Biedronka potrzebuje 30 - 60 dni na dokonanie pełnego cyklu rozwoju. W roku występują 2 pokolenia.
Biedronki mogą rozmnażać się bardzo szybko, jednak dzieje się to tylko przy obfitości pokarmu. Masowemu rozwojowi mszyc towarzyszy z pewnym opóźnieniem masowy pojaw biedronek.

























W razie zagrożenia Biedronka siedmiokropka udaje martwą - często spada na ziemi i pozostaje nieruchomo przez kilka minuta do momentu kiedy zagrożenie nie ustąpi. W razie poważnego niebezpieczeństwa wydziela żółtawą ciecz, mającą bardzo gorzki smak i charakterystyczny zapach, ciecz ta rzeczywiście odstrasza niektórych wrogów takich jak np. mrówki, gdy mrówka zetknie się z tą wydzielina czyści się potem bardzo dokładnie. Biedronka jednak w ten sposób nie odstrasza większości drapieżnych chrząszczy czy ptaków, które zjadają duże ilości siedmiokropek.


Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

3 czerwca 2013

RAPORT Z BUDKI MODRASZEK, 3 ostatnie kontrole budki.

Budkę Modraszek kontroluje co 5 - 6 dni. Pierwsza kontrola po ostatnim raporcie (21. MAJA) miała miejsce 26 maja. Tak wyglądały 5-7 dniowe pisklaki sikorki modraszki:

























Zupełnie ślepe, prawie łyse ale bardzo rozwrzeszczane i żarłoczne. Na głowach pojawia się juz puszek na na skrzydłach zawiązki lotek.

Po ok. 10 - 11 dniach od wyklucia czyli 30 maja pisklaki wygladały juz tak:

























Zmiany są ogromne, a to załuga rodziców, którzy bardzo dzielnie dostarczają malcom pożywnego pokarmu.

Niestety dzisiejsza wizyta u sikorek nie była wesoła, po otwarciu z wnetrza budki wydobywał się niezbyt przyjemny zapach, oznaczało to, że na dnie gniazda musi znajdować się martwe pisklę.

Martwe pisklaki były aż 3, najświeższy zmarł najprawdopodobniej ostatniej nocy a poprzednie kilka dni wcześniej.



Po prawej na zdjęciu powyżej widoczne jest martwe pisklę przygniecione przez żywe rodzeństwo.

Trupki usunąłem i mam nadzieję, że więcej tego nie będę musiał robić.

























Planuję już tylko jedną kontrolę budki przed opuszczeniem jej przez lokatorów, później zobaczymy maluchy poznające świat.