25 sierpnia 2013

CIERNIÓWKA, POKRZEWKA CIERNIÓWKA

(SYLVIA COMMUNIS)

























Cierniówka jest małym ptakiem wędrownym z rodziny pokrzewkowatych.
Ten gatunek pokrzewki zamieszkuje niemal całą Europę poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, północne wybrzeże Afryki, Azję Mniejszą i środkową Azję. W Polsce cierniówka jest ptakiem lęgowym. Spotykanym na całym Niżu Polskim, zwłaszcza we wschodniej części, a w górach do 1400 m n.p.m. Liczne populacje notuje się na przedmieściach miast. Cierniówka przylatuje do kraju w maju i na poczatku czerwca a odlatuje pod koniec sierpnia i we wrześniu. Zimuje w środkowej Afryce, na Półwyspie Arabskim i na subkontynencie indyjskim, zatem pokonuje duże odległości, by tam dotrzeć.

Pokrzewka cierniówka jest najmniej wymagająca z krajowych pokrzewek, spędza czas w nawet najmniejszych zadrzewieniach i wśród niewielkich krzewów, spotkać ją można w krajobrazie rolnym i łakowym zupełnie pozbawionym drzew. Wystepuje równiez w piętrze kosodrzewiny.

 Cierniówka rozmiarami ciała zbliżona jest do wróbla, jej ciało jest jednak znacznie bardziej wysmukłe.
Jest to ptak, którego głowa i kark mają kolor szary/ popielaty, pozostała część wierzchu ciała ubarwiona jest różnymi odcieniami brązu, skrzydła również są brązowe, z rdzawymi prążkowaniami, cały spód ciała cierniówki jest jasny- biały, kremowy lub szarawy z różową piersią i dobrze widocznym czysto białym podgardlem. Nogi przyjmują barwę od żółtawego do brązowego. Samica i samiec są tej samej wielkości.

Pożywienie cierniówki stanowią owady i inne bezkręgowce, a późnym latem i jesienią w trakcie migracji wzbogacone jest ono o owoce.

 Gniazdo pokrzewki cierniówki lokalizowane jest nisko, najchętniej w ciernistym, trudno dostępnym krzewie lub w dolnych partiach drzewa z dużą ilością gałęzi. Gniazdo jest luźna konstrukcją zbudowana z źdźbeł, liści i patyczków, wysłane sierścią i mchem.

Cierniówka od maja do lipca składa w jednym bądź dwóch lęgach 5-7 zielonkawych i nakrapianych szaro lub brązowawo jaj, które wysiaduje 13 dni, młode opuszczają gniazdo po około 15 dniach.

Głosy pokrzewki cierniówki: wabiący- wed wed ce ce, śpiew: wesoły świergot- tituritu titu, w ciepłe letnie dni ptaki siadają na eksponowanych częściach roślin zaznaczając swą obecność miarowym cykaniem.

Wymiary: dł. ciała 14,5 - 15,5 cm, rozpiętość skrzydeł 22,5 cm, ogon 6,5 cm, waga ok. 13 - 15g.

























 Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.

22 sierpnia 2013

RUSAŁKA ADMIRAŁ, POŁUDNICA ADMIRAŁ

(VANESSA ATALANTA)

























Rusałka admirał to gatunek motyla z rodziny rusałkowatych. Rusałka ta jest motylem wędrującym, prowadzącym pozornie osiadły tryb życia, motyle te mają zwyczaj w ciągu krótkich okresów czasu zmieniać miejsca swojego pobytu zależnie od dostępnych środków pokarmowych.
Admirał przylatuje do Europy Środkowej w maju a w zimne lata, na wyżej położone stanowiska w czerwcu. potem następuje jedno lub dwa pokolenia mogące się częściowo pokrywać. W ostatnie słoneczne dni jesieni rusałki admirały opuszczają nasz kraj wędrując na południe i tam zimując.
























Rusałka admirał jest dość dużym i łatwo zauważalnym motylem, jego przednie skrzydła mają rozpiętość od 5 do 6 cm. Na przedniej parze czarnych skrzydeł widnieje czerwona, nieregularna, skośna przepaska oraz białe kropkowania na końcach skrzydeł, zmniejszające się ku górze. Na tylnych skrzydłach widnieje  czerwony pasek brzegowy z białym, przerywanym zewnętrznym obramieniem. Spodnia strona skrzydeł ma brązowo-żółty wzór z licznymi wstawkami zielonkawymi oraz bazowymi, co umożliwia motylowi dobre maskowanie się.

 Rusałka admirał jest motylem bardzo szeroko rozpowszechnionym od wybrzeży morskich po góry do 2 tys m.n.p.m., Szczególnie często mozna obserwować admirała w sadach żerującego na gnijących gruszkach, śliwkach czy jabłkach, z których swa ssawką pobiera soki. Pokarm tego motyla stanowią także wszelkie słodkie nektary kwiatowe oraz gnijące szczątki roślinne.

Gąsienice admirała maja boczny, niekiedy przerywany pas złożony z żółtych, trójkątnych plam, barwa całego ciała gasienicy jest zmienna- od zielonej po granatową i szarą, jednak zawsze posiada żółte, trójkątne plamy. Pierwsze pokolenie gąsienic  występuje w czerwcu i lipcu, drugie w sierpniu i wrześniu.

























Źródła: "Motyle Polski Atlas" Jerzy Heintze; Warszawa 1990.
             "Motyle Leksykon Przyrodniczy" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1996.

20 sierpnia 2013

GORYCZKA TROJEŚCIOWA

(GENTIANA ASCLEPIADEA)

























Goryczka trojeściowa to jedna z krajowych najokazalszych goryczek, ludowe 
nazwy tej rośliny to: liścieniec, świecznik.
Jest to typowo górska roślina, występująca w górach południowej i środkowej Europy. W Polsce jest gatunkiem pospolitym w Sudetach i Karpatach, od piętra pogórza po piętro kosówki. Najliczniejsze stanowisko znajduje się na Miedzianem w Tatrach Wysokich. Liczne stanowiska występują też w kilku parkach narodowych (karkonoskim, babiogórskim, gorczańskim, pienińskim, tatrzańskim i bieszczadzkim). Występuje też sporadycznie na Wyżynie Śląskiej i w Jurze Krakowsko – Częstochowskiej.

Goryczka trojeściowa jest roślina dużą, dorastającą do metrowej wysokości, często występującą w zwartych kobiercach.

Z żółtego kłącza wyrastają blisko siebie, jakby w bukietach, wiotko przeginające się, nierozgałęzione pędy. Na gładkich i łatwo łamliwych łodygach są umieszczone długie, szeroko lancetowate lub jajowate, zaokrąglone przy nasadzie, na końcu zaostrzone liście. Blaszka liściowa z wyraźnie widocznymi nerwami, całobrzega. Liście normalnie są ustawione naprzeciwlegle, ale u roślin rosnących w cieniu bywają ustawione po jednej tylko, zwróconej do słońca stronie rośliny. Nadają one wtedy roślinie wygląd podobny do liścia paproci.


Kwiaty goryczki trojeściowej są wysmukłe i zabarwione w różnych odcieniach błękitu, cieniowane bielą, granatem, różem i fioletem. Kwiaty zebrane są na końcach pędów i w katach górnych liści, pokrywają zazwyczaj jedną, najbardziej nasłonecznioną stronę pędu. Jak u wszystkich goryczek działki oraz płatki kwiatowe są zrośnięte. Na szczycie niewielkiego w porównaniu z korona kielicha widzimy pięć fioletowych ząbków, które są zakończeniem zrośniętych niżej w rurkę działek. Długa do 5 cm korona jest złożona w dolnej części z żeberkowatej rurki rozdzielającej się ku górze na 5 ząbków rozchylonych na boki i zapraszających owada do wnętrza kwiatu.

Kwiaty rozwijają się w końcu sierpnia a torebkowate owoce zawierające zielonkawe i oskrzydlone nasiona dopiero późną jesienią.

Goryczkę trojeściowa najczęściej można spotkać w górach na obrzeżach lasów iglastych i  jodłowo – bukowych. Rośnie na zrębach, łąkach i polanach, nad potokami, na polanach leśnych i obrzeżach zarośli, w ziołoroślach wśród skał i płatów kosówki zarówno na podłożu zasobnym jak i ubogim w węglan wapnia.

Dawniej w medycynie ludowej goryczkę trojeściową stosowano na brak łaknienia, zaburzenia trawienia, niestrawność, niedostateczne wydzielanie soków trawiennych, zaparcia, osłabienie i choroby skórne; rany, stany zapalne skóry i błony śluzowej, potówki i łojotok. Podawany roztwór tego ziela powodował wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, zwiększał apetyt i działał żółciopędnie.

W Polsce gatunek znajduje się pod ścisłą ochroną od 2004 r.

 Źródła:  " Rośliny Sudetów"  Jerzy Fabiszewski  Warszawa 1971.

17 sierpnia 2013

JASZCZURKA ZWINKA

(LACERTA AGILIS)

Jaszczurka zwinka jest naszym najpospolitszym gadem. Jej ciało jest wysmukłe, lecz masywne, posiada dużą głowę, dość szeroki pysk, który jest zaokrąglony. Ogon jaszczurki zwinki jest gruby, proporcjonalnie zwężający się ku tyłowi, jest on nawet o połowe dłuższy od reszty ciała. Jak u wszystkich naszych jaszczurek ogon jest kruchy i łatwo moze odpaść- jaszczurka odrzuca go w momencie schwytania za niego. Po odrzuceniu ogon ulega częściowej regeneracji. Nogi zwinki są silne, dość długie, dobrze rozwiniete, palce- zakończone długimi i ostrymi pazurkami. Najwieksze osobniki sięgają długości nawet 25 cm.
Tarczki pokrywające głowę są duże i regularne, wzdłuż grzbietu przebiega wąska wstęga małych i zbitych łusek, które wyraźnie różnią się od szerokich łusek grzbietu i boków.

Ubarwienie jaszczurki zwinki jest charakterystyczne i różne dla obu płci oraz osobników młodych. Samce są znacznie bardziej kolorowe, w ich ubarwieniu dominuje kolor zielonkawy (szczególnie dobrze widoczny w okresie godowym), samice są zwykle brunatne lub brunatno- żółtawe. U obu płci na części grzbietowej oraz po bokach ciała wystepuja liczne plamy i cętki- białe, kremowe, ciamnobrazowe a nawet czarne, usamców przybieraja one forme mniej lub bardziej wyraźnego pasa biegnacego przez całe ciało. Młode jaszczurki zwinki posiadają na bokach liczne jasne, owalne plamy, silnie kontrastujace z kolorystyka reszty ciała.

Jaszczurka zwinka występuje w środkowej oraz południowej Europie, na wschodzie sięga Kaukazu i Azji Mniejszej oraz północno- zachodnich Chin.
W Polsce występuje na terenie całego kraju i jest to najczęściej spotykany Polski gad. Zwinke spotkać można w lasach wygrzewająca się na stertach chrustu czy przydrożnych kamieniach, na słonecznych polanach czy rumowiskach, chetnie wygrzewa sie także nieopodal ludzi na murach, scieżkach czy chodnikach.

Jaszczurka ta budzi się ze snu zimowego w marcu lub na początku kwietnia, ponownie zasiedlają zimowiska pod koniec lata i jesienią.

Gad ten jest drapieżnikiem dziennym. Pożywienie jaszczurki zwinki stanowią drobne bezkręgowce, głównie owady i pajęczaki. W słoneczne dni godzinami wygrzewa się w słońcu polujac jednocześnie na owady. Dorosłe zwinki niekiedy zywia się młodymi swojego gatunku, lub chwytają mniejsze od nich jaszczurki zyworodne, zdarza sie także, ze niszczą jaja innych zwinek.

Jaszczurki zwinki przystępują do godów wkrótce po opuszczeniu zimowisk. W tym czasie samce przybierają intensywnie zielonkawe ubarwienie godowe, gody trwają do czerwca. Samce podczas godów staja się wybitnie terytorialne, starają się odbyć gody z każda samica, która wkroczy na ich teren, atakują także wszystkich samców wkraczających na ich terytorium. Do walki dochodzi zwykle po wstępnym rozpoznaniu rywala i po próbach odstraszenia i grożenia. W tym celu samiec stara się zwiększyć optyczne swe rozmiary- podnosi się na przednich kończynach, nadyma swe podgardle i wielokrotnie opuszcza i unosi głowę. Jeśli to nie pomaga samiec przystępuje do ataku polegającym na chwytaniu i przepychaniu przeciwnika. Pokonany samiec pokazuje uległość i kapitulację, tupiąc w podłożę oddala się.

Zwycięzca przystępuje do kopulacji, która trwa do kilkunastu minut. Trzyma wtedy samicę za kark. Po godach niekiedy samice pozostają w bliskim sąsiedztwie samca. Samiczka składa w ziemi, w miejscu nasłonecznionym 10- 14 jaj, z których po upływie ok. 2 miesięcy wylęgają się młode zwinki. Młode jaszczurki zwinki maja 5-6 cm długości i są wyraźnie ciemniejsze od dorosłych osobników, po upływie 2 lat osiągają dojrzałość płciową.

W ostatnich czasach w wielu okolicach kraju zwinka staje się coraz rzadsza. Gad ten ma oczywiście wielu naturalnych wrogów- jeże, lisy, bociany, ptaki drapieżne, kruki, zaciętymi tępicielami jaszczurek zwinek są koty domowe.

Podobnie jak wszystkie inne jaszczurki, zwinka jest gatunkiem w Polsce prawnie chronionym.

 Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.

14 sierpnia 2013

DZIEWIĘĆSIŁ BEZŁODYGOWY

(CARLINA ACAULIS)

























Dziewięćsił bezłodygowy jest rośliną z rodziny astrowatych. Gatunek ten jest coraz trudniejszy do spotkania, ponieważ tereny, na których rośnie tracą wymagane przez dziewięćsiła warunki.
Dziewięćsił występuje głównie w górach- w Tatrach, Pieninach, w części Beskidów oraz w części Sudetów.
Dziewięćsił zarasta miejsca suche, odsłonięte i słoneczne: pastwiska, ugory, łąki z niską roślinnością, przydroża, miedze, trawiaste i kamienno- piaszczyste zbocza, szczególnie ulubionym miejscem przez dziewięćsiły są południowe, wystawione na duże operowanie słoneczne skarpy oraz zbocza przy górskich drogach utworzone poprzez powstawanie wąwozów. Wymagania glebowe dziewięćsiła nie są wygórowane: rośnie on na różnych glebach- gliniastych z licznymi kamieniami, wapiennych, granitowych ze zwietrzałym granitem i niewielką warstwa próchnicy.
Dziewięćsił jest zagrożony przez działalność gospodarczą człowieka oraz  przez zarastanie przez wyższą roślinność wskutek zaprzestania użytkowania śródleśnych polan.

 Dziewięćsił choć w nazwie posiada słowo "bezłodygowy" łodygę czasem jednak ma, może ona mieć kilkanaście a nawet 30 cm. Zazwyczaj jednak roślina ta rzeczywiście nie posiada łodygi. Nazwa dziewięćsił pochodzi stąd, że dawniej górale wierzyli w posiadanych przez niego dziewięć tajemnych mocy, sił czarodziejskich, które powodują dziewięciokrotnie silniejsze jego działanie lecznicze i magiczne działania niż innych ziół.

Dziewięćsił posiada długi i gruby korzeń palowy, z którego wyrasta duza rozeta bardzo charakterystycznych i efektownych liści, które są głęboko powcinane i ostro, kolczasto zakończone. Liście posiadają białawo- pajęczynowaty spód.

























W sierpniu ze środka rozety, czyli różyczki liściowej wyrasta piękny kwiatostan dziewięćsiła: kolisty koszyczek, okryty silnie połyskującymi, srebrzysto- białymi a czasem różowymi słomiastymi łuskami, które błędnie nazywane są "płatkami, stanowią one bowiem tylko zwykła okrywę koszyczka. Znajdujący się wewnątrz okrywy właściwy koszyczek złożony jest z bardzo licznych, drobnych i niepozornych kwiatków, które maja barwę białawą, żółtawa bądź brunatnawą. Korona tych wewnętrznych kwiatków ma kształt małego kieliszka o pięciu ząbkach i długiej rurce, wewnątrz mieści się drobny nitkowaty słupek i pręciki zrośnięte pylnikami w rurkę, przez którą przechodzi szyjka słupka. Korona otoczona jest wianuszkiem puchu zastępującym kielich i stanowiącego aparat lotny dla dojrzałego owocu, który jest niełupką.

Koszyczki dziewięćsiłów przeciętnie maja 7-9 cm średnicy. Pod wieczór i przy wilgotnej aurze słomiaste łuski okrywy stulają się do wewnątrz zakrywając kwiatki w koszyczku.

W Polsce dziewięćsił bezłodygowy podlega ścisłej ochronie.

  Źródła:  " Rośliny tatrzańskie"  Zofia Radwańska- Paryska  Warszawa 1988.

13 sierpnia 2013

RUSAŁKA ŻAŁOBNIK; SADOWNIK ŻAŁOBNIK

(NYMPHALIS ANTIOPA)

Rusałka żałobnik znany też jako Sadownik żałobnik to z pewnością jeden z piękniejszych Polskich motyli, spotkać go można zarówno na terenach nizinnych, w dolinach górskich jak i wyżej w górach nieopodal wartko płynących strumieni otoczonych bujną, kwitnącą roślinnością. Typowym środowiskiem życia rusałki żałobnika jest las liściasty bądź mieszany, poprzecinany strumieniami, potokami bądź drogami gruntowymi a także śródleśne polany i miejsca wycinki drzewa. Motyle większą część czasu spędzają na terenie nie osłoniętym koronami drzew, ponieważ są owadami słońcolubnymi.
Rusałka żałobnik chętnie przysiada w nasłonecznionych miejscach- na kamieniach, drogach, pniach drzew lub na dużych liściach, wygrzewając ciało.



























Sadownik żałobnik to jeden z większych Polskich motyli, rozpiętość jego skrzydeł może sięgać nawet 9 cm. Tak duży motyl łatwy jest do zauważenia gdy w słoneczne dni szybuje majestatycznym lotem, bądź wygrzewa się na wilgotnej ziemi przy okazji pobierając wodę do organizmu, lub siedzi na spękanej korze drzew- najchętniej liściastych (brzoza, dąb, olcha, drzewa owocowe). Motyl ten rzadko jest obserwowany na kwitnących bylinach, ponieważ pożywienie sadownika żałobnika stanowią fermentujące owoce i soki wyciekające z uszkodzonych drzew- i właśnie stąd pochodzi jego nazwa. Osobniki spotykane wiosną są zazwyczaj nieco mniej efektowne ze względu na wyblakłe barwy. Gatunek ten pojawia się w ciągu roku tylko w jednym pokoleniu. Wiosną samice składają jajeczka w dużych skupieniach. Jajeczka składane są w spiralnych wstążkach, które otaczają gałązki roślin pokarmowych: wierzb, osik, wiązów, brzóz, jabłoni, grusz, śliw, czereśni czy jarzębiny.

Rusałka żałobnik ma bardzo efektownie wyglądające skrzydła, które na wierzchu mają aksamitny wygląd o czarno-wiśniowej barwie z żółtą obwódką i rzędem błękitnych prostokątów/plamek ułożonych prostopadle do obwódki. Z reguły są to motyle bardzo płochliwe i trudno je oglądać z bliska.




























Okres życia żałobnika trwa od lipca do maja, z przerwą na zimowanie. Wiele osobników ginie w okresie zimy, gdyż na przezimowanie wybierają miejsca, które stają się dla nich nie pozwalającą się wydostać pułapką.

Dorosłe motyle wylęgają się w połowie lipca i mogą żyć aż do początku czerwca następnego roku, wyżej w górach wylęg przeciąga się do początków sierpnia. Po hibernacji widywane są czasem daleko od miejsc rozrodu, także w niezbyt typowych dla siebie miejscach, na przykład w większych miastach.

Źródła: "Motyle Polski Atlas" Jerzy Heintze; Warszawa 1990.

8 sierpnia 2013

KUMAK GÓRSKI PROSTO Z PIENIN

(BOMBINA VARIEGATA)





























Kumak górski jest niewielkich rozmiarów płazem z rodziny kumakowatych, przypomina on wyglądem małą ropuszkę, ma jednak wyraźnie delikatniejszą budowę ciała.
Skóra kumaka górskiego jest chropowata, pokryta okrągłymi brodawkami zakończonymi w okresie godów zrogowaciałymi, stożkowatymi naroślami. Ubarwienie grzbietu jest ciemne, gliniastoszare, ziemiste, dość często o zielonym odcieniu, niekiedy całkiem zielone.
Brzuch okazów typowych kumaka górskiego jest bardzo charakterystyczny, pokryty jest on żółtymi, czasem żółto- pomarańczowymi plamami, na ciemnym czarno- ziemistym tle. Drugi z polskich kumaków- Kumak nizinny ma brzuch ze wzorem pomarańczowym, dużo ciemniejszym, brodawki na jego ciele są wyraźnie mniejsze.

Kumak górski na zdjęciu powyżej nie ucierpiał podczas sesji fotograficznej, choć wyrywał się.

Kumaki swa nazwę zawdzięczają charakterystycznemu głosowi przypominającemu monotonne stękania, miarowe kumkanie. Głos kumaków jest bardzo donośny, wydawany jest on przez cały okres aktywnego życia, szczególnie często na wiosnę w okresie godowym.

Kumak górski występuje w Środkowej i Zachodniej Europie oraz na Bałkanach. W Polsce w Karpatach i wschodnich Sudetach. Przeważnie powyżej 300 m n.p.m. Jego pionowy zasięg wynosi 1700 m n.p.m. W Tatrach występuje np. w niektórych stawach w Dolinie Gąsienicowej. W masywie Babiej Góry spotykany był w Mułowym Stawku na wysokości 1465 m n.p.m. Na obszarze swojego występowania jest dość pospolity.
 Jest on związany ze środowiskiem wodnym, jednak w przeciwieństwie do kumaka nizinnego zamieszkuje najróżniejsze typy środowisk nawet z silnie zanieczyszczoną wodą. Kumaka spotkać można nie tylko w dużych stawach i jeziorach, ale również w bardzo małych, okresowo wysychających kałużach pochodzących z deszczu i w koleinach polnych dróg, drobnych źródełkach i potoczkach górskich. Nie gardzi także silnie zanieczyszczonymi stawami, rowami, w których płyną ścieki z gospodarstw domowych i gnojówka. Całe niemal aktywne życie spędza w różnego rodzaju zbiornikach wody stojącej. Podczas słoty chętnie odbywa wędrówki lądowe w poszukiwaniu kolejnych zbiorników.

 Kumaki pojawiają się pod koniec marca lub w kwietniu, w zależności od pogody, na początek godów duży wpływ maja opady atmosferyczne, samice kumaków skrzek składają w postaci małych kłębów zawierających do kilkudziesięciu jaj. Skrzek umieszczony jest na roślinach, kamieniach bądź na dnie zbiornika wodnego. Kijanki wylęgają się z jaj po ok. 10 – 12 dniach. Pływają w wodzie za pomocą ogona wyposażonego w płetwę. Oddychają początkowo skrzelami zewnętrznymi, które w późniejszym rozwoju przekształcają się w skrzela wewnętrzne. W miarę rozwoju nie tylko powiększa się wielkość kijanki, ale i różnicuje się budowa jej ciała, wyrastają jej kończyny przednie i tylne. Na pewien czas przed przeobrażeniem kijanka przestaje rosnąć. Przeobrażenie w postać dorosłą następuje zwykle od lipca do września (zależnie od warunków, szczególnie temperatury wody i zasobności pokarmu). Kijanki pochodzące z jaj złożonych późno, które do października nie zdążyły się jeszcze przeobrazić, przeważnie giną.

 Kumaki dobrze pływają, unikają jednak wody bieżącej - jak większość płazów bezogonowych. Spłoszony kumak górski kryje się na dnie zbiornika bądź pod liśćmi pomiędzy kamieniami i patykami na lądzie. Na ladzie przestraszony kumak rozpłaszcza tułów wyginając się łukowato pokazuje znajdujące się na brzuchu odstraszające barwy. Przy silnym podrażnieniu komórki gruczołów skóry wydzielają substancje trująca o bardzo dużej toksyczności, dzięki której większość zwierząt pozostawia je w spokoju.

Pokarm kumaka górskiego stanowi drobna fauna wodna oraz owady, ślimaki i pierścienice.

Sen zimowy spędzają na lądzie gromadnie, w towarzystwie innych płazów ukryte pod liśćmi, w zakamarkach korzeni czy w szczelinach skalnych.


 Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.

5 sierpnia 2013

PRZESTROJNIK TRAWNIK

(APHANTOPUS HYPERANTUS)
























Motyl ten na pewno nie imponuje zróżnicowaniem barw i ich jaskrawością, jego skrzydła są szaro- brązowe, posiadają jednak bardzo ciekawy deseń.
Przestrojnik trawnik na przednich skrzydłach zarówno po stronie wierzchniej jak i spodniej posiada po dwie czarne bądź ciamno- brązowe plamki z białą kropką w środku i z jasno- szarą lub żółtawą obwódką, samica na przednich skrzydłach posiada po 3 takie plamki. Na skrzydłach tylnych zarówno samca jak i samicy znajduje się po 5 plamek po zewnętrznej stronie i dwie po wewnętrznej.

























Przestrojnik trawnik jest motylem niedużym - rozpiętość jego skrzydeł to 35 - 45 mm.
Motyla tego można spotkać w miesiącach letnich na wszelkiego rodzaju łąkach porośniętych trawami, na skrajach lasów czy też na polach uprawnych.

Przestrojnika trawnika bardzo trudno zobaczyć siedzącego z rozłożonymi skrzydłami - jest to spowodowane mechanizmem obronnym, który ma na celu zdezorientować drapieżniki (głównie ptaki), które atakują oczy widniejące na skrzydłach motyla a nie jego ciało, a "oczy" na zewnętrznych powierzchniach skrzydeł są wyraźniejsze.


























Przestrojnik żywi się nektarem wszelkich kwiatów najchętniej o barwie fioletowej lub żółtej natomiast jego gąsienice żerują na trawach - stąd nazwa tego motyla.

Samica składa jaja podczas lotu, zrzucając je z góry na trawy, dzięki temu wykluwające się po ok. dwóch tygodniach gąsienice żerują nie na jednej roślinie a w rozproszeniu, są one barwy szaro- brązowej, pokryte licznymi drobnymi włoskami.  Przez bok i grzbiet ich ciała przebiegają ciemniejsze pręgi. Po kilku linieniach larwy udają się na zimowanie, które następuje w warstwie przyziemnej roślinności lub w ściółce. Po obudzeniu się w połowie kwietnia żerują nadal na trawach a następnie w maju przepoczwarzają się u nasady liści trawy. Dorosłe motyle wylęgają się w czerwcu.


























Źródła: "Motyle - przewodnik do oznaczania częściej spotykanych w Europie     motyli dziennych i nocnych" Hofmann Helga, Marktanner Thomas; Warszawa 1996.

3 sierpnia 2013

GROSZEK BULWIASTY

(LATHYRUS TUBEROSUS)

























Groszek bulwiasty jest roślina wieloletnią, strączkową, należy do rodziny bobowatych.

Z racji tego, że roślina ta bardzo ładnie kwitnie, często używana jest jako ozdobna, w naturze groszek bulwiasty występuje na łąkach, wśród kęp krzewów, na przydrożach i terenach opuszczonych przez człowieka. Groszek lubi miejsca nasłonecznione, z glebą bogatą w wapń, wilgotna, często gliniastą, spotkać go można na południu kraju gdzie został rozprzestrzeniony z południowej Europy.

























Groszek bulwiasty jest rośliną pnącą, chętnie oplata swoją giętka i długa łodygą wszelkiego rodzaju elementy pomagające zbierać mu jak najwięcej światła i wystawiać kwiaty w kierunku latających owadów.

Jest to roślina trwała, ma głęboko sięgający korzeń palowy i wydłużone rozłogi podziemne, na których znajdują się bulwki korzeniowe.
Łodyga jest naga, w przekroju kwadratowa, rozgałęziana o długości sięgającej 1,5 m.
Liście groszku bulwiastego złożone są z jednej pary listków podłużnie lancetowatych, równolegle unerwionych, zaostrzonych na końcu.
Groszek bulwiasty ma na końcach łodyżek 1 lub 2 wąsy czepne, które się rozgałęziają.

























Kwiaty groszku bulwiastego mają typowa budowę dla kwiatów roślin motylkowych; są zebrane po 5- 10 w gronach osadzonych na szypułkach znacznie dłuższych niż liście, u nasady których wyrastają. Kielich kwiatowy o kolorze purpurowo - różowym o działkach zrośniętych i 5 różowych ząbkach. Korona purpurowo- różowa. W kwiecie znajduje się 9 pręcików zrośniętych nitkami, 1 wolny. Pylniki otwierają się w zamkniętym jeszcze kwiecie a pyłek gromadzi się na szczoteczce pod znamieniem. Podczas odwiedzin pszczół pyłek dostaje się na ich spodnia część ciała i zostaje przeniesiony na znamię innego kwiatu, którego słupek jest już zdolny do zapylenia. Pośrednikami są pszczoły i trzmiele, które zbierają pyłek i nektar z kwiatów groszku.
Groszek bulwiasty kwitnie od czerwca do sierpnia.

Owocem jest strączek dł do 5 cm, początkowo zielony potem czarny.
























 Źródła:  " Rośliny łąk"  Delfina Gayówna, Warszawa 1960.
               " Wielki atlas roślin"  F.A. Novak, Warszawa 1975.
               " Przewodnik do oznaczania roślinOlga Seidl, Józef Rostafiński, Warszawa 1973.

2 sierpnia 2013

NADRZEWEK DŁUGOSKRZYDŁY

(MECONEMA THALASSIUM)

























Nadrzewek długoskrzydły to mniejszy i mający inne zwyczaje kuzyn dobrze znanego pasikonika zielonego, obydwa te owady należą do rodziny pasikonikowatych.

Nadrzewek występuje na wszelkiego rodzaju drzewach i krzewach liściastych, spotkać go można w parkach, lasach i na osiedlach mieszkaniowych, często dostaje się do mieszkań i domów ludzkich gdzie bez trudu wypatrzeć go można siedzącego na suficie albo wysoko na ścianie. W ciepłe wieczory nadrzewek przylatuje do źródeł światła.

























Szczególnymi elementami budowy nadrzewka są niezwykle długie i bardzo ruchliwe czułki, które naprawdę maja dużą czułość na zmiany temperatury otoczenia, wilgotności oraz na drgania liści i powietrza.

Nadrzewek posiada bardzo długie i silne tylne nogi, które pozwalają mu wykonywać niezwykle długie skoki - same skoki, bez otwierania skrzydeł mogą wynosić nawet do 3 metrów.
W momencie gdy nadrzewkowi skok wydaje się zbyt krótki, wtedy otwiera swoje również długie skrzydła i podlatuje kolejnych kilka metrów.


Tak jak wszystkie nadrzewkowate ( w Europie występuje 9 gatunków, w Polsce 2) nadrzewek długoskrzydły posiada tylko krótkie przydatki odwłokowe. U samca są one zakrzywione do wewnątrz i służą mu to przytrzymywania samicy podczas kopulacji.

Po zapłodnieniu samica składa, swym długim pokładełkiem zwieńczającym odwłok jaja. Jaja składane są w obumarłych gałązkach oraz w szczelinach w korze. W Polsce jaja zimują. Larwy wylęgają się wiosną. Osobniki dorosłe występują od lipca do października.

Pożywienie nadrzewka stanowią szczątki roślinne, miękkie fragmenty roślin, oraz owady, bardzo chętnie żywi się np. komarami, za co powinniśmy być nadrzewkowi wdzięczni.

Nadrzewek długoskrzydły jest owadem występującym dość rzadko, zauważenie go utrudnia fakt, że spędza on większość czasu wysoko na liściach drzew.

Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.