Kategorie
Przyroda

BOCIAN – MŁODE BOCIANY

Młode bociany pod koniec wiosny są już całkiem duże, potrzebują bardzo dużo pożywienia żeby dalej rosnąć i mieć siłę na ćwiczenie skrzydeł.

Każdy z młodych wstaje co kilka minut, rozprostowuje skrzydła i przygotowuje się do wylotu z gniazda. Wylot następuje po dwóch miesiącach od wyklucia, potem rodzice dokarmiają swój przychówek przez maksymalnie 2 tygodnie gdy bocianki staja się już zupełnie samodzielne.

Opieką nad potomstwem zajmują się oboje rodzice, którzy nie tylko karmią pisklęta, ale i osłaniają je swymi skrzydłami przed słońcem lub deszczem oraz opryskują wodą w upalne dni. Ptaki młodociane mają czarny dziób (przechodzący z czasem w jasnoczerwony) i brązowoszare nogi.

Kategorie
Przyroda

MLECZAJ RYDZ (LACTARIUS DELICIOSUS)

 Rydz jest bardzo cennym i poszukiwanym przez zbieraczy grzybem. Funkcjonuje wiele jego nazw a najpopularniejsze to: bedłka rydz, rydz prawdziwy, rydz pański, rydzyk, rydzek, rycek, ryżyk, ryzok.

Rydz – wygląd:

Grzyb ten ma kapelusz o średnicy 5 do 15 cm, u młodych owocników jest on wypukły, z podwiniętym brzegiem, w miarę wzrostu wypłaszcza się a w końcu staje się wklęsły, lejkowaty z ostrym, pofałdowanym brzegiem. Powierzchnia kapelusza jest zwykle gładka, młode owocniki mają filcowaty kapelusz. Kolor kapelusza jest bardzo charakterystyczny- od jasno- pomarańczowego – zabielonego do ceglastego, z okręgami bardziej i mniej zabarwionymi na pomarańczowo czasem z okręgami zielonkawymi, kapelusz rydza często posiada pomarańczowe lub zielonkawe kropki lub plamy.

Mleczaj rydz ma trzon o długości 3 do 7 cm i średnicy 1 do 2,5 cm. Jest on cylindryczny- walcowaty, u młodych owocników wewnątrzporowaty a u starszych pusty w środku. Kolor trzonu taki jak kapelusza, często poplamiony pomarańczowo lub zielonkawo.

Na spodniej stronie kapelusza rydza znajdują się blaszki, są one rozłożone dość gęsto, zbiegające się do trzonu, blaszki rydza maja kolor czerwono- pomarańczowy, po dotknięciu zielenieją.

Miąższ rydza jest kruchy, białawy, na powietrzu zabarwiający się na pomarańczowo a po chwili zieleniejący. Ma przyjemny zapach i korzenny, pikantny smak. Miąższ rydza wydziela charakterystyczne, aromatyczne mleczko. Mleczko mleczaja rydza wydzielane jest po uszkodzeniu, jest pomarańczowe, stopniowo może się nieco rozjaśniać lub delikatnie porudzieć.

Rydz – występowanie:

Mleczaj rydz jest szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym. Występuje także w Australii. Rydza spotkać można w lasach i młodnikach iglastych, na piaszczystych glebach. Rydz tworzy mikoryzę z sosnami. Rośnie od połowy lipca do listopada. Najczęściej można go spotkać w rejonach górskich i podgórskich.

Źródła: „Grzyby znane i mniej znane” Aurel Dermek; Warszawa 1988.

Kategorie
Przyroda

POTRZESZCZ (EMBERIZA CALANDRA)

Potrzeszcz – wygląd:

Potrzeszcz jest ptakiem z rodziny trznadlowatych, jest on nieco większy i masywniej zbudowany od TRZNADLA.
Upierzenie potrzeszcza jest mało skomplikowane- z wierzchu jasno- brunatne z licznymi ciemniejszymi i jaśniejszymi kreskami, spód ciała tego trznadlowatego jest jaśniejszy, z licznymi brązowymi bądź czarnymi cętkami, które są skupione przede wszystkim na piersi i bokach ciała. Dziób potrzeszcza jest masywny, jasno- żółtawo ubarwiony, dziób posiada nierówne krawędzie, taka budowa dzioba pomaga potrzeszczowi  zgniatać nasiona i drobne orzechy.

Występowanie potrzeszcza:

Ptaka tego najłatwiej zobaczyć w sezonie lęgowym, kiedy siada w wyeksponowanych miejscach i wydaje z siebie zgrzytliwą- trzeszczącą piosenkę.
Jako siedlisko najchętniej wybiera obszary polne i wilgotne łąki oraz pastwiska z rozrzuconymi pojedynczymi drzewami, czasem skraje lasów, lubi siadać na małych drzewkach, wysokich chwastach bądź płotach czy słupach energetycznych.

Zamieszkuje południową i środkową Europę, Afrykę Północną oraz Azję aż po Mongolię. W zasadzie osiadły, ale część ptaków z północy migruje zimą bardziej na południe.

Potrzeszcz zasiedla cały obszar naszego kraju w górach sięgając do 500 m.n.p.m. Na niżu jego stanowiska rozmieszczone są punktowo, szczególnie dobrze widoczne jest to na Mazurach i Pomorzu. Najliczniej występuje na niżu Polski- w części zachodniej i środkowej.

Potrzeszcz – gniazdo, rozmnażanie i pisklęta:

Potrzeszcz swoje gniazdo umieszcza zawsze na ziemi – w kępie traw, w łanie koniczyny, w zachwaszczonym kartoflisku, ma postać płytkiego dołka, usłane jest ono z suchych źdźbeł i włosia.

Od maja do czerwca samica potrzeszcza składa 4- 5 zmiennie ubarwionych jaj- tło jasno- brązowe z różnymi odcieniami i barwami nakrapiania.  Jaja wysiadywane są 12- 14 dni.

Młode potrzeszcze opuszczają gniazdo bardzo szybko- po 10- 12 dniach jednak przez następnych kilka dni przebywają w najbliższym jego otoczeniu, przylatują wtedy do nich rodzice i karmią swój przychówek. Młode donośnie nawołują rodziców wskazując im swą pozycję.

Potrzeszcz – wymiary:

długość ciała 18,5 cm, rozpiętość skrzydeł 30 cm, ogon 7- 8 cm, waga 42- 64 g.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową!!!

Źródła: „Ptaki Polski” Jan Sokołowski; Warszawa 1988.
             „Atlas Ptaków” Marcin Karetta; Bielsko-Biała 2010.
Kategorie
Przyroda

KULKI NA LIŚCIACH DĘBU GALAS, GALASÓWKA

Na pewno  każdy kiedyś widział przyczepione do dolnej części blaszki liścia dębowego kulki. Kulki przypominające zabarwieniem małe jabłuszka- czasem zupełnie zielone czasem cieniowane czerwono- zielone, czasem całkiem czerwone.
Czym więc są czerwono- zielone kulki na liściach dębu?
Kulki te są wytworem owada, larwy pasożytującej na dębie. Owad ten to GALASÓWKA DĘBIANKA.

Galasówka dębianka:

Nazywana też „Jagodnica dębianka” (Cynips quercus-folii)jest to błonkówka, Dorosłe osobniki mają długość ok. 4 mm. Galasówka ma złożony cykl życiowy. W kulistych galasach rozwijają się samice, które albo jeszcze jesienią albo po przezimowaniu wewnątrz galasa, na wiosnę, składają niezapłodnione jaja do szczytowych pączków dębów. Tu tworzą się niewielkie wyrośla, z których na przełomie maja i czerwca wychodzą samice i samce. Po zapłodnieniu samice składają jaja na spodniej stronie liści dębu i tu właśnie tworzą się galasy, w których rozwijają się samice. Tym sposobem cykl się zamyka.
 Jak już wiemy wewnątrz galasa znajduje się larwa, larwa ta wydziela substancję chemiczną, stymulującą liść dębu do dostarczania substancji odżywczych do galasa. Oprócz funkcji pokarmowej galas spełnia jeszcze dwie funkcje:
chroni larwę przed wzrokiem drapieżników, które nie kłopoczą się i nie rozpruwają galasa aby znaleźć w środku maleńką larwę,
w związku z tym, że larwa zimuje w galasie, spełnia on też funkcję termoizolacyjną, niepozwala larwie zamarznąć w zimie.
 
Na wiosnę na zbrązowiałych, leżących na ziemi liściach możemy zobaczyć również zbrązowiałe, pomarszczone i wyschnięte galasy. Galasy te już nie są domem owada, można dostrzec na nich mała, ciemna dziurkę, przez którą dorosła galasówka dębianka opuściła swój dziecinny pokój.

Galasy czasami wyglądają bardzo pięknie i do głowy nie przychodzi, że to siedziba wykorzystującego piękne dęby pasożyta.

W latach ciepłych i wilgotnych, gdy dąb może pobierać z gleby dużo wody i fotosynteza dzięki dużej ilości światła słonecznego zachodzi bardzo szybko galasy są prawdziwą plagą na liściach dębu.

Kategorie
Przyroda

PODGRZYBEK ZŁOTAWY (XEROCOMUS CHRYSENTERON)

Podgrzybek złotawy jest jednym z najczęściej spotykanych w naszym kraju grzybów jadalny a z całą pewnością najczęściej spotykanym grzybem rurkowy.
Występuje w lasach iglastych i liściastych.

Zbierając grzyby mało doświadczony grzybiarz zazwyczaj myli złotawego z podgrzybkiem zajączkiem. Podgrzybek złotawy różni się jednak od zajączka czerwonawym zabarwieniem trzonu.

Podgrzybek złotawy nazywany jest również: grzyb złotawy, czerwona noga, grzyb złoty, zajęczak, grzyb zajęczy, grzyb czerwonotrzonowy, grzyb zającowy.

 Podgrzybek złotawy – wygląd:

Kapelusz podgrzybka złotawego ma średnicę 3- 8 cm. najpierw jest półkolisty, starsze owocniki mają kapelusz poduszkowaty a nieraz nawet wklęsły. Powirzchnia kapelusza młodego owocnika jest aksamitna, u starszych gładka.
Kolor kapelusza to brąz, brąz z odcieniami szarości i oliwkowej zieleni. Podczas suchej pogody skórka na kapeluszu pęka dzieląc jego powierzchnie na poletka.

Spód kapelusza pokryty jest złotawymi rurkami, które mają długość 4- 11 mm, w miejscach dotknięcia spód kapelusza błękitnieje.

Trzon podgrzybka złotawego ma długość 3- 7 cm i grubość 7- 15 mm. Jest cylindryczny, u dołu zwężony, koloru żółtego lub żółtobrązowego z czerwonawym cieniowaniem.

Podgrzybek złotawy ma miąższ białożółty, miękki, na powietrzu miejscami błękitniejący, świeży o kwaskowatym smaku i słabym zapachu.

Podgrzybek złotawy jest grzybem jadalnym, młode owocniki są smaczne i nadają się do przygotowywania wszelkich potraw. Niestety grzyb ten jest bardzo podatny na ataki larw owadów i przez to szybko rozkłada się.

Źródła: „Grzyby znane i mniej znane” Aurel Dermek; Warszawa 1988.

Kategorie
Przyroda

KURKA GIGANT, PIEPRZNIK JADALNY NIENATURALNYCH ROZMIARÓW

PIEPRZNIK JADALNY NIENATURALNYCH ROZMIARÓW

W środę byłem na grzybach, niedaleko Łodzi w podmiejskim ale bardzo dużym lesie, doszedłem do jego środka, tam gdzie z otaczających miejscowości dociera najmniej ludzi. Fakt, że dociera tam mało ludzi potwierdziła znaleziona w mchu kurka- kurka gigant! Średnica kapelusza ponad 15 cm! Ciekawe od czego zależała jej wielkość? Od idealnych warunków? Czasu w którym rosła? A może to przypadek?

Smaczna była 🙂

Kategorie
Przyroda

Szerszeń Europejski, Szerszeń Pospolity (Vespa Crabro)

Szerszeń to owad z rodziny osowatych, który powszechnie wzbudza strach, starach ale też podziw z powodu na swoją szybkość i drapieżność. To od szerszenia swoje nazwy wzięła firma produkująca skutery- Vespa oraz słynny Amerykański klub koszykarski Charlotte Hornets- Szerszenie.

Szerszenie tak, jak wszystkie osowate wyposażone są w żądło. Ukłucie szerszenia może być, choć rzadko niebezpieczne dla życia człowieka, zależy to od wrażliwości ofiary oraz miejsca ukąszenia. Najgroźniejsze są użądlenia w głowę. Na szczęście szerszenie atakują tylko wtedy gdy czują się skrajnie zagrożone.

Szerszenie są drapieżnikami, polują na inne, ale zwykle nie większe od pszczoły owady.

Mi udało się zaobserwować szerszenie polujące na przedstawicieli tej samej rodziny owadów- osy.

Szerszeń sprawnie schwytał osę w locie, wylądował na murku i rozpoczął konsumpcję:

Szerszeń szybko poradził sobie z jedna osą i poleciał po drugą, zjadł całą osę pozostawiając jedynie odwłok.

Wniosek jest prosty: gdy mamy problemy z osami, zatrudnijmy szerszenie 🙂

Bo na każdego kozaka znajdzie się większy kozak.

Kategorie
Przyroda

KRAŚNIK SZEŚCIOPLAMEK (ZYGAENA FILIPENDULAE)

Motyl o czarnych skrzydłach w czerwone, bordowe plamki.

Kraśnik sześcioplamek jest pospolitym motylem dziennym.

Kraśnik- występowanie:

Motyl ten zasiedla suche i ubogie murawy, obszary o zdegradowanej roślinności, stare żwirownie a także wrzosowiska i torfowiska.
Spotkać go można w całej Europie aż do 61 st. szerokości geograficznej północnej, do wysokości 2000 m.n.p.m.

Kraśnik sześcioplamek- wygląd:

Bardzo ważne dla określenia gatunku Kraśnika (najczęściej występują sześcioplamki i pięcioplamki) jest rozpoznanie liczby i rozmieszczenia plamek na skrzydłach.
Sześcioplamek ma na czarnym, zielonkawo połyskującym tle, sześć dużych, czerwonych plam. Buławka długich czułków jest charakterystyczna dla całej rodziny kraśników.
Długość przedniego skrzydła to 2 cm. Jak wszystkie kraśniki sześcioplamek lata z kwiatka na kwiatek w najgorętszej porze dnia, porusza się powoli, leniwie i pojawia się na ogół w większej grupie. Motyl ten jest jaskrawo ubarwiony- kolor czarny i czerwony są ostrzeżeniem, dla drapieżników, że owad może być trujący. I rzeczywiście tak jest- kraśniki uchodzą za silnie trujące. Same natomiast są odporne na wiele trucizn co sprawia nie lada problemy kolekcjonerom motyli, którym trudno jest je uśpić.

Rozwój Kraśnika sześcioplamka:

Dorosła postać- imago występuje w lipcu, sierpniu i na początku września. Osobniki aktywne są w dzień, gdy jest najcieplej.
Gąsienice zimują w niewielkim żółtawo- zielonkawym kokonie zawieszonym przy ogonku liścia, występują od sierpnia do czerwca, w czasie gdy nie hibernują spotkać je można na roślinach motylkowych. Gąsienice są małe, zielone, ciemno owłosione, krępe.

Źródła: „Motyle Polski Atlas” Jerzy Heintze; Warszawa 1990.
             Motyle Leksykon Przyrodniczy” Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1996.

Kategorie
Przyroda

ZATOCZEK, ZATOCZEK POSPOLITY (PLANORBIS PLANORBIS)

 Zatoczek pospolity jest ślimakiem wodnym, słodkowodnym, występującym w wodach stojących bądź wolnopłynacych, bogatych w roślinność. Należy do rodziny zatoczkowatych.

Muszla zatoczka pospolitego jest dość duża jak na ślimaka z tej rodziny, średnica muszli wynosi 12- 25 mm. Muszla ma kształt płaskiego krążka z lekko zaznaczona krawędzią w górnej połowie ostatniego skrętu.

Muszla dorosłego osobnika ma 5,5- 6 skrętów, które w przekroju są poprzecznie owalne.

Powierzchnia muszli jest matowa o barwie od oliwkowo- brązowej do rogowo- brunatnej.
Ciało dorosłych ślimaków jest prawie czarne, młode są czerwonawe.

Występowanie zatoczka pospolitego: Ślimak ten jest pospolity na nizinnych obszarach Polski, w małych zbiornikach wodnych, np. stawach, zarośniętych torfiankach i jeziorach a także na zalanych łąkach i bagnach.

Zatoczek pospolity jest najpospolitszym w Polsce przedstawicielem swojej rodziny.

Może on żyć nawet kilka miesięcy bez wody, leżąc nieruchomo na dnie wyschniętego zbiornika, schowany głęboko w muszli. Pełzanie po ladzie jest dla niego bardzo trudne- posiada bardzo ciężką i masywna muszlę w stosunku do wątłego ciała, w wodzie wykorzystuje bąbelki powietrza znajdujące się w muszli, które unoszą ślimaka, wykorzystuje je tez do podpływania do lustra wody.
Z tego tez powodu zatoczek pospolity nie zamieszkuje wód płynących.

Ślimak ten odżywia się urozmaiconym pokarmem: butwiejącymi częściami zatopionych roślin, opadłymi do wody liśćmi drzew, glonami, bakteriami, szczątkami zwierzęcymi.

Zatoczki są dobrymi czyścicielami zbiorników- dlatego tez są przydatne w hodowli akwarystycznej. Można je bez problemu dokarmiać świeżymi warzywami oraz pokarmem roślinnym dla ryb.

Zatoczek- rozmnażanie: Gatunek jajorodny. Ślimaki te bardzo łatwo przystępują do rozmnażania, zwłaszcza, gdy środowisko obfituje w pożywienie. Zatoczki są mięczakami obojnaczymi (tzw. hermafrodyci). Każdy ślimak posiada zarówno żeńskie, jak i męskie organy i komórki płciowe.
Po zapłodnieniu owalne jajeczka składane są w kapsułkach jajowych. Wylęg młodych następuje po kilkunastu dniach Młode zazwyczaj ukrywają się do czasu całkowitego stwardnienia ich skorupy.

Źródła:  ” Ślimaki i Małże Polski”  Rafał Wasowski, Aleksander Penkowski, Warszawa 2003.

Kategorie
Przyroda

TĘCZNIK MNIEJSZY, LISZKARZ MNIEJSZY (COLOSOMA INQUISITOR)

Tęcznik mniejszy nazywany również Liszkarz mniejszy to chrząszcz z rodziny biegaczowatych.

Wygląd:

Tęcznik mniejszy osiąga długość ok 2 cm. Jest on podobny do swojego większego kuzyna- Tęcznika liszkarza, tamten jednak ma dużo bardziej tęczowe ubarwienie pokryw skrzydeł. U Tęcznika mniejszego tęczowe, lśniące barwy występują jedynie na obrzeżach pokryw. Barwy te są zmienne- połyskują złotawo, miedziani, zielonkawo lub niebieskawo.

Występowanie:

Występuje w Europie, na południowym- wschodzie po Kaukaz a także w północnej Afryce.
W Polsce spotkać go można w lasach mieszanych, prześwietlonych lasach iglastych, również w sadach owocowych.
Jest chrząszczem pospolitym, liczebność jego populacji ulega silnym wahaniom.

Pożywienie:

Liszkarz mniejszy jest bardzo pożytecznym chrząszczem- żywi się żerującymi na liściach gąsienicami szkodliwych dla roślinności owadów, jest chroniony przez leśników i sadowników.

Tryb życia:

W odróżnieniu od Tęcznika liszkarza nie posiada on zdolności lotu, mimo to żeruje głównie w koronach drzew, spotkać go można także na ziemi.

Żyje 2-3 lata. Samica składa jaja do ziemi w maju, gdzie szybko wylęgają się z nich larwy i przepoczwarczają. Młode chrząszcze pojawiają się już w czerwcu, lecz pozostają w ziemi do wiosny następnego roku.

Gatunek w Polsce objęty jest ścisłą ochroną gatunkową.

Źródła: „Owady” Helgard Reichholf-Riehm; Warszawa 1997.
              „Mały atlas chrząszczy” Josef Winkler; Warszawa 1977.