26 listopada 2013

SÓJKA ZWYCZAJNA - NOWE ZDJĘCIA

Sójka jest jednym z moich ulubionych ptaków, dlatego tez często ją fotografuję, niedawno miałem kilka bardzo ciekawych spotkań z tym przepięknym (według mnie jednym z najpiękniejszych polskich ptaków), jedno z nich miało miejsce w parku w Łodzi na Widzewie Wschód. Miałem ze sobą trochę orzechów dla wiewiórek oraz kilka żołędzi, podczas karmienia wiewiórek orzechami na gałęzi nieopodal wylądowała sójka i ciekawskim wzrokiem przyglądała się mi, postanowiłem zaeksperymentować- wyjąłem żołędzia i położyłem go na dłoni i podniosłem jak najwyżej w stronę ptaka, sójka wyglądała na bardzo zaciekawioną więc rzuciłem żołędzia w liście kilka metrów dalej, sójka natychmiast poleciała po niego i zakopała kawałek dalej.... i tak nauczyłem sójkę aportować :)

Więcej o sójce:

http://www.przyrodniczek.pl/2013/01/sojka-zwyczajna.html - Opis gatunku.

http://www.przyrodniczek.pl/2013/01/sojka-idealny-ptak-do-odsniezania.html - ciekawe zachowania sójek.

Zdjęcia zamieszczone poniżej są w dużej rozdzielczości także można je po kolei przeglądać klikając na pierwsze z nich aby zobaczyć sójkę w całej krasie.




21 listopada 2013

OPIEŃKA MIODOWA, OPIEŃKA

(ARMILLARIELLA MELLEA)

Opieńka miodowa jak wiele innych grzybów, oprócz nazwy właściwej ma wiele nazw potocznych i ludowych wynikających z wyglądu, charakterystyki czy miejsca znajdowania grzyba. Oto najczęściej spotykane inne nazwy opieńki: bedłka, opieńka brzozowa, bedłka opieńka, opieniek, podpieniek, podpieńka, pierścianka, pniokówka, pierścianka, łopieńka, opińka.

Opieńka miodowa jest smacznym grzybem jadalnym, bardzo chętnie zbieranym przez grzybiarzy, gdyż często występuje w bardzo dużych skupiskach. Najczęściej spotykamy ją rosnąca na pniach i pniakach drzew liściastych a czasem tez iglastych, może wyrastać tez ze ściółki w niedalekiej odległości od pnia bądź korzeni.

Opieńka jest pasożytem, wywołuje białą zgniliznę drewna zaatakowanych drzew, Wytwarza charakterystyczne sznury grzybniowe (ryzomorfy), przerastające znaczne odległości w glebie i ściółce; pełnią one rolę narządów infekcyjnych, dokonując zakażenia korzeni drzew.

Kapelusz opieńki miodowej ma średnicę 3- 12 cm, początkowo ma on kształt półkulisty, później wypukły do całkiem płaskiego z wypukłym garbkiem na środku. Jego kolor to miodowo- żółty lub rdzawo- brązowy, może być także żółto- ochrowy a nawet zielonkawy w zależności od gatunku drzewa, na którym rośnie. Na powierzchni kapelusza znajdują się drobne, dachówkowato ułożone łuski, które u młodych owocników maja barwę białawą a u starszych ciemnieją stając się brązowymi, z czasem łuski zanikają.

Znajdujące się od spodu kapelusza blaszki są średnio gęsto rozłożone, są cienkie, białawe, z czasem żółkną. Trzon Opieńki miodowej ma długość 5 do 20 cm i grubość 0,5 do 2 cm. Przy podstawie jest on zgrubiały, w całości żółtawy bądź brązowawy, włókniście prążkowany, czasem pokryty drobnymi brązowymi łuskami czy kosmkami, wnętrze trzonu jest piankowate.

Trzon młodego owocnika połączony jest cienką, białawą osłonką z brzegiem kapelusza, która osłania blaszki od spodu, Gdy owocnik dojrzewa a kapelusz wypłaszcza się, osłona pęka i tworzy nieruchomy pierścień dookoła trzonu.

Miąższ surowej opieńki ma delikatny grzybowy zapach i lekko gorzkawy smak, który traci po obróbce temperaturowej.

Opieńka miodowa rośnie od początku września do końca listopada, zwykle występuje gromadnie, czasami bardzo licznie, do wyrobów kulinarnych najlepiej nadają się młode kapelusze, które trzeba już po kilku godzinach od zebrania obgotować gdyż mogą szybko się zepsuć- trzony są dość łykowate.

 Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.

20 listopada 2013

18 listopada 2013

CHMIEL ZWYCZAJNY, SZYSZKI CHMIELOWE

(HUMULUS LUPULUS)

























Chmiel dzięki swojemu unikatowemu aromatowi i działaniu jest rośliną uprawianą i wykorzystywaną do produkcji przede wszystkim piwa ale także leków, kosmetyków i przypraw na całym świecie. Co warte podkreślenia w Polsce produkuje się rocznie ponad 4 tys. ton szyszek chmielowych wykorzystywanych później do produkcji piwa. Sprawia to, że jesteśmy szóstym producentem tego surowca na świecie.

Chmiel zwyczajny pochodzi prawdopodobnie z Azjii. W starożytności ceniono bardziej jego właściwości smakowe a nie lecznicze a sam Pliniusz zalecał chmiel jako jarzynę (młode pędy można przyrządzać jak szparagi). Dopiero od czasów Renesansu wprowadzono go do medycyny.

Chmiel jest pnącym krzewem osiągającym wysokość 5-6 metrów, na plantacjach nawet do 10 m.. Łodyga chmielu jest płożąca się lub pnąca, czterokanciasta, z haczykowato wygiętymi do tyłu włoskami na krawędziach. Zawsze wije się w prawo.
Liście naprzeciwległe, długoogonkowe, o 3 do 5 klapach na pędach głównych i bocznych. Tam, gdzie ukazują się kwiaty, liście są dużo mniejsze, najczęściej bezklapowe. Nasada sercowata, brzegi gruboząbkowane. Powierzchnia górna szorstka.
Chmiel zwyczajny jest roślina dwupienną- kwiaty męskie zebrane w szczytowe kwiatostany wyrastające wiechowatymi grupami z kątów liści. Kwiaty męskie mają pieciodzielny okwiat i pięć pręcików. Kwiaty żeńskie nie posiadają okwiatu, tworzą kwiatostany przypominające szyszki roślin iglastych i otocznie nazywane są szyszkami chmielowymi.

























Chmiel w stanie dzikim występuje na żyznych i wilgotnych glebach, w zaroślach i wilgotnych lasach- najczęściej w olszynach i łęgach wierzbowych a także w starych parkach, ogrodach i na trenach ruderalnych. Rośnie pojedynczo lub w skupiskach.

Najczęściej uprawiany jest w ogrodach a także na skalę przemysłową- na plantacjach. Chmielowym zagłębiem Polski jest Lubelszczyzna, plantacje znajdują się także na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce.
Chmiel rozmnażany jest na wiosnę z korzeni.

Szyszki chmielowe zawierają olejki lotne, mieszaninę żywic, flawonoidy, garbniki, cholinę. Chmiel działa uspokajająco, antyseptycznie, łagodzi zaburzenia trawienia.

Źródła: "Dziko rosnące rośliny użytkowe" Jakub Mowszowicz: Warszawa 1975.
             " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987

 

17 listopada 2013

KAPTURKA, POKRZEWKA CZARNOŁBISTA, POKRZEWKA CZARNOGŁOWA

(SYLVIA ATRICAPILLA)
























Kapturka, dawniej opisywana jako pokrzewka czarnołbista nazywana też "pokrzewka czarnogłowa" jest małym wędrownym ptakiem z rodziny pokrzewkowatych. Kapturka rozmiarami dorównuje wróblowi, jest jednak znacznie bardziej wysmukła, wierzch ciała jest popielato- brązowy, spód oraz policzki wyraźnie jaśniejsze- szare, popielate. Samca i samiczkę jest bardzo łatwo odróżnić- samiec ma na głowie czarną czapeczkę, która u samiczki przyjmuje barwę rdzawo- brązową.

Kapturka występuje we wszelkiego rodzaju starszych drzewostanach liściastych i mieszanych, najczęściej na ich skraju, w pobliżu polan i zrębów, obecna jest w przydomowych ogrodach i parkach miejskich, nie omija również większych zadrzewień śródpolnych. W górach zamieszkuje także piętro kosodrzewiny.
Ukrywa się przeważnie w gąszczu roślinności ale wyrazisty i głośny śpiew zdradza jej położenie. Głosy wabiące mają brzmienie: tak tek rre, śpiew to w pierwszej części cichy szczebiot, w drugiej głośne flety rytmem przypominające oberka.

Kapturka gniazdo swoje lokuje dość nisko, na krzewach jest ono zbudowane z drobnego chrustu i suchych źdźbeł, wysłane miękkimi elementami.
Od maja do lipca pokrzewka czarnogłowa składa 5 jaj; na jasno- zielonym bądź żółtawym tle szaro bądź rdzawo nakrapianych. Wysiadywanie trwa dwa tygodnie, po kolejnych dwóch tygodniach młode opuszczają gniazdo.

W Europie Kapturka to najpospolitsza pokrzewka. Zamieszkuje niemal cały kontynent (bez północnych części Półwyspu Skandynawskiego), zachodnią Syberię oraz północną Afrykę. Ptaki z południa osiadłe (zamieszkujące Afrykę i Azję Mniejszą), z północy – wędrowne (przeloty od kwietnia do maja i od sierpnia i października). Zimują w południowej Europie, przeważnie na Półwyspie Pirenejskim i w północnej Afryce.
W Polsce to średnio liczny ptak lęgowy na całym obszarze kraju. W zdecydowanej większości odlatuje na zimę na południe, jednak coraz częstsze są przypadki zimowania w kraju. Kapturka to jedyny gatunek pokrzewek, który zimuje w środkowej i zachodniej Europie. W warunkach panującej tu dość chłodnej zimy żywi się bowiem częściej pokarmem roślinnym niż inne pokrzywki, np. owocami bzu czarnego, jarzębiny i kaliny, od wiosny do jesieni żywi się głównie owadami latającymi.


Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

 Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 

9 listopada 2013

SZMACIAK GAŁĘZISTY, SIEDZUŃ SOSNOWY - GRZYB SZMATA, GRZYB GĄBKA

(SPARRASIS CRISPA)

 Szmaciak gałęzisty jest bardzo charakterystycznym i ciekawie wyglądajacym grzybem, wygląda jak zwinięta szmata bądź gąbka wyrzucona w zarośla badź pod pień drzewa. W związku ze swoim nietypowym jak na grzyba wyglądem szmaciak w wielu regionach ma różne nazwy regionalne, są to np: siedzuń sosnowy, kozia broda, leśny kalafior, baranie rogi, baran, kwoka, sorokop, strzępulec czy orysz.

Owocnik może przyjmować bardzo różne nieregularne kształty, jego średnica to 6- 30 cm a wysokość 5- 20 cm. 
Z grubego, czarniawego podziemnego trzonu wyrastają blaszkowato spłaszczone gałązki, mające po obu stronach hymenium. Płatki są mocno pofałdowane, z ząbkami na brzegach, dzięki czemu swoim wyglądem przypomina kalafior. U młodych okazów owocnik jest białawy, później żółtawy, kremowy, ochrowy lub żółtobrązowy.

 Szmaciak gałęzisty ma miąższ białawy, elastyczny o przyjemnym grzybowym zapachu i smaku.

Siedzuń jest grzybem jadalnym, Do niedawna był zbierany i wykorzystywany do zup, smażenia i suszenia. Jest bardzo kruchy, przez co źle znosił transport. 

Grzyb podlega w Polsce całkowitej ochronie i zbierać go nie wolno. 

Szmaciaka gałęzistego spotkać można od sierpnia do października w lasach zwykle na korzeniach starych okazów sosny, zdarza się, ze szmaciaki wyrastają po kilku latach na ściętych pniach sosnowych.
Owocniki wyrastają u podstawy pnia. W ciągu roku wyrasta jeden owocnik. Na zaatakowanym drzewie owocniki pojawiają się również w następnych latach, nie w każdym roku, ale od czasu do czasu. W Polsce nie jest zbyt częsty.

 Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.

2 listopada 2013

CZERNICA- KACZKA Z KUCYKIEM

(NYROCA FULIGULA)

























Kaczka czernica jest ptakiem wodnym wyraźnie mniejszym i mniej masywnie zbudowanym od kaczki krzyżówki.
Samiec w szacie godowej ma czarne upierzenie z okazałym, zwisającym na tył głowy czubkiem- kucykiem. Jego głowa i szyja ma atramentowo połyskujący odcień czerni, boki ciała oraz brzuch samca czernicy są białe.
Samica jest mniej kontrastowo ubarwiona- brak bieli, całe upierzenie jest w różnych odcieniach brązu,  nie posiada czubka na głowie.

Czernica gnieździ się nad wszelkiego rodzaju zbiornikami wodnymi, głównie nad większymi jeziorami o bogato rozwiniętej roślinności przybrzeżnej, w czasie przelotów i zimowania spotkać ją można żerująca nawet na najmniejszych oczkach wodnych. Wiosenne przeloty zaczynają się w lutym a kończą na przełomie kwietnia i maja. Jesienią migruje od końca sierpnia do połowy grudnia.























Kaczka czernica swe gniazdo buduje tuz przy brzegu jeziora, ukryte jest ono w trzcinie i innej roślinności uniemożliwiającej dostęp intruzom z lądu. Gniazdo usłane jest z źdźbeł zmieszanych z jasno- brązowym puchem.
W maju lub czerwcu samica czernicy składa 3- 20 jaj, są one nieco wydłużone, zielonkawo- szare. Jaja wysiaduje wyłącznie samica, w tym czasie samiec zajmuje się dostarczaniem pożywienia. Wysiadywanie trwa do 4 tygodni. Kaczęta mają ciemny puch. Potrafią latać po 7 tygodniach, pozostają z rodzicami do odlotu, który następuje najczęściej tuz po zamarznięciu wód, potem przez cała zimę i początek wiosny trzymają się blisko nich.

Pożywienie czernicy stanowią rośliny wodne, małże, ślimaki, owady utopione w wodzie. Po pożywienie kaczka nurkować może nawet na kilkanaście metrów, zwykle jednak nurkuje do dna na głębokość 2-3 metrów.
























 Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.