15 sierpnia 2014

KULKI NA LIŚCIACH DĘBU

GALAS, GALASÓWKA

Na pewno  każdy kiedyś widział przyczepione do dolnej części blaszki liścia dębowego kulki. Kulki przypominające zabarwieniem małe jabłuszka- czasem zupełnie zielone czasem cieniowane czerwono- zielone, czasem całkiem czerwone.

Czym więc są czerwono- zielone kulki na liściach dębu?

Kulki te są wytworem owada, larwy pasożytującej na dębie. Owad ten to GALASÓWKA DĘBIANKA.

Galasówka dębianka:

Nazywana też "Jagodnica dębianka" (Cynips quercus-folii) - jest to błonkówka, Dorosłe osobniki mają długość ok. 4 mm. Galasówka ma złożony cykl życiowy. W kulistych galasach rozwijają się samice, które albo jeszcze jesienią albo po przezimowaniu wewnątrz galasa, na wiosnę, składają niezapłodnione jaja do szczytowych pączków dębów. Tu tworzą się niewielkie wyrośla, z których na przełomie maja i czerwca wychodzą samice i samce. Po zapłodnieniu samice składają jaja na spodniej stronie liści dębu i tu właśnie tworzą się galasy, w których rozwijają się samice. Tym sposobem cykl się zamyka.

 Jak już wiemy wewnątrz galasa znajduje się larwa, larwa ta wydziela substancję chemiczną, stymulującą liść dębu do dostarczania substancji odżywczych do galasa. Oprócz funkcji pokarmowej galas spełnia jeszcze dwie funkcje:
chroni larwę przed wzrokiem drapieżników, które nie kłopoczą się i nie rozpruwają galasa aby znaleźć w środku maleńką larwę,
w związku z tym, że larwa zimuje w galasie, spełnia on też funkcję termoizolacyjną, niepozwala larwie zamarznąć w zimie.

Na wiosnę na zbrązowiałych, leżących na ziemi liściach możemy zobaczyć również zbrązowiałe, pomarszczone i wyschnięte galasy. Galasy te już nie są domem owada, można dostrzec na nich mała, ciemna dziurkę, przez którą dorosła galasówka dębianka opuściła swój dziecinny pokój.

 Galasy czasami wyglądają bardzo pięknie i do głowy nie przychodzi, że to siedziba wykorzystującego piękne dęby pasożyta.

W latach ciepłych i wilgotnych, gdy dąb może pobierać z gleby dużo wody i fotosynteza dzięki dużej ilości światła słonecznego zachodzi bardzo szybko galasy są prawdziwą plagą na liściach dębu.

6 sierpnia 2014

POTRZESZCZ

POTRZESZCZ

(EMBERIZA CALANDRA)

Potrzeszcz - wygląd:

Potrzeszcz jest ptakiem z rodziny trznadlowatych, jest on nieco większy i masywniej zbudowany od TRZNADLA.
Upierzenie potrzeszcza jest mało skomplikowane- z wierzchu jasno- brunatne z licznymi ciemniejszymi i jaśniejszymi kreskami, spód ciała tego trznadlowatego jest jaśniejszy, z licznymi brązowymi bądź czarnymi cętkami, które są skupione przede wszystkim na piersi i bokach ciała. Dziób potrzeszcza jest masywny, jasno- żółtawo ubarwiony, dziób posiada nierówne krawędzie, taka budowa dzioba pomaga potrzeszczowi  zgniatać nasiona i drobne orzechy.

 

Występowanie potrzeszcza:

Ptaka tego najłatwiej zobaczyć w sezonie lęgowym, kiedy siada w wyeksponowanych miejscach i wydaje z siebie zgrzytliwą- trzeszczącą piosenkę.
Jako siedlisko najchętniej wybiera obszary polne i wilgotne łąki oraz pastwiska z rozrzuconymi pojedynczymi drzewami, czasem skraje lasów, lubi siadać na małych drzewkach, wysokich chwastach bądź płotach czy słupach energetycznych.

Zamieszkuje południową i środkową Europę, Afrykę Północną oraz Azję aż po Mongolię. W zasadzie osiadły, ale część ptaków z północy migruje zimą bardziej na południe.

Potrzeszcz zasiedla cały obszar naszego kraju w górach sięgając do 500 m.n.p.m. Na niżu jego stanowiska rozmieszczone są punktowo, szczególnie dobrze widoczne jest to na Mazurach i Pomorzu. Najliczniej występuje na niżu Polski- w części zachodniej i środkowej.


Potrzeszcz - gniazdo, rozmnażanie i pisklęta:

Potrzeszcz swoje gniazdo umieszcza zawsze na ziemi – w kępie traw, w łanie koniczyny, w zachwaszczonym kartoflisku, ma postać płytkiego dołka, usłane jest ono z suchych źdźbeł i włosia.

Od maja do czerwca samica potrzeszcza składa 4- 5 zmiennie ubarwionych jaj- tło jasno- brązowe z różnymi odcieniami i barwami nakrapiania.  Jaja wysiadywane są 12- 14 dni.

Młode potrzeszcze opuszczają gniazdo bardzo szybko- po 10- 12 dniach jednak przez następnych kilka dni przebywają w najbliższym jego otoczeniu, przylatują wtedy do nich rodzice i karmią swój przychówek. Młode donośnie nawołują rodziców wskazując im swą pozycję.

Potrzeszcz - wymiary:

długość ciała 18,5 cm, rozpiętość skrzydeł 30 cm, ogon 7- 8 cm, waga 42- 64 g.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową!!!

Źródła: "Ptaki Polski" Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             "Atlas Ptaków" Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.

3 sierpnia 2014

RYDZ

MLECZAJ RYDZ

(LACTARIUS DELICIOSUS)

 Rydz jest bardzo cennym i poszukiwanym przez zbieraczy grzybem. Funkcjonuje wiele jego nazw a najpopularniejsze to: bedłka rydz, rydz prawdziwy, rydz pański, rydzyk, rydzek, rycek, ryżyk, ryzok.

Rydz - wygląd: 

Grzyb ten ma kapelusz o średnicy 5 do 15 cm, u młodych owocników jest on wypukły, z podwiniętym brzegiem, w miarę wzrostu wypłaszcza się a w końcu staje się wklęsły, lejkowaty z ostrym, pofałdowanym brzegiem. Powierzchnia kapelusza jest zwykle gładka, młode owocniki mają filcowaty kapelusz. Kolor kapelusza jest bardzo charakterystyczny- od jasno- pomarańczowego - zabielonego do ceglastego, z okręgami bardziej i mniej zabarwionymi na pomarańczowo czasem z okręgami zielonkawymi, kapelusz rydza często posiada pomarańczowe lub zielonkawe kropki lub plamy.

Mleczaj rydz ma trzon o długości 3 do 7 cm i średnicy 1 do 2,5 cm. Jest on cylindryczny- walcowaty, u młodych owocników wewnątrzporowaty a u starszych pusty w środku. Kolor trzonu taki jak kapelusza, często poplamiony pomarańczowo lub zielonkawo.

Na spodniej stronie kapelusza rydza znajdują się blaszki, są one rozłożone dość gęsto, zbiegające się do trzonu, blaszki rydza maja kolor czerwono- pomarańczowy, po dotknięciu zielenieją.

Miąższ rydza jest kruchy, białawy, na powietrzu zabarwiający się na pomarańczowo a po chwili zieleniejący. Ma przyjemny zapach i korzenny, pikantny smak. Miąższ rydza wydziela charakterystyczne, aromatyczne mleczko. Mleczko mleczaja rydza wydzielane jest po uszkodzeniu, jest pomarańczowe, stopniowo może się nieco rozjaśniać lub delikatnie porudzieć.

Rydz - występowanie:

Mleczaj rydz jest szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym. Występuje także w Australii. Rydza spotkać można w lasach i młodnikach iglastych, na piaszczystych glebach. Rydz tworzy mikoryzę z sosnami. Rośnie od połowy lipca do listopada. Najczęściej można go spotkać w rejonach górskich i podgórskich.

 Źródła: "Grzyby znane i mniej znane" Aurel Dermek; Warszawa 1988.