31 maja 2014

CHABER

CHABER BŁAWATEK, CHABER ZBOŻOWY, BŁAWATEK, MODRAK, WASIŁEK

(CENTAUREA CYANUS)

 Chaber bławatek mimo swego niekwestionowanego uroku i pięknego koloru uważany jest za chwast, w dodatku pospolity i tępiony chwast.

Chaber- występowanie

Rośnie na polach uprawnych, wśród zbóż, na miedzach i ugorach. Rozsiewany jest razem ze zbożami. Często spotykany na glebach ubogich w wapń (roślina wskaźnikowa gleb ubogich w wapń).
Występuje w całej Europie oraz na Syberii Zachodniej. Jest to roślina, która dotarła do Polski z Syberii.

Chaber- pokrój

Kwiaty chabru bławatka są bardzo charakterystyczne, koloru błękitnego, rurkowe, zebrane w kwiatostany koszyczkowe. Pojedyncze koszyczki kwiatowe mają średnicę od 2 do 3 cm, wyrastają na szczytach pędów z łuskowatej, podłużnej okrywy. Korona kwiatu składa się z 5 rurkowato zrośniętych płatków Kwiaty brzeżne większe, 5 pręcików, słupek dolny, złożony z 2 owocolistków. Chaber bławatek kwitnie od maja do września.

Łodyga jest cienka, prosta, lekko żeberkowana, owłosiona, rozgałęziona.

Liście chabru ułożone są skrętolegle, najczęściej równowąskolancetowate, o kolorze lekko przydymionej zieleni, szerokości 2–5 mm. Dolne na ogonkach, z pojedynczymi, małymi ząbkami lub pierzastodzielne z 2–3 łatkami. Górne niepodzielone.

Owoc chabru stanowią jedwabiście puszyste, przeważnie niebiesko- szaro- brązowe z białym wierzchołkiem niełupki. Jedna roślina wytwarza około 700-1600 nasion.

 Chaber jako roślina lecznicza

Kwiaty chabru zawierają glikozydy antocyjanidowe, gorzką substancję knicynę, heterozyd, cichorynę i sole mineralne. Dzięki ich obecności napar z płatków działa moczopędnie, przeciwzapalnie i łagodnie żółciopędnie.

Kwiaty czasem zawierają niewielkie ilości kwasu pruskiego co może powodować zatrucia u koni i krów jedzących chabry wraz z paszą.


 Źródła:  " Rośliny trujące"  Jakub Mowszowicz;  Warszawa 1976.
               " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987.

29 maja 2014

GADZIOGŁÓWKA

GADZIOGŁÓWKA ZWYCZAJNA, GADZIOGŁÓWKA POSPOLITA

(GOMPHUS VULGATISSIMUS)

Gadziogłówka zwyczajna to gatunek ważki różnoskrzydłej z rodziny gadziogłówkowatych. Prawidłowe rozpoznanie tej ważki w warunkach polowych nie jest łatwe, ponieważ w Europie żyje wiele podobnych do niej gatunków. W Polsce spośród gadziogłówek, gadziogłówka zwyczajna jest najczęściej spotykana, najbardziej podobna do niej jest gadziogłówka żółtonoga, która łatwa jest do odróżnienia po różnicy w kolorze nóg.

Gadziogłówka zwyczajna - wygląd

Skrzydła gadziogłówki są przejrzyste, czarno użyłkowane, na końcach obu par skrzydeł, przy przednich krawędziach znajdują się czarne plamki. Koniec odwłoku jest rozszerzony. Charakterystyczne dla gadziogłówkowatych (Gomphidae) są szeroko rozstawione oczy i żółto-czarne ciało ze skomplikowanym rysunkiem. Tył głowy tej ważki jest czarny. Ubarwienie żółto-czarne charakterystyczne jest dla młodych osobników, u starszych żółty kolor lekko zielenieje, przybywa czerni. Sam ca łatwo odróżnić od samicy po wyraźnym zwężeniu odwłoka przed jego szerokim zakończeniem- u samicy odwłok jest prosty i rozszerzony na końcu.


Występowanie gadziogłówki

Ważka ta występuje praktycznie w całej Europie z wyjątkiem części północnej, spotkać ją można również w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie.

Gadziogłówkę zwyczajną spotkać można przy zachowujących naturalny charakter zbiornikach i ciekach wodnych, zwłaszcza w okolicach terenów leśnych, wazka ta często odlatuje na duże odległości od wody. 

Z powodu zanieczyszczeń wód obecnie gadziogłówka jest w dużym stopniu zagrożona. Tylko lokalnie, w miejscach bardzo czystych występuje ona licznie.

Co je gadziogłówka zwyczajna?

Zarówno larwy jak i dorosłe gadziogłówki wiodą drapieżniczy tryb życia, przy czym nierzadko zdarza się, że łowią również inne, mniejsze ważki, jak na przykład łatki. Fruwając pośród gałęzi oraz zarośli gadziogłówki polują na różne, latające owady, zwłaszcza muchówki oraz drobne motyle.

 Tryb życia i rozmnażanie gadziogłówki

Gadziogłówka zwyczajna lata od początku maja do końca lipca. Poszczególne osobniki tej wazki rzadko kiedy żyją dłużej niż cztery tygodnie. W locie i podczas odpoczynku na gałązce lub na leżącym w wodzie kamieniu gadziogłówka sprawia sprawia wrażenie ociężałej i niezgrabnej, ale w razie zagrożenia potrafi błyskawicznie uciec.

W celu złożenia jaj samica siada tuż przy brzegu  i wytłacza z uniesionego odwłoku dużą ilość jaj, które pozostają do niego przyklejone. Samica, z przyklejonymi do odwłoka jajami, rozpoczyna lot na wysokości 20- 30 cm nad lustrem wody. Od czasu do czasu obniża lot i dotyka tafli końcem odwłoka, wtedy pojedyncze jajeczka spadają do wody i osiadają na dnie. Larwy preferują dno muliste, w którym chętnie się zagrzebują. Zanim zakończą rozwój larwy zimują 3 lub 4 razy.

Każda samica składa do 500 jajeczek, w związku z tym zbiornik wodny musi być bardzo zasobny w odpowiedni pokarm aby większość z nich mogła zakończyć swój rozwój.

Wymiary Gadziogłówki zwyczajnej

Długość- do 5 cm, rozpiętość skrzydeł do 7 cm.

Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

25 maja 2014

KONWALIA

KONWALIA MAJOWA

(CONVALLARIA MAJALIS)

 Konwalia majowa znana jest z pięknych, białych kwiatów, które mają bardzo charakterystyczny i lubiany zapach. Jest to bylina trwała z rodziny szparagowatych.

Kwiaty konwalii

Konwalia kwitnie w maju i czerwcu. Kwiaty znajdują się na pionowej, cienkiej łodydze (głąbiku), zebrane są w jednostronne grono składające się z 5- 10 kwiatów osadzonych w katach małych, lancetowatych przysadek.
Pojedyncze kwiaty zwisają na krótkich szypułkach, mają kształt dzwonków i śnieżnobiały kolor. Pachną intensywnie, słodko i przyjemnie.

Konwalia- pokrój

Bylina ta ma cienkie, czołgające się, silnie rozgałęzione kłącze. Z kłącza wyrastają dwa liście na długich ogonkach, całych otulonych błoniastymi, przezroczystymi pochwami.

Liście konwalii majowej są duże, szeroko lancetowate, zakończone szpiczaście. Kolor liści jest bardzo żywy, czasami pokryte są białawym osadem, od spodu wyraźnie unerwione. Osiągają do 25 cm długości i 8 cm szerokości.

 Owoc konwalii majowej

Owoc konwalii stanowi czerwona, kulista jagoda zawierająca niebieskie nasiona.

Występowanie konwalii

Konwalia majowa jest gatunkiem rodzimym, Europejskim, o zasięgu okołobiegunowym. Rośnie na terenach o klimacie oceanicznym oraz umiarkowanie kontynentalnym.

Konwalie najczęściej spotkać można w lasach liściastych: od łęgowych przez dębowo- grabowe do bukowych a nawet w borach mieszanych i w lasach świerkowych na podłożu wapiennym. W Europie środkowej konwalia majowa jest pospolita na niżu, w górach rzadka- występuje do górnej granicy lasów.

Konwalia to roślina trująca posiadająca właściwości lecznicze

Trująca jest cała roślina a także woda z wazonu, w którym był bukiecik z konwalii- znajdująca się w konwalii konwalatoksyna posiada silne działanie na mięsień sercowy, konwalamaryna powoduje rozstrój układu pokarmowego.

Stosowanie lecznicze konwalii musi być konsultowane z lekarzem!

W medycynie ludowej konwalia stosowana była jako środek nasercowy- pobudzający jego pracę, na niewydolność serca. Stosowano do leczenia epilepsji, puchliny wodnej, jako środek przeczyszczający.

Źródła:  " Rośliny trujące"  Jakub Mowszowicz;  Warszawa 1976.
              " Pospolite rośliny środkowej Europy" Praca zbiorowa; Warszawa  1990.
              " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987.

21 maja 2014

PLISZKA

PLISZKA SIWA

(MOTACILLA ALBA)


Pliszka siwa to pospolity i powszechnie znany ptak o wysmukłej budowie i charakterystycznym ubarwieniu oraz z daleka rzucającym się w oczy szybkim i nerwowym  poruszaniem ogonem.

Pliszka siwa- wygląd:

Samiec pliszki w szacie godowej ma szary wierzch ciała, czarne podgardle i pierś oraz czapeczkę i kark, boki głowy i czoło są śnieżno białe, spód ciała i podogonie również białe. Długi i ruchliwy ogon jest czarny wewnątrz i biały na obrzeżach. Poza okresem godowym ubarwienie staje się nieco mniej kontrastowe.


  Pliszka siwa- występowanie:

Zasiedla cały obszar kraju, w górach spotkać ją można na wysokościach do 1500 m.n.p.m.- najczęściej występuje w okolicach schronisk górskich. W kraju jest równomiernie rozmieszczona. Najczęściej występuje w okolicach siedzib ludzkich oraz potoków, rzek, jezior i stawów, nie omija centrów miast. Często spotkać ją można przy drogach, torach kolejowych i na parkingach.

Gniazdo i rozmnażanie pliszki siwej:

Gniazdo w kształcie czarki usłane z korzonków, źdźbeł i włosia lokuje w różnych zakamarkach- we wnękach murów, pod okapami, pod mostami, na starych drzewach a często na ziemi.

Zaraz po przylocie z zimowisk od marca do maja pliszki zajmują swoje terytoria lęgowe i energicznie ich bronią. Tworzone pary są monogamiczne.

Od kwietnia do końca lipca samica pliszki siwej składa 5-6 jasnych, czarno nakrapianych jaj, które wysiaduje ok. 14 dni. Młode pliszki opuszczają gniazdo po 12- 16 dniach.

Głosy pliski to:

Wabiacy- cisis, cilip, Śpiew- cichy szczebiot.

Pliszka siwa- pożywienie:

Drobne owady, jak komary, muchy, chrząszcze, małe motyle, chwytane na ziemi lub w locie.
Znajduje je na brzegach wód, polach i łąkach. Często zdarza jej się biegać za pługiem i zbierać larwy i pędraki. Gdy pliszka żeruje na pewnym odcinku linii brzegowej zbiornika strzeże go tak mocno jak w trakcie lęgów. Długość żerowiska zależy od zasobności pokarmu. Również w trakcie polowania kiwa ogonem.

Pliszka siwa przylatuje do Polski w marcu a odlatuje we wrześniu lub październiku, zimuje w strefie Morza Śródziemnego i na terenach bardziej leżących na południe po Afrykę Równikową, niektóre osobniki zimują w Europie Środkowej w pobliżu wód.

Wymiary pliszki:

Długość ciała- do 20 cm, rozpiętość skrzydeł- do 31 cm, ogon- 9 cm, waga- 22- 25g.

    Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 
              "Atlas Ptaków" Dominik Marchowski; Warszawa 2013

19 maja 2014

BRZOZA

BRZOZA ZWISŁA, BRZOZA BRODAWKOWATA

(BETULA PENDULA)

 Brzoza jest drzewem odwiecznie związanym z kulturą polską, już w średniowiecznych polsko- języcznych rękopisach pojawiają się wzmianki o brzozie i produktach z niej wyrabianych. Są to: oskoła- sok z brzozy, dziegieć- lepki gęsty syrop z kory brzozowej.
  

Brzoza brodawkowata- charakterystyka:

Brzoza ta jest drzewem dużym, o gałęziach zwisających- w przeciwieństwie do również licznej w Polsce brzozy omszonej, która jest mniejsza, bardziej wątła i ma gałęzie skierowane ku górze- sztywniejsze i bardziej kruche.

Najbardziej charakterystyczna jest kora brzozowa- biała, łuszcząca się okrężnie, poprzecinana czarnymi, brązowymi bądź szarymi spękaniami i brodawkami.

Liście brzozy brodawkowatej są trójkątne, rombowate, podwójnie piłkowate, u nasady klinowate i całobrzegie. W odróżnieniu od liści brzozy omszonej, u której są one bardziej okrągłe, spodu nie mają owłosionego- omszonego.

Wysokość brzozy brodawkowatej dochodzi do 25 m, przy średnicach pnia do 60 cm. Często występuje ona także w postaci karłowatej. Pień do wysokości ok. 12-15 m wolny jest od gałęzi, cylindryczny.

Kwiaty brzozy:

Brzoza jest rośliną jednopienną- na danym egzemplarzu drzewa występują kwiaty męskie i żeński. Brzoza ma kwiaty wiatropylne, rozdzielnopłciowe, zebrane w wydłużone, kwiatostany. Kwiaty męskie, w baziach, które wykształcają się już jesienią i zimują na krótkopędach. Kwiaty żeńskie, zwisające na szypułkach, zimują w pączkach, z których wyrastają wiosną na bocznych krótkopędach, wraz z rozwijającymi się liśćmi. Brzoza kwitnie na przełomie kwietnia i maja. Po zapyleniu kwiatów i zapłodnieniu, od lipca do września zawiązują się drobne, spłaszczone owoce.

Brzoza brodawkowata- owoce:

Owoce brzozy stanowią orzeszki, są one opatrzone dwoma błonkowatymi skrzydełkami i osadzone w katach 3-klapowych łusek, zebrane w wydłużonych, walcowatych owocostanach o długości 3-4cm. Owocostany za sprawą wiatru rozsypują się a nasionka dzięki skrzydełkom wędrują na dalekie odległości, znaleźć je można wtedy praktycznie wszędzie. Orzeszki brzozowe są w zimie przysmakiem wielu ptaków, m.in. czeczotek. Brzoza jest w stanie wytworzyć ogromną ilość nasion (nawet 50 milionów/ha), jednak ich zdolność kiełkowania jest niewielka (zaledwie około 15%) i trwa tylko do kolejnej wiosny. Mimo to, ze względu na małe wymagania pokarmowe i wilgotnościowe, jest w stanie szybko się rozprzestrzeniać.

System korzeniowy brzóz jest płytki, może silnie wyjaławiać glebę, w wyniku czego uniemożliwia wzrost wielu innych roślin w bezpośrednim sąsiedztwie.

 Brzoza brodawkowata- kwiat żeński.

Brzoza ma bardzo duże znaczenie użytkowe:

Drewno służy do tworzenia wyrobów tokarskich, mebli, z gałązek wytwarza się coraz rzadziej widywane już miotły, jest przetwarzane podczas suchej destylacji na węgiel, kwas octowy, alkohol metylowy i smołę.

W medycynie ludowej brzoza stosowana była powszechnie. Na bóle reumatyczno stosowano do nacierania i picia nalewki na pączkach brzozy. Na obolałe stawy przykładano młode liście brzozy. Zranienia leczono kładąc na ranę cieniutką zewnętrzną warstwę kory.
Sok brzozowy stosowano w chorobach dróg oddechowych, jako środek na porost włosów i wybielenie cery przy piegach.

Obecnie najczęściej pija się sok z brzozy, który zawiera zawiera cukry- głównie fruktozę, liczne sole mineralne (potas, miedź, mangan, fosfor i wapń) oraz witaminę B.
 


 Źródła: "Dendrologia" Włodzimierz Seneta: Warszawa 1983. 
              "Dziko rosnące rośliny użytkowe" Jakub Mowszowicz: Warszawa 1975.
              " Zioła i ich stosowanie" Maria Dziak, Barbara Kuźnicka: Warszawa 1987.
 

15 maja 2014

BAŻANT

BAŻANT ŁOWNY, BAŻANT ZWYCZAJNY

(PHASIANUS COLCHICUS)

Bażant łowny- samiec
 
 Bażant jest ptakiem z rodziny kurowatych, wielkością jest zbliżony do kury domowej. Charakterystyczny dla samca bażanta jest długi ogon oraz metalicznie połyskujące pióra i biała obroża na szyi. Samiec ma głowę i szyję zielonkawą bądź granatową, połyskującą, z intensywnymi czerwonymi plamami na bokach głowy. Całe ciało bażanta ma kolor rdzawo- brązowy z licznymi ciemnymi i jasnymi łuskowaniami. Sterówki ogona jaśniejsze, poprzecinane poprzecznymi, ciemnymi kreskami. Samica bażanta ubarwiona jest dużo mniej efektownie- jest szaro- brązowa z ciemnymi łuskowaniami i krótszym od samca ogonem.

Bażant łowny- samica

Bażant- występowanie:

Występujący w Polsce bażant zwyczajny pierwotnie żył w gęstych zaroślach dolin rzecznych na Kaukazie, skąd już w starożytności został sprowadzony przez człowieka do Europy jako cenna zwierzyna łowna. Później sprowadzono również wiele innych ras bażanta zamieszkujących obszar Azji aż po Japonię.
Obecnie występują krzyżówki tych ras w stanie dzikim na terenie całej Europy. Różnią się one ubarwieniem samca, a w szczególności występowaniem lub brakiem białej krajki- obroży na szyi (np. bażant obrożny, bażant mongolski, bażant kaukaski, bażant zielony). Mimo to, że bażant łowny dobrze znosi nasz klimat, to jednak bez pomocy człowieka w zakresie dokarmiania, ochrony przed drapieżnikami, zasilaniem dzikiej populacji osobnikami z hodowli gatunek ten mógłby kompletnie wyginąć. 
Duże populacje bażanta łownego wykształciły się w południowej i centralnej części kraju, a z powodu długich i surowych zim praktycznie nie występują w północno- wschodniej części Polski. W miejscach obficie zasiedlonych jego zagęszczenie wynosi nawet kilkanaście samców na 1 km kwadratowy powierzchni. 

Bażant preferuje okolice rzadziej zasiedlone przez ludzi, obfitujące w zarośla, zagajniki i świetliste lasy, często wybiera okolice podmokłych łąk z rzekami i strumieniami w krajobrazie. Lubi zarośla trzcinowe lub wiklinowe.

Bażant- gniazdowanie i rozmnażanie:

Bażant swoje gniazdo buduje na ziemi w wygniecionej trawie lub pod osłoną krzewu. 

Od kwietnia do czerwca samica składa 10 do 16 oliwkowo- brązowych jaj, które wysiaduje 24 dni. Pisklęta po wylęgnięciu się szybko opuszczają gniazdo i towarzyszą rodzicom.

Bażant w locie

Bażant zwyczajny jest gatunkiem osiadłym i nie podejmuje wędrówek, czasami tylko koguty zmieniają swoje terytorium, wędrują jedynie w sąsiednie tereny.

Pożywienie bażanta:

Ptak ten żywi się bardzo zróżnicowanie: lubi pokarm roślinny- nasiona, korzenie, kłącza, owoce oraz pokarm zwierzęcy- owady latające, dżdżownice, ślimaki, bardzo chętnie zjada szkodliwą dla upraw stonkę.

Głos bażanta:

W miesiącach wiosennych- gdy trwają toki- samiec wykrzykuje charakterystyczne, bardzo głośne i słyszane z daleka "koookkokoook!!".

Bażant łowny- zwierzyna łowna:

Samiec łowny z okresem polowań: od 1 października do końca lutego. Samica wyłącznie na terenach Ośrodków Hodowli Zwierzyny, gdzie prowadzi się wolierową hodowlę bażanta- od 1 października do 31 stycznia.

Bażant- wymiary:

Samiec- długość ciała do 80 cm, rozpiętość skrzydeł 75- 80 cm, ogon do 55 cm, waga do 1,5 kg.

Samica jest znacznie mniejsza- długość ciała do 68 cm, rozpiętość skrzydeł 66- 69 cm, ogon do 30 cm, waga do 1kg.


   Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
              "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010. 
              "Atlas Ptaków" Dominik Marchowski; Warszawa 2013

7 maja 2014

ŚWITEZIANKA

ŚWITEZIANKA BŁYSZCZĄCA, ŚWITEZIANKA LŚNIĄCA

(CALOPTERYX SPLENDENS)

 Świtezianka błyszcząca jest to gatunek ważki równoskrzydłej z rodziny świteziankowatych. W Polsce występują dwa gatunki świtezianek- świtezianka błyszcząca i nieco mniejsza świtezianka dziewica.

Świtezianka błyszcząca- wygląd:

Ważka ta charakteryzuje się zaciemnieniem połowy skrzydeł u samca, u samicy skrzydła są przezroczyste z lekkim zielonkawym połyskiem.
Ubarwienie samców jest metaliczno-niebieskie, niekiedy o zielonkawym odcieniu.
Samice są metaliczno-zielone. Rozpiętość skrzydeł wynosi około 70 mm, a długość ciała około 50 mm. Larwy występują pospolicie najczęściej w płynących wodach dużych nizinnych rzek.
Samica składa jaja na roślinach wodnych pod powierzchnią wody zanurzając odwłok, a czasami całe ciało. Pod wodą może przebywać do 28 minut. Larwy zimują w wodzie, postaci dorosłe pojawiają się od połowy maja do połowy sierpnia.

Świtezianka zazwyczaj przysiada na kamieniach bądź gałęziach czy liściach roślin wznoszących się około 1 metr nad powierzchnią wody i strzeże swego terytorium osobniczego.

Lot świtezianki- ważki równoskrzydłej nie jest tak szybki i sprawny jak lot ważek różnoskrzydłych- jest trzepotliwy i nierówny podobnie jak lot motyli dziennych.

 Występowanie świtezianki błyszczącej:

Gatunek ten preferuje dość duże, wolno płynące, dobrze nasłonecznione strumienie i rzeki o brzegach porośniętych trzciną i turzycami.
Występuje niemal w całej Europie, Azji Mniejszej, na Bliskim Wschodzie i w północnej Afryce, w górach spotkać ją można do wysokości 1200 m.n.p.m.

Świtezianka ta jest jedną z najpospolitszych środkowoeuropejskich ważek, ostatnio jej liczebność w skutek zanieczyszczeń i regulacji rzek zmniejsza się.

Pokarm świtezianki błyszczącej to głównie drobne bezkręgowce, zwłaszcza owady.


Źródła: "Owady" Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.

5 maja 2014

BEZ

LILAK POSPOLITY

(SYRINGA VULGARIS)


Bez- tak powszechnie nazywa się lilaka pospolitego, tak na prawdę nie wiadomo skąd ta błędnie używana potoczna nazwa. Lilak nazywany bzem, z prawdziwym bzem - dzikim bzem nie jest nawet blisko spokrewniony: Lilak należy do rodziny oliwkowatych a dziki bez do piżmaczkowatych.

Lilak jest rośliną pochodząca z półwyspu Bałkańskiego, do Polski przywędrował najprawdopodobniej z Turcji, przez czo czasami nazywany jest "Lilak turecki".
Często uprawiany jest jako roślina ozdobna w ogrodach, na osiedlach mieszkalnych czy w parkach, często dziczeje i jest stałym elementem krajobrazu wiejskiego i przedmieść miejskich.

Lilak pospolity ma formę szeroko rozgałęzionych krzewów lub niewielkich drzew, dorastających do 7 m wysokości. Pędy są nagie, wzniesione, silnie rozgałęzione. Nie przycinany lilak rozrasta się do formy spłaszczonej kuli.



Kwiaty lilaka drobne, zebrane w duże, stożkowate wiechy, których długość może osiągać nawet do 20 cm (i dłuższe, zależnie od odmiany). Barwa kwiatów liliowa, natomiast u zmiennych odmian bardziej zróżnicowana – białe, odcienie różu, fioletu, purpury, a także dwukolorowe. Kwitnienie rozpoczyna się już pod koniec kwietnia i zachwyca przede wszystkim w maju. Nektar kwiatów nie jest dostępny dla pszczół, ze względu na długą rurkę kwiatową. Owoce to wydłużone, suche, pękające torebki z nasionami.

Liście  całobrzegie, obustronnie nagie, jajowate, ciemnozielone o sercowatym kształcie i długości ok. 5-12cm. Sezonowe, opadają późną jesienią, gdy są jeszcze zielone.

Kora lilaka pospolitego jest szara, początkowo gładka, u starszych okazów bardziej spękana. Korzenie lilaka nie sięgają głęboko w podłoże, ale są za to rozległym i gęstym systemem korzeniowym. Lilak pospolity wytwarza duże ilości odrostów korzeniowych, które należy regularnie usuwać, w przeciwnym wypadku, z czasem lilak może tworzyć gęste, dziczejące zarośla.
Uprawa bzu- lilaka:
Lilak pospolity należy do tych roślin, które nie są wymagające i nie powinny być za bardzo absorbujące w uprawie. Są one bardzo tolerancyjne, ale najlepiej zapewnić lilakom stanowiska słoneczne do lekko półcienistych, przewiewne, ale nie wietrzne. Podłoże powinno być próchnicze, żyzne, głębokie, umiarkowanie wilgotne. Pod względem pH także tolerancyjne, a więc urosną na podłożu od lekko kwaśnego, przez obojętne, do lekko zasadowego. Lilak nie lubi gleb mocno zakwaszonych, a także mokrych.

Lilak może być rozmnażany z siewu lub przez odcięcie młodego odrostu korzeniowego. W przypadku odmian szlachetnych, są one szczepione lub oczkowane na podkładkach z lilaka pospolitego lub innych podkładkach, nie dających odrostów korzeniowych.

Może być wykorzystany do tworzenia nieformowanych żywopłotów. Dodatkowo kwiatostany lilaka pospolitego mogą być wykorzystywane jako kwiaty cięte (aby przedłużyć ich trwałość należy dolną część wyciętych pędów pozbawić kory i głęboko wstawić do wody).