22 kwietnia 2014

PERŁOWIEC

PERŁOWIEC KRÓLEWICZ

(ARGYNIS PAPHIA)

Perłowiec królewicz - wygląd:

Królewicz jest jednym z największych perłowców: długość przedniego skrzydła dochodzi do 3,5 cm.

Ubarwienie wierzchniej strony skrzydeł jest jaskrawo- pomarańczowe, z licznymi czarnymi plamkami i kreskami. Spód skrzydeł mieni się perłowo- są na nim srebrzyste pasy, perłowe są również obrzeżenia skrzydeł.

Samica perłowca królewicza występuje w dwóch formach- bardzo zbliżonej wyglądem do samca oraz w formie mniej jaskrawej, stonowanej zielona barwą.


Występowanie perłowca:

Motyla tego spotkać można prawie w całej Europie, wyjątkami są strefy o temperaturach najwyższych i najniższych.

Perłowiec królewicz preferuje jasne polany śródleśne, brzegi lasów w terenie pagórkowatym i górskim. W górach występuje do 1000 m.n.p.m., spotkać można go tam w dolinach potoków i na łąkach.

Nie jest to motyl rzadki, w sprzyjających latach liczny.

Dorosłe pokolenie występuje raz w roku i lata od końca czerwca do połowy września

Perłowiec- pożywienie:

Gąsienice tego gatunku żerują na fiołkach a także na malinie. Dorosłe osobniki żywią się nektarem kwiatowym, preferują kwiaty mięty, maliny, jeżyny, ostów.

Gąsienice perłowca królewicza:

Wylęgają się we wrześniu i zimują. Starsze gąsienice są pięknie ubarwione- na głęboko czarnym ciele widoczna jest szeroka, żółta pręga grzbietowa, poprzedzielana wieloma czarnymi pręgami, po bokach widnieją liczne żółte punkty a na przednim segmencie tułowia sterczą bardzo długie ciemno- żółte kolce.

Źródła: "Motyle Polski Atlas" Jerzy Heintze; Warszawa 1990.
             "Motyle Leksykon Przyrodniczy" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1996.

20 kwietnia 2014

ŻMIJA

ŻMIJA ZYGAZKOWATA

(VIPERA BERUS)

Żmiję zygzakowatą spotkałem w dolinie Białej Wody w Jaworkach koło Szczawnicy, drugiego dnia wiosny- bardzo wcześnie, zazwyczaj o tej porze gady jeszcze śpią. Żmija wygrzewała się na poboczu drogi. Niestety to nie ja ją zauważyłem a Nila- nasz piesek.

Zobaczyłem tylko jak Nila nagle odskakuje i coś obok niej spada na suche liście. Na początku myślałem, że to może żaba podskoczyła i wystraszyła psa. Jednak gdy podszedłem bliżej- zobaczyłem węża. Nie wiedziałem czy żmija ukąsiła naszego pupila czy nie, dopiero po kilku minutach i zrobieniu zdjęć gada widać było, że Nili puchnie prawa brew. Szybko przemyliśmy miejsce ukąszenia wodą i biegiem w dół doliny. Do samochodu były ze 2 km. Na szczęście kilkaset metrów w dół była bacówka a w niej ludzie z samochodem znający adres najbliższego weterynarza. Góral zawiózł nas do weterynarza błyskawicznie- chwała mu za to! Lekarz podał psu 3 zastrzyki- surowicę, wapno i zastrzyk przeciwhistaminowy. Całe szczęście, że żmija wbiła tylko jeden ząb jadowy bo inaczej mogło by być krucho.

Po zastrzykach i powrocie do domu Nila była bardzo wycieńczona i zestresowana, oko miała bardzo spuchnięte- wyglądała jak bokser po ciężkiej walce. Psina przespała ponad 18 godzin, następnego dnia po ukąszeniu nie było już prawie śladu!

Całe szczęście żmija zygzakowata, która obudziła się tej wiosny wyjątkowo wcześnie, nie doprowadziła do tragedii. Pamiętajmy jednak jak bardzo trzeba uważać na tego jedynego jadowitego gada Polski. A po ukąszeniu trzeba reagować bardzo szybko!

Żmija zygzakowata - charakterystyka:

Jest to jedyny gatunek węża jadowitego w Polsce. Należy ona do węży z grupy soleogypha- ich aparat jadowy wykazuje najwyższy stopień rozwoju, szczęka górna jest maksymalnie zredukowana i stanowi jedynie "statyw" dla dwóch zębów jadowych. Zęby jadowe mają kanaliki, które wprowadzają jad do ciała ofiary. Zęby większość czasu pozostają złożone, w momencie ataku mięśnie stawiają je w pozycji pionowej.

Wygląd żmii:

Ciało tego gada jest krępe, grube, wygląda na ociężałą. Głowa jest płaska, szeroka, sercowata, bardzo wyraźnie odgraniczona od reszty ciała, pokryta drobnymi tarczkami. W odróżnieniu od innych węży oko żmii ma pionową źrenicę. Ogon jest krótki. Długość całego ciała to maksymalnie 75 cm.

Żmija zygzakowata ma zmienne ubarwienie. Najczęściej spotykamy gada szarego z czarnym zygzakiem biegnącym wzdłuż kręgosłupa, spotyka się też osobniki brązowe z czarnym zygzakiem, często występują osobniki melanistyczne- całe czarne.

Żmija zygzakowata - występowanie:

Żmiję najczęściej spotkać można na terenach górzystych i w górach gdy wygrzewa się na słońcu. Jej ulubione miejsca to sterty kamieni, skały, przydroża, polanki i przecinki w podmokłych lasach. Mimo, że najczęściej spotykamy ją w górach to żmija występuje w całym kraju.

Żmija zygzakowata jest zwierzęciem nocnym- w dzień śpi na słońcu kumulując energię cieplną a w nocy poluje.

Pożywianie żmii: 

Wąż ten poluje prawie wyłącznie na drobne ssaki, rzadziej na jaszczurki i płazy. Ofiarę uśmierca zastrzykiem jadowy i dopiero potem ja połyka. Młode osobniki odżywiają się głównie owadami, ślimakami, dżdżownicami oraz młodymi płazami i jaszczurkami.

Rozmnażanie żmii: 

Żmija zygzakowata jest jajo-żyworodna. Pora godowa przypada na kwiecień-maj. Samce toczą rytualne walki przypominające zapasy. Walczące osobniki oplatają się wokół siebie - unoszą przednie części do góry i każdy z nich usiłuje przygnieść przeciwnika do ziemi. Zaloty oraz sama kopulacja są długotrwałe (kilka godzin). Samica rodzi 5-15 młodych, które od początku prowadzą samodzielny tryb życia.

  Źródła: "Atlas Płazy i Gady Polski" Marian Mlynarski: Warszawa 1987.
             "Encyklopedia Przyrody: Gady i Płazy" Paweł Zalewski: Warszawa 2011.

17 kwietnia 2014

KACZENIEC

KACZENIEC GÓRSKI, KNIEĆ GÓRSKA

(CALTHA LAETA)


Kaczeniec górski czyli knieć górska często mylony jest z większym i bardziej masywnie zbudowanym kaczeńcem błotnym- knieć błotna.

Przez niektórych knieć górska traktowana jest jako odrębny gatunek, przez innych jako podgatunek knieci błotnej.

Kaczeniec górski- wygląd:

Jest to pospolita bylina górska, osiągająca do 50cm wysokości.


Kwiaty knieci górskiej są duże, intensywnie żółte, wyrastające pojedynczo lub zebrane w podbaldachy. Każdy posiada pięć płatków, niekiedy zabarwionych zielonkawo od spodu. Kwiaty o średnicy do 4 cm z bardzo licznymi pręcikami i 5-15 słupkami. Roślina miododajna, nektar znajduje się u nasady słupków.

Liście są duże, zaokrąglone, nagie, mięsiste, błyszczące, o ostro ząbkowanych brzegach. Dolna część blaszki liściowej jest niekanciasta, zaokrąglona. Liście odziomkowe na długich ogonkach, liście łodygowe na krótszych.

Łodyga kaczeńca górskiego jest mięsista i gruba, łukowato podnosząca się, górą rozgałęziona, naga.


Owoc  knieci stanowi mieszek.  Owoce są najbardziej charakterystyczną cechą gatunkową odróżniająca knieć górską od pozostałych gatunków knieci. Dojrzałe, ale jeszcze nie otwarte mieszki są stulone, wyprostowane i równoległe. Ich górny koniec nagle zwęża się w krótki dzióbek, zawiera liczne, brunatne nasiona długości 2-3mm.


Występowanie kaczeńca górskiego:

Roślinę tą spotkać możemy we wszystkich górach Europy Środkowej. W Polsce rośnie również we wszystkich pasmach górskich. W Tatrach jest jedną z najpospolitszych roślin kwitnących wiosną.

Rośnie od regla dolnego po piętro halne, na glebach zarówno wapiennych jak i granitowych. Preferuje stanowiska jasne do półcienistych, wilgotne, takie jak brzegi strumieni, widne lasy i zarośla, mokre łąki i ziołorośla.

Kwitnie od marca do maja lub czerwca. Wabi owady sokiem, specjalnymi plamami i rysunkami, które mogą być zauważone tylko przez oczy owadów, reagujące na ultrafioletowe światło.

Kaczeniec górski jest lekko trujący.

Jak większość jaskrowatych, jest rośliną trującą, przez co nie jest zjadany przez bydło.

Źródła:  " Rośliny tatrzańskie"  Zofia Radwańska- Paryska;  Warszawa 1988.
              "Rośliny gór i pogórzy" Teofil Gołębiowski

14 kwietnia 2014

PSZCZOŁY

PSZCZOŁA MIODNA

(APIS MELLIFERA)

W zeszłym roku, jakoś w listopadzie, zauważyłem, że w dzikiej części parku, który bardzo często odwiedzam, ktoś ściął kilka potężnych i bardzo starych olch. Pnie drzew zostały pocięte na kawałki i wywiezione, kilka kawałków zostało jednak na ziemi. Kilka tygodni temu znowu odwiedziłem to miejsce, pnie przeleżały tak całą zimę- okazało się, że wszystkie kawałki drewna, które nie zostały zabrane, są puste w środku. Rozglądając się po terenie zobaczyłem coś żółtego leżącego na suchych liściach obok pnia. W związku z tym, że obok jest dzikie wysypisko, pomyślałem, że to gąbka lub inny śmieć. Zauważyłem, że koło tego żółtego przedmiotu coś się rusza... były to pszczoły!
Po chwili zobaczyłem, że owady wlatują do wnętrza pustego w środku pnia.
Postanowiłem zrobić zdjęcie wnętrza, okazało się, że w środku znajduje się piękne gniazdo dzikich pszczół miodnych!

Gniazdo zostało zrobione zapewne gdy drzewo jeszcze nie leżało w pozycji horyzontalnej, pszczoły dostawały się do niego poprzez kilka małych dziupli. Na szczęście dla owadów pusty w środku pień nikomu nie był potrzebny i został porzucony.

Od tego momentu co kilkanaście dni odwiedzam to miejsce i kontroluję co się tam dzieje. Z początku gdy dni były zimniejsze a kwiatów mało, pszczoły były bardzo ospałe i wydawało się, ze jest ich niedużo. Jednak gdy ociepliło się a na drzewach pojawiły się bazie, robotnice ruszyły do pracy i zbierają wielkie ilości pyłku.


Pszczoła Miodna jest owadem należącym do rzędu błonkoskrzydłych.

Pszczoły żyją wyłącznie społecznie, tworząc w swym społeczeństwie trzy kasty: królowa- jedyna płodna samica, trutnie- samce, robotnice- niedojrzałe płciowo samice.

Pszczoły miodne- wygląd:

Ich długość wynosi 1,3- 1,5 cm. Tułów i odwłok pokryte są gęstymi, żółtawymi włoskami. Robotnice są mniejsze od form płciowych, mają dłuższy niż królowa, przystosowany do zbierania nektaru języczek, oraz specjalne gruczoły wydzielające wosk. Królowe i robotnice posiadają na końcu odwłoka żądło, którego nie posiadają trutnie. Żądło pszczoły opatrzone jest małym haczykiem, który powoduje, że po wbiciu w skórę intruza, pozostaje ono w niej razem z gruczołami jadowymi. W przeciwieństwie do osy pszczoła może użądlić tylko raz.

W pewnych okolicznościach robotnice mogą składać jaja, jednakże są one niezapłodnione, ponieważ zbiorniczek nasienny niezbędny do zapłodnienia wewnętrznego jaj jest u nich niedorozwinięty. Z jaj złożonych przez robotnice wylęgają się prawie wyłącznie samce (możliwe jest sporadyczne powstanie z tych jaj normalnych samic). Taka robotnica składająca jaja nazywana jest trutówką.

 Pszczoła pijąca wodę z wilgotnej gleby.

Występowanie pszczoły miodnej:

Człowiek udomowił pszczoły miodne już przed tysiącami lat. Pierwotnie gnieździły się one w dziuplach drzew, zagłębieniach i szczelinach skalnych, dzisiaj dziko spotykane pszczoły to rzadkość, często są to roje, które uciekły bądź wyodrębniły się z hodowli. Spotkać je można w okolicach polan śródleśnych, na brzegach lasów, w parkach i ogrodach.

Rozród pszczoły:

Królowe nowego pokolenia rozwijają się w ulu w specjalnych komórkach, pierwsza z nich, która się wylęgnie, zabija pozostałe i podejmuje lot godowy. Czekające już na nią trutnie podążają za samicą na rójkę. Po kopulacji młoda królowa z powrotem wraca do ula. W tym momencie stara królowa opuszcza barć zabierając ze sobą część roju i zakłada nowe gniazdo. 

W dobrze rozwiniętym pszczelim społeczeństwie żyje od 50 do kilkuset tysięcy osobników. 

Królowa kontroluje zachowanie robotnic poprzez wydzielanie specjalnej substancji, która powoduje, ze karmią one znajdujące się w komórkach larwy. W ten sposób wylegają się tylko robotnice. Jeżeli królowa zginie- robotnice niestymulowane substancją, budują większe komórki, larwy z których wylęgną się nowe królowe są karmione podwójnie.

Pszczele społeczeństwo może istnieć wiele lat, również w klimacie umiarkowanym, ponieważ matka i robotnice mogą w ulu przezimować. Samce przed zimą są z ula siłą wypraszane i czeka je niechybna śmierć na wygnaniu. Przed zimą robotnice gromadzą zapasy, a zimą nie opuszczają ula. Aktywność pszczół w tym okresie znacznie maleje. Zahamowane zostaje nawet wydalanie odchodów, które gromadzą się w powiększonym w tym okresie rectum

. Zimą rodzina jest mniej liczna - nie ma ani trutni, ani larw, ani jaj. Robotnice gromadzą się w kłębie, ogrzewając się wzajemnie i utrzymując wewnątrz kłębu temperaturę 32-36 °C.

Robotnice żyją tylko kilka tygodni, w tym czasie wykonują kolejno określone czynności w ulu- czyszczenie, budowa komórek, karmienie larw, przynoszenie z zewnątrz pyłku i nektaru.


Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

11 kwietnia 2014

PIERWIOSNEK

PIERWIOSNEK WYNIOSŁY

(PRIMULA ELATIOR)

Pierwiosnek a może Pierwiosnka? - Można je nazywać tak i tak.
Pierwiosnki powszechnie nazywane są prymulkami- od łacińskiej nazwy Primula. W Polsce wyróżniamy siedem, dziko rosnących gatunków pierwiosnków (z czego dwa gatunki uznawane są jako wymarłe- krytycznie zagrożone i reintrodukowane)  a uprawianych w doniczkach czy też na rabatkach jest kolejnych ponad 20 gatunków.

Pierwiosnek wyniosły - występowanie:

Dziko rosnący pierwiosnek jest rośliną górską- występuje od Pirenejów i Alp po Ural i Ałtaj. W Polsce jest pospolity także w górach- w Sudetach i Karpatach, na niżu jest rzadki; jego rozproszone stanowiska znajdują się w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie, spotkać go można także na Jurze Krakowsko- Częstochowskiej. Ja pierwiosnki fotografowałem w Pieninach.

Miejsca w górach gdzie możemy spotkać tą roślinę to wilgotne łąki i murawy,  nasłonecznione lasy i zarośla, słoneczne wąwozy górskich dróg, brzegi potoków. Pierwiosnek wyniosły preferuje miejsca nasłonecznione, jednak nie zupełnie odkryte, wymaga czasowe półcienia.

Wygląd pierwiosnka wyniosłego:

Pierwiosnek ten kwitnie od kwietnia do lipca. W kwiatach występuje różnosłupkowość utrudniająca samozapylenie.

Kwiat stanowi kielich dwubarwny, ściśle otaczający siarkowo- żółtą koronę z pomarańczową gardzielą. Kwiaty 5-krotne, na szypułkach, zwisające o średnicy korony do 20 mm. Płatki korony o płaskich brzegach. Kwiaty zebrane są w podbaldach na szczycie głąbika.


Łodyga pierwiosnka wyniosłego to owłosiony białymi, kędzierzawymi włoskami głąbik o wysokości 10-40 cm.

Liście są podłużne, jajowate lub okrągławe, pomarszczone, omszone po obu stronach blaszki. Mają oskrzydlone ogonki i tworzą przyziemną różyczkę liściową.

Owoc Pierwiosnka wyniosłego to torebka o długości większej niż kielich, z nasionami o długości ok. 1,5 mm.

Roślina ta objęta jest w Polsce częściową ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. W południowej Polsce nie jest zagrożona. Zagrożone mogą być jedynie niektóre stanowiska, na których zbiera się go dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego.

Źródła:  " Rośliny tatrzańskie"  Zofia Radwańska- Paryska;  Warszawa 1988.
              " Pospolite rośliny środkowej Europy" Praca zbiorowa; Warszawa  1990.
              "Rośliny gór i pogórzy" Teofil Gołębiowski

8 kwietnia 2014

NAWOŁYWANIE ZIĘBY (FILM)

Wczoraj była historia mojego spotkania z ziębami, zdjęcia i opis gatunku (wszystko do przeczytania i zobaczenia TUTAJ). A dzisiaj film pokazujący samca zięby nawołującego swą partnerkę.


Tylko na chwilę samiec przestał nawoływać i zaśpiewał krótką melodyjkę- tego momentu niestety nie udało mi się nagrać.

7 kwietnia 2014

ZIĘBA

ZIĘBA ZWYCZAJNA

(FRINGILLA COELEBS)

Od dawna polowałem na samczyka zięby, wiele razy udawało mi się sfotografować samiczkę, samca w dobrym oświetleniu i ciekawym otoczeniu nigdy.
Jednak w ostatni weekend udało się!
Wyszedłem na chwilę do samochodu zaparkowanego pod blokiem i wracając usłyszałem rytmiczne nawoływanie zięby- zobaczyłem pięknie ubarwionego samca siedzącego na świerku tuz przy bloku. Pobiegłem szybko po aparat, jednak, gdy wróciłem ze sprzętem, pana zięby już nie było. Zmartwiłem się trochę, bo okazja na zdjęcia była niepowtarzalna.
Po chwili jednak usłyszałem to samo nawoływanie tylko że z drugiej strony bloku. Szybko poszedłem w stronę dźwięku głosu wabiącego. Zobaczyłem ptaka siedzącego na gałęzi jabłoni, która miała już mocno rozwinięte pąki, samczyk podśpiewywał i dawał się fotografować na tle nieba. Ładnie wystawiał dzióbek do światła, po chwili przeleciał na pobliskiego świerka i nadal nawoływał.
Jego nawoływanie miało swój cel! Już po chwili przyleciała samiczka, także nawołując. Pani ziębowa miała dzióbek pełen materiałów zbieranych do budowy gniazdka. Po chwili obydwa ptaszki poleciały w stronę grupy wysokich i gęstych cyprysów, gdzie z pewnością budują swe gniazdko. Od tamtego czasu słyszę i widuję zięby bardzo często, cały czas prowadzą dostawy trawek i puszków do gniazda, już niedługo czas na złożenie jaj!

 Wygląd zięby:

Ubarwienie samca w szacie godowej jest bardzo urozmaicone i kolorowe, najważniejszymi elementami są szaro- niebieska czapeczka wraz z karkiem oraz ceglasty spód ciała z podgardlem, charakterystyczne są dwa białe paski na skrzydłach i delikatne żółte kreskowania. Kolorystyka samicy zięby jest mniej efektowna- brak czerwieni i czapeczki, dominują u niej barwy oliwkowa, brązowa czy bezowa, policzki są żółtawe, na skrzydłach podobny wzór jak u samca.

Gdzie występuje zięba?

Zięba w dużej liczbie zasiedla całe terytorium kraju, w górach spotkać można ją do 1600 m.n.p.m. Zięba spotykana jest we wszystkich biotopach, gdzie są drzewa, często w bliskości człowieka. W okresie lęgowym zamieszkuje różne typy lasów i borów z ubogą warstwą krzewów i ziół, grupy drzew liściastych lub iglastych rosnących na polach, w ogrodach, alejach, zadrzewienia i parkach w miastach. Od jesieni do wiosną często widuje się zięby na otwartych terenach, gdzie żywi się nasionami roślin. Niekiedy odwiedza wtedy karmniki i gospodarstwa rolne, gdzie obok hodowanych zwierząt znajduje łatwy pokarm.

 Wędrówki zięby:

W Polsce jest to gatunek lęgowy, jednakże coraz więcej osobników zimuje. Nazwa naukowa odnosi się do tego, że samice odlatują, a większość samców zostaje, aby bronić terytoriów. To gatunek o dużej plastyczności pod względem wymagań środowiskowych. Przelot wiosenny zaczyna się w połowie marca a kończy na początku maja. Migracja jesienna zaczyna się we wrześniu i trwa do końca października. Zięby latają w dużych grupach.

Pożywienie zięby:

Zięba zazwyczaj żeruje na ziemi. Zjada głównie nasiona oraz owoce jagodowe, jabłka, śliwki, porzeczki i gruszki. W trakcie pożywiania się, porusza się drobnymi kroczkami i ciągle kiwa głową. Sporadycznie spija nektar z kwiatów i sok spływający z drzew. Wiosną, w okresie lęgowym, owady i inne bezkręgowce zbiera z liści i gałązek, a w pozostałą część roku podstawę pożywienia stanowią nasiona chwastów, roślin zielnych, drzew i krzewów, a czasem też pąki drzew. Poza tym od wiosny do jesieni zjada owoce, owady i pajęczaki zbierane z gałązek i ziemi. Pisklęta karmione są małymi owadami i ich larwami oraz pajęczakami, czasami drobne nasiona dziko rosnących roślin.

Gniazdo zięby:

Większość gniazd umieszczona jest na drzewach w rozwidleniu gałęzi lub tuż przy pniu. Zwykle umieszczone poniżej 4 m nad ziemią. Nie przymocowane do gałęzi, jedynie głęboko pomiędzy nie wciśnięte. Zazwyczaj niczym nie osłonięte, ale dobrze zakamuflowane porostami lub pajęczynami, ma kształt misternie uwitej miseczki. Trudno je dostrzec z ziemi. Warstwa zewnętrzna składa się z owadzich kokonów, porostów, źdźbeł trawy, korzonków i kory brzozowej, przymocowane do gniazda pajęczynami. Warstwa środkowa w różnych proporcjach zbudowana z liści i mchu, zdarzają się całkowicie liścienne lub mchowe gniazda. Wyściółka z drobnych piórek, suchej trawy, sierści i włosia.
 Samica sama buduje gniazdo, zwykle miesiąc po przylocie z zimowiska, umieszczone na świerkach, jałowcach, drzewach liściastych. Zbiera materiał w najbliższej okolicy, aby jeszcze lepiej się maskowało. Samiec w tym czasie jej i gniazda strzeże.

 

Lęg zięby:

Od kwietnia do maja zięba składa 4-5 niebieskawych, ciemnobrązowo nakrapianych jaj- kropki te przypominają dziurki wypalone żarzącą się zapałką w papierze. Jaja wysiadywane są około 2-ch tygodni przez samą samicę, która w czasie wysiadywania karmiona jest przez samca.

W trakcie klucia i opieki nad pisklętami samiec ciągle dokarmia partnerkę. Pisklęta mają intensywnie czerwone wnętrze dzioba, bez wzorów, porośnięte są jasnoszarym puchem; gniazdowniki. Przebywają w gnieździe około 14 dni, ale w razie zagrożenia mogą je opuścić wcześniej. Po 12-15 dniach są już zdolne do lotu. Młode karmią jednak oboje rodzice, przy czym samica znacznie częściej. Dostają od nich owady, które gromadzą w wolu, po czym wypluwają je do dziobów wyczekujących na to niecierpliwie piskląt.

 

Wymiary zięby:

długość ciała ok. 14- 16 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 26–27 cm
masa ciała 17–26 g
długość ogona 7 cm
   Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 
              "Atlas Ptaków" Dominik Marchowski; Warszawa 2013

3 kwietnia 2014

CYTRYNEK

LISTKOWIEC CYTRYNEK

(GONEPTERYX RHAMNI)

Motyl cytrynek jest jednym z pierwszych zwiastunów wiosny, swą nazwę zawdzięcza oczywiście pięknej cytrynowo- zielonkawej barwie skrzydeł ale nie tylko! Cytrynek ma lekki zapach cytryny! Pierwszą, mniej znaną część nazwy całkowitej zawdzięcza kształtowi i deseniowi skrzydeł upodabniającemu motyla do świeżych zielonych liści oraz temu, że zimuje w zwiniętych uschniętych liściach. Cytrynek jest motylem pospolitym i powszechnie znanym, bardzo łatwo jest go zauważyć gdy na drzewach i krzewach są jeszcze pąki a trawa nie zieleni się jeszcze soczyście.

Cytrynek - wygląd:

jest on motylem o sporych rozmiarach- przednie skrzydło ma długość ok. 3 cm. Cytrynowo- żółty z brązowo- pomarańczowymi plamkami jest tylko samiec, samica ma podobne plamki ale jest znacznie mniej jaskrawa. Czasami samice ubarwienie mają tak blade, że bywają mylone z bielinkami (mniejszymi od cytrynka).

Występowanie cytrynka:

Spotkać go można praktycznie wszędzie, w środowiskach otwartych i świetlistych lasach, na łąkach i przydrożach, w górach do 2000 m.n.p.m.

Pojawy masowe cytrynka nie są znane jednak jest on motylem licznym.

Pod względem występowania postaci dorosłej- imago, cytrynek różni się od innych motyli. Imago żyje od czerwca do wiosny następnego roku, kiedy rozmnaża się. Tak długi jak na motyla okres życia wymaga od niego szczególnej gospodarki energią: cytrynek lata przez kilka dni, pożywiając się po czym nieruchomieje na kilkanaście dni aby przy sprzyjających warunkach atmosferycznych znów się uaktywnić. W słoneczne dni pije nektar kwiatowy.

Rozmnażanie cytrynka: 

Wiosna można zaobserwować tańczące w powietrzu cytrynki - to ich gody, samica leci zawsze pierwsza a za nią w niewielkiej odległości samiec, samica wykonuje powietrzne ewolucje, które samiec bezbłędnie powtarza, czasami zdarza się, że za samicą lecą 2 samce.

Po takim tańcu godowym następuje kopulacja. Jaja składane są na roślinach- kruszynie i szakłaku. Samice składają białawe jaja pojedynczo lub po kilka na pąkach lub na spodzie rozwijających się liści roślin żywicielskich (kruszyna pospolita, szakłak pospolity). Gąsienice wylęgają się po 1-2 tygodniach. Rozwój gąsienic trwa około jednego miesiąca, występuje pięć linień i pięć stadiów larwalnych. Po przepoczwarczeniu, trwającym około dwóch tygodni, dorosłe motyle pojawiają się na początku lipca. Po krótkim okresie aktywności wyszukują kryjówek, w których spędzają lato w stanie estywacji- pauzie/hibernacji letniej.

Gąsienice cytrynka:

Wykluwają się w czerwcu, są matowo- zielone, jaśniejsze po bokach, z jeszcze jaśniejszym białawym pasem nad nogami. Po około czterech tygodniach gąsienice się przepoczwarzają. Długość życia gąsienicy cytrynka zależy od pogody- gdy jest zimno i wilgotno żyją krócej a gdy pogoda jest dobra to wcześniej ulegają przepoczwarzeniu.

Gąsieniczki po wykluciu żerują na spodniej stronie liści, następnie przechodzą na wierzch i wędrują wzdłuż głównej żyłki, dochodząc do końca liścia zjadają pokarm i włączają bieg wsteczny wracając do szypułki- to zwyczaj motyli mniejszych a cytrynek zaliczany jest do motyli większych.


Źródła: "Motyle Polski Atlas" Jerzy Heintze; Warszawa 1990.
             "Motyle Leksykon Przyrodniczy" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1996.

1 kwietnia 2014

FORSYCJA

FORSYCJA POŚREDNIA - OZDOBNA

(FORSYTHIA X INTERMEDIA)



FORSYCJA to rodzaj krzewów należących do rodziny oliwkowatych. Rodzaj ten obejmuje 8 gatunków. Forsycje głównie pochodzą z Azji, jeden tylko gatunek pochodzi z Europy. Łacińska nazwa rodzajowa upamiętnia szkockiego botanika Williama Forsytha.
Gatunkiem najczęściej spotykanym i bardzo widocznym wczesną wiosną jest forsycja pośrednia. Najczęściej spotykana w parkach, skwerach, zieleńcach oraz w ogrodach. Osiąga około 2-3 metry wysokości i niewiele mniej szerokości. Jej wielkość uzależniona jest od konkretnej odmiany.
Kwiaty Forsycji  są jasno lub ciemno- żółte, lejkowate, 4– płatkowe, o długości do 5 cm. Wyrastają bardzo gęsto na krótkich szypułkach na wieloletnich pędach. Roślina kwitnie wczesną wiosną (marzec–kwiecień), jeszcze przed rozwojem liści.


Liście forsycji są jajowato- podługowate, ciemno- zielone, przeważnie pojedyncze, czasami tylko 3–listkowe. Górna część liści jest piłkowana, dolna przeważnie całobrzega.

Owoc forsycji to torebka zawierająca kuliste, czarno- brązowe nasiona.

Forsycja jest powszechnie uprawiana w parkach i przydomowych ogrodach, zarówno pojedynczo, jak i w grupach. Jej walorami ozdobnymi jest bardzo obfite kwitnienie wczesnowiosenne; jest to jeden z najwcześniej zakwitających krzewów i kwitnie w okresie, gdy drzewa i krzewy nie posiadają jeszcze liści. Jaskrawo- żółto kwitnące forsycje są wówczas dostrzegalne z daleka. Nadaje się również na żywopłoty, dobrze znosi cięcie. Kwitnące gałązki wykorzystywane są na kwiat cięty; w wodzie dość długo zachowują żywotność.


Wymagania forsycji: Forsycja wymaga stanowisk słonecznych, choć daje sobie radę również w lekkim półcieniu. Gleba powinna być żyzna, zasobna w próchnicę i dostatecznie wilgotna. Nie lubi przesuszenia i wietrznych stanowisk na których może przemarzać. 

Rozmnażanie forsycji jest bardzo proste. Można ją rozmnażać poprzez zcięcie gałązek o długości około 15 cm, które potem należy ukorzenić w doniczce obficie podlewając, bądź w naczyniu z wodą. po wyrośnięciu korzonków o długości ok. 5 cm można zasadzić forsycję w gruncie i obficie podlewać przez ok 2 tygodnie. Forsycję można również rozmnożyć je poprzez sadzonki zdrewniałe pobrane jesienią i przechowane do wiosny, kiedy to wysadzamy je do gruntu. Oczywiście forsycję można także zasiać, jednak tutaj czas do uzyskania pięknie kwitnącego wiosną krzewu jest dużo dłuższy.

 
 Źródła:  "Krzewy i drzewa ozdobne" Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska; Warszawa 1999