29 października 2013

BESKID MYŚLENICKI- OSTATNI DZIEŃ CZASU LETNIEGO



Korzystając z okazji, ostatniego dnia czasu letniego wybrałem się na wycieczkę czerwonym szlakiem biegnącym po południowej stronie Myślenic. Moja trasa biegła przez jedno z pasm Beskidu Wyspowego, które wraz z pasmem górskim od północy zamykającym dolinę, w której znajdują się Myślenice tworzy umownie nazywana partię- pasmo górskie- "Beskid Myślenicki".
Beskid Myślenicki to pasmo górskie obejmujące zachodnią część Beskidu Wyspowego oraz wschodnią Beskidu Makowskiego, którego granice wyznaczają dolina Skawy, Raby i Stradomki. W rzeczywistości sam Beskid Myślenicki nie stanowi jednostki geograficznej, lecz jego nazwa została stworzona na potrzeby literatury turystycznej, która pojawiła się już w dwudziestoleciu międzywojennym.

 Zaparkowawszy samochód na osiedlu 1000 lecia udałem się bezpośrednio pod symbol Myślenic- "Lipkę". Stara lipa górująca nad miejscowością znajduje się w herbie Myślenic i jest miejscem bardzo chętnie odwiedzanym przez turystów. Drzewo mimo tego, że jest po wielu przejściach- podpalenia, uderzenia piorunów, próby ścięcia, dzielnie stoi na straży wejścia na kolejny ważny element szlaku- Górę Plebańską.

Góra Plebańska prawie w całości jest zalesiona, znajduje się tam śródleśna polana a na niej kapliczka. Jak wynika z legend na Górze Plebańskiej znajdowała się pogańska świątynia gdzie oddawano cześć bożkom leśnymi górskim. Obecna kaplica, zwana Studzienką, zbudowana została na miejscu poprzedniej w 2. połowie XVIII wieku w stylu późnobarokowym, otrzymując za patronkę Matkę Bożą Śnieżną.

Na polanie w ciepłe, słoneczne dni jak ten, w którym przechodziłem przez nią, zbierają się rodziny i grupy starszych pań odmawiając różaniec i paląc ogniska.

Dalsza część szlaku prowadzi cały czas przez lasy jodłowo- świerkowo- bukowe, zbocza są łagodnie, gdzieniegdzie swe źródła maja strumienie.

























Moim zamiarem było zejście ze szlaku jedną z leśnych dróg prowadzących do doliny, przecięcie jej w okolicach miejscowości Jasienica i wejście na żółty szlak idący równolegle na północ od doliny, niestety ciągłe robienie zdjęć opóźniło mój marsz i musiałem skrócić trasę idąc do Myślenic dolina przez Jasienicę i Bysinę.

























Dobrze zrobiłem bo do samochodu dotarłem gdy było już mocno szaro.

Jak na środek jesieni, pogoda dopisała niesamowicie! Widoki w Beskidzie myślenickim były wspaniałe i z całą odpowiedzialnością mogę wszystkim polecić udanie się na wycieczkę jednym z pasm górskich okalających dolinę Myślenic, Bysiny i Jasienicy!

23 października 2013

NOWOCZESNY KARMNIK DLA PTAKÓW WŁASNEGO PROJEKTU I WYKONANIA

























W tym roku po zebranych doświadczeniach w wykonywaniu budki lęgowej dla ptaków (BUDKA DLA PTAKÓW KROK PO KROKU), postanowiłem samodzielnie zaprojektować i wykonać karmnik dla ptaków.
Karmnik ten nawiązuje swoją stylistyką do architektury modernistycznej XX wieku, ma płaski daszek i dużo miejsca na karmę dla ptaków, jego ścianki zewnętrzne są tak usytuowane, że obserwator bez problemu może podglądać goszczące w karmniku ptaki.

Karmnik w zależności od możliwości lokować można na poręczy balkonu, poziomej gałęzi bądź na wolnostojącym słupku wkopanym w ziemię czy ogrodzeniu.
























Jak na razie wykonałem dwa takie karmniki- są one w stosunku do siebie odbiciami lustrzanymi- można montować je tak aby widoczność dla obserwatora i dostęp dla ptaków były możliwie jak najlepsze.

Karmniki polakierowane są nieprzepuszczającym wodę lakierem do drewna.
W najbliższych dniach będę robił kolejny karmnik, tym razem pomalowany na ciemniejszy kolor.

Jeśli ktoś z czytelników (wyrażając chęć w komentarzu) chciałby zainstalować u siebie karmnik mojego wykonania to bardzo chętnie wykonam jeden z przetestowanych wariantów (Lewy bądź Prawy) w jaśniejszym bądź ciemniejszym kolorze i wyślę na podany adres za symboliczne 80 zł + koszt wysyłki.

Niebawem karmniki dostępne będą także na Allegro.

A gdy mój karmnik zostanie już zainstalowany będę fotografował i prezentował na "Przyrodniczku" posilające się w nim ptaszki.

Na poniższym rysunku wymiary karmnika:




18 października 2013

KOŹLARZ CZERWONY, GRZYB KRAWIEC, KRAWIEC

(LECCINUM AURANTIACUM)
























Koźlarz czerwony nazywany również "koźlarz dębowy", "krawiec", "koźlarz pomarańczowy" jest bardzo smacznym i chętnie poszukiwanym przez grzybiarzy grzybem jadalnym.

Krawiec jest grzybem żyjącym w mikoryzie z osiką. Rośnie w lasach osikowych lub pod osikami poza lasem. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech, i Holandii.

Spotkać go można od czerwca do końca listopada- owocniki rosną nawet podczas mocnych przymrozków.

























Koźlarz czerwony- krawiec ma kapelusz o średnicy 4- 20 cm, młode owocniki mają kapelusz półkolisty, z brzegiem przylegającym do trzona, starsze są wypukłe i poduszkowate, nigdy zupełnie płaskie lub wklęsłe. Powierzania kapelusza jest filcowata, matowa. Kolor kapelusza grzyba krawca to wszelkie odcienie pomarańczu do głębokiej czerwieni- w zależności od warunków w których owocnik rośnie. Kapelusz najczęściej ma barwę przypominającą kolory cegieł.

Spód kapelusza wypełniają rurki długości 7- 30 mm. U młodych owocników, gdy staja się widoczne maja kolor biały później lekko szarzeją i nabierają czasem oliwkowego odcieniu. Pory widoczne na spodzie kapelusza są bardzo drobne- rurki maja bardzo małą średnicę.

Trzon koźlarza czerwonego ma długość 5- 15 cm. i grubość 1,5 do 5 cm, u młodych okazów jest lekko pękaty, później cylindryczny albo maczugowaty. Początkowo pokrywają go białawe kosmki, które wraz z upływem czasu staja się szare bądź brązowe.

Grzyb krawiec ma miąższ biały, który po przekrojeniu bądź przełamaniu owocnika sinieje- staje się łupkowo- fioletowy, później brązowo- czerwony do szaro- czarnego.
























Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.

16 października 2013

MODRZEW EUROPEJSKI, MODRZEW

(LARIX DECIDUA)

























Modrzew jest jednym z najpiękniejszych i najcenniejszych drzew świata. Drzewo to osiąga wysokość 30 m a w warunkach optymalnych nawet 40 m. Pień ma prosty, równomiernie zwężający się ku górze. Kora koloru żółtawego, z grubą korowiną, wewnątrz czerwono zabarwiona.

Korona jest regularnie stożkowato wykształcona, wysoko osadzona. Gałęzie pod ciężarem igieł i szyszek lekko opadają w dół, ich końce zadarte są ku górze, gałęzie boczne zwisają swobodnie.

Korzenie modrzewia są dobrze rozwinięte. Modrzew ma zarówno gruby i głęboko sięgający korzeń palowy jak również silnie rozwinięte korzenie boczne.


Modrzew charakteryzuje posiadanie dwóch rodzajów pędów; skróconych i wydłużonych. Jednak najcharakterystyczniejszą cechą modrzewia jest opadanie igieł na zimę. Szpilki na pędach skróconych wyrastają w gęstych pęczkach po 25 do 64 sztuk, w środku pęczka są dłuższe, na zewnątrz krótsze, na pędach wydłużonych szpilki rozmieszczone są pojedynczo, skrętolegle, są one nieco krótsze- 2-4 cm niż na pędach skróconych- 3-5 cm. Igły modrzewia są jednoletnie, równowąskie, delikatne, miękkie, o barwie od jasno- zielonej na wiosnę po ciemno- zieloną, soczystą latem, Od połowy października szpilki żółkną i opadają.

 Kwiaty męskie i żeńskie występuja na tych samych drzewach i niejednokrotnie na tych samych gałązkach, pojawiają się wczesną wiosna- w kwietniu, przeważnie równocześnie ze szpilkami. Kwiaty żeńskie są purpurowo- czerwone, potem zieleniejące  wyrastają na ulistnionych krótkopędach, kwiaty męskie są okrągłe i jasnożółte, wyrastają na kilkuletnich krótkopędach. Są wiatropylne.

Kwiaty żeńskie po zapyleniu tworzą szyszki, które dojrzewają w roku kwitnienia, późną jesienią a nasiona wysypują wiosna roku następnego. Szyszki modrzewia maja długość 2- 4 cm. Mają owalny kształt, szerokość do 3 cm. Młode szyszki są zielone, dojrzałe są zwisające, jasno- brunatne z łuską na brzegach. Po wysianiu nasion opadają. Nasiona mają szaro- brązowy kolor, jajowaty kształt z ostrym końcem i są świdrowato skręcone.

Modrzew Europejski jest drzewem górskim, w Europie dziko występuje głównie w Alpach i to przeważnie w partiach wyższych, w Polsce rośnie tylko w reglu górnym- w Tatrach i Beskidach, schodzi jednak też w doliny gdzie spotyka się go nawet na wysokości 300 m.n.p.m. Jest rośliną światłolubną, wrażliwą na suszę. Dorosłe drzewa są odporne na silne mrozy, młode sadzonki mogą wiosną przemarzać. Dostosowany do klimatu kontynentalnego gór środkowej Europy, o mroźnych zimach.

  Źródła: "Dendrologia" Włodzimierz Seneta: Warszawa 1983.
             " Rośliny borów" Wanda Laskowska: Warszawa 1973.

11 października 2013

CZARNA ŻMIJA ZYGZAKOWATA- SPOTKANIE NA GRZYBACH

























Żmija zygzakowata, ale zygzaka ani śladu, to było bardzo ciekawe spotkanie! Całe lato rozglądałem się za żmiją zygzakowatą i niestety bez skutku, dopiero teraz- jesienią udało mi się spotkać tego pięknego węża.
Żmija, charakteryzująca się czarnym zygzakiem przebiegającym przez plecy występuje czasami w odmianie melanistycznej- czarnej.

Żmija, którą spotkałem leżała w bezruchu na ściółce leśnej, pod drzewami iglastymi.

























Dopiero po wielu próbach uaktywnienia gada, żmija wyprostowała się i posykując popełzła do kryjówki, którą stanowiła nora po jakimś gatunku drobnych gryzoni.


Nie opisuję tu dokładnie tego gatunku, ponieważ osobnik czarny nie jest charakterystycznym.

Chociaż większość ukąszeń żmiji zygzakowatej nie jest śmiertelnymi, a przy spotkaniu gad woli oddalić się do kryjówki niż kąsać, należy zawsze patrzeć pod nogi i bacznie się rozglądać dla bezpieczeństwa swojego i tych pięknych węży.

4 października 2013

CZUBAJKA KANIA, KANIA, PORÓWNANIE KANII I MUCHOMORA SROMOTNIKOWEGO

(MACROLEPIOTA PROCERA)

średnio rozwinięty owocnik Kani. 

Czubajka Kania powszechnie znana jako Kania jest grzybem jadalnym z rodziny pieczrkowatych. 
Kania rośnie na brzegach lasów liściastych i iglastych, na  trawiastych polanach i zrębach, na łąkach, w parkach, na poboczach szos, na cmentarzach. Unika siedlisk kwaśnych i wilgotnych, rośnie najczęściej na glebach gliniastych i zasobnych w wapń. Owocniki spotkać można od lipca do października.
























Starszy, prawie płaski owocnik

Czubajka kania ma kapelusz o średnicy 10- 30 cm, początkowo jajowaty albo elipsoidalny, później stożkowato- wypukły, W końcu płaski czasem z lekką wypukłościa na środku kapelusza, która pokryta jest ciemniejszymi niż tło odchodzącymi od kapelusza łuskami. Młody kapelusz ma jednolity jasno-brązowy bądź beżowy kolor, w czasie wzrostu skórka pęka na grube, dachówkowate łuski, brzeg kapelusza jest białawy i postrzępiony co robi wrażenie puszystości brzegu. Często mylony z Kanią muchomor sromotnikowy ma zazwyczaj kapelusz o lekko zielonkawym zabarwieniu-  z tąd nazywany jest muchomorem zielonkawym, posiada on mniejsze bądź prawie niewidoczne łuski, najbardziej różnią się trzony tych dwóch grzybów.

























 Blaszki, trzon i pierścień czubajki kani

Spód kapelusza wypełniają blaszki, które są dość rzadko rozłożone, przy trzonie są prawie pionowe a na brzegach zaokrąglone, ich kolor to biel.

Czubajka kania ma charakterystyczny trzon i to dzięki niemu i jego dolnej części najłatwiej odróżnić tego grzyba od podobnego a śmiertelnie trującego muchomora sromotnikowego. Trzon czubajki kani ma długość 15- 40 cm, jest cylindryczny, u dołu bulwiasto zgrubiały jednak w przeciwieństwie do muchomora sromotnikowego na dole niema postrzępionej, białawej pochewki, z której trzon wyrasta, w górnej części trzonu kani znajduje się delikatny pierścień, który jest pozostałością przyczepienia brzegów kapelusza do trzonu z okresu młodości owocnika. Pierścień w przeciwieństwie do muchomora sromotnikowego ma charakter parasolowaty i opada w dół, natomiast u trującego muchomora zwęża się on ku górze tworząc wrażenie opadającej peleryny, pierścień kani jest bardziej puszysty, podobnie jak brzegi kapelusza.

























 Kania: Spód kapelusza i pierścień.

Kania ma miąższ biały, na przekroju nie zmieniający koloru , miękki w kapeluszu, w trzonie łykowaty. Smak łagodny, przyjemny. Wydziela delikatny grzybowo-owocowy zapach.

Czubajka kania to grzyb jadalny, uważany za bardzo smaczny. Jadalne są kapelusze. Dzięki silnemu aromatowi często jest używany jako grzyb przyprawowy. Najczęściej kanie przyrządza się poprzez panierowanie w formie kotleta. Można też jeść smażone kapelusze z chlebem.

Do kani podobne są: kumulatka obszarpana (Chlorophyllum rhacodes), dawniej nazywana czubajką czerwieniejącą. Różni się brakiem łusek na trzonie, oraz czerwieniejącym na przekroju miąższem. Przez niewprawnych grzybiarzy czubajka kania bywa mylona ze śmiertelnie trującym muchomorem sromotnikowym, głównie z jego białymi odmianami (i z tego powodu przez wielu grzybiarzy nie jest zbierana).

























Czubajka kania: młody owocnik

Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.

3 października 2013

ŻABA TRAWNA, NAJPOSPOLITSZA ŻABA

(RANA TEMPORARIA)



























Żaba trawna jest najpospolitszym polskim przedstawicielem żab brunatnych. Ogólnym wyglądem przypomina nieco żabę zieloną. Ciało ma wydłużone, krępe, pysk szeroki lecz wyraźnie ostrzej zakończony niż u żab zielonych np żaby śmieszki. Tylne nogi żaby trawnej są bardzo mocne i pozwalają jej na wykonywanie nawet ponad metrowych skoków. Błony pływne spinające palce tylnych nóg są słabo rozwinięte.

Żaba trawna ma ubarwienie bardzo zmienne, od słomkowo- żółtego przez różne odcienie szarości, brązu i beżu po prawie zupełnie czarne. Na grzbiecie rozsiane są zwykle dość liczne, mniejsze i większe, ciemne i jasne plamy, niekiedy tworzące marmurkowy wzór. Tylne nogi żaby trawnej pokrywają często ciemne pręgi. Za okiem występuje duża, ciemno- brązowa plama skroniowa, na której można dostrzec błonę bębenkową wielkością zbliżoną do oka. Brzuch jest jasny, często z ciemniejszymi plamami. Znane są również osobniki albinotyczne.

Żaba trawna jest gatunkiem lądowym, jest bardzo odporna na nie sprzyjające warunki atmosferyczne, życie aktywne rozpoczyna już w początkach marca- tuz po stopnieniu śniegów. Gody tego płaza mają charakter gromadny i trwają zaledwie kilka dni, odbywają się w wodzie, często jeszcze lekko zmrożonej, po godach żaby trawne natychmiast opuszczają zbiorniki wodne. Podczas okresu godowego samce stają się ciemniejsze a skóra ich podgardla przybiera barwę niebieskawą. Na palcach przednich kończyn pojawiają się czarne modzele godowe.



Samica składa skrzek w postaci dużych buł, bez starannego wyboru miejsca na złożenie. Skrzek żaby trawnej pływa zazwyczaj po powierzchni płytkiej wody. Przeobrażenie kijanek przebiega podobnie jak u innych żab a w górach obserwowano ich zimowanie.

Natychmiast po łączeniu się w pary i złożeniu skrzeku żaba trawna opuszcza wodę i aż do późnej jesieni żyje na lądzie. Przebywa ona w najrozmaitszych środowiskach wykazując wielkie zdolności przystosowawcze. Najczęściej spotkać ją można w lasach liściastych, parkach i zadrzewieniach o wilgotnym podłożu, w ogrodach i na wilgotnych, podmokłych łąkach.

Żaba ta jest mało wybredna w wyborze pokarmu i pożywia się wszelkimi owadami, pająkami i ślimakami, zdarza się, że stare i dorodne osobniki zjadają małych przedstawicieli swojego gatunku, poluje o zmroku bądź podczas deszczu.

Żaba trawna ma w przyrodzie stosunkowo wielu wrogów- są to zaskrońce, jeże, borsuki, żmije, sowy i inne ptaki drapieżne.

Gatunek ten rozprzestrzeniony jest na bardzo dużym obszarze- występuje w całej Europie oprócz półwyspów Bałkańskiego, Pirenejskiego i Apenińskiego, w Azji aż po wyspy Japońskie.

Długość ciała osobników żyjących w Polsce to maksymalnie 11 cm.

























Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.